munotes®
Semester 4: Notes + Solved papers
Or either one alone: ₹499
₹798 ₹998 Unlock Semester 4

B.A. LL.B. 5 Years (Marathi) Semester 4: Notes and Solved Previous Year Question Papers 2026

For students of Mumbai University and all its affiliated colleges.

Earlier called B.L.S. LL.B. The University of Mumbai changed the name to B.A. LL.B. from 2022-23. Same course, same subjects.

Also in English: Semester 4 in English

See what you get before you pay

Covers, contents and the first answer of each solved paper are open. No sign-in needed.

As per latest University of Mumbai syllabus

2,093 law students from 182 colleges affiliated to the University of Mumbai read munotes, 522 of them on the B.A. LL.B. 5 Years. Counted from accounts, so it leaves out everyone who reads without signing in.

What do you get

  • All the notes of all the subjects in Semester 4, as per the latest syllabus 2026.
  • English II is in English, because it is an English language paper.
  • Previous year question papers, with full solutions.
  • Your own dashboard, where you can track everything you have read, subject by subject.
  • Priority access in our MU law student group. The groups are open, so you can send a message any time.
  • Valid for one year, 365 days from the day you pay.
  • If the University revises the syllabus while your year is running, the notes are rewritten to match and you read the new version at no extra cost. You are never asked to buy the same semester twice.
  1. राज्यशास्त्र III (Political Science III)

    मराठी आवृत्ती munotes.in

    राज्यशास्त्र III

    B.A. LL.B. (पाच वर्षांचा अभ्यासक्रम) · सत्र 4

    मुंबई विद्यापीठाच्या सुधारित CBCS अभ्यासक्रमानुसारच

    मुंबई विद्यापीठ आणि त्याच्याशी संलग्न सर्व विधी महाविद्यालयांतील विद्यार्थ्यांसाठी

    munotes.in द्वितीय वर्ष

    राज्यशास्त्र III

    कॉपीराइट © 2026 munotes.in. सर्व हक्क राखीव.

    munotes.in ने लिहिलेले आणि प्रथम प्रकाशित केलेले, 2026. ही munotes.in च्या इंग्रजी पुस्तकाची मराठी आवृत्ती आहे.

    ही आवृत्ती केवळ munotes.in वर प्रकाशित केली जाते. व्हॉट्सॲप ग्रुपसह इतर कोठेही आढळणारी प्रत अधिकृत नाही, आणि ती अपूर्ण किंवा कालबाह्य असू शकते.

    हे पुस्तक munotes.in वर वैयक्तिक विद्यार्थ्यांनी वाचण्यासाठी आहे. munotes.in च्या पूर्वलेखी परवान्याशिवाय या पुस्तकाचा कोणताही भाग कोणत्याही स्वरूपात पुनर्मुद्रित, वितरित, साठवला किंवा अनुवादित करता येणार नाही, आणि संस्थात्मक किंवा वर्गातील वापरासाठी वापरता येणार नाही.

    परवाना आणि परवानग्यांसाठी: contact@munotes.in

    या पुस्तकात दिलेल्या कायद्यांचा आणि निकालांचा मूळ इंग्रजी मजकूर कॉपीराइट अधिनियम, 1957 च्या कलम 52(1)(q) नुसार सार्वजनिक क्षेत्रात (public domain) आहे. त्या मजकुराचा मराठी अनुवाद, तसेच भाष्य, मांडणी, उदाहरणे आणि प्रश्न हे munotes.in चे मूळ लेखन आहे.

    munotes.in हे MU च्या विद्यार्थ्यांसाठीचे स्वतंत्र अभ्यास साधन आहे. ते मुंबई विद्यापीठाशी संलग्न नाही, त्याला विद्यापीठाची मान्यता नाही आणि त्याचा विद्यापीठाशी कोणताही अधिकृत संबंध नाही. अभ्यासक्रमांची नावे आणि विद्यापीठाचे उल्लेख हे साहित्य कोणत्या विद्यार्थ्यांसाठी आणि कोणत्या अभ्यासक्रमासाठी आहे, एवढेच सांगतात.

    munotes.in

    अनुक्रमणिका

    मॉड्यूल I आंतरराष्ट्रीय संबंधांचा परिचय

    1. आंतरराष्ट्रीय संबंध म्हणजे काय: अर्थ, व्याख्या आणि स्वरूप 1
    2. एक अभ्यासशाखा म्हणून आंतरराष्ट्रीय संबंध 9
    3. आंतरराष्ट्रीय संबंधांचा अभ्यास का महत्त्वाचा आहे, विशेषतः कायद्याच्या विद्यार्थ्यासाठी 16
    4. आंतरराष्ट्रीय संबंधांच्या अभ्यासाचा विकास, I: अभ्यासशाखा अस्तित्वात येण्यापूर्वी 22
    5. आंतरराष्ट्रीय संबंधांच्या अभ्यासाचा विकास, II: 1919 आणि आदर्शवादी प्रकल्प 30
    6. आंतरराष्ट्रीय संबंधांच्या अभ्यासाचा विकास, III: कार, मॉर्गेन्थाऊ आणि वास्तववादाकडे वळण 36
    7. आंतरराष्ट्रीय संबंधांच्या अभ्यासाचा विकास, IV: वर्तनवादी क्रांती, नंतरचे वादविवाद आणि भारतातील अभ्यास 44
    8. वेस्टफेलियन राष्ट्र-राज्य व्यवस्था 51
    9. वेस्टफेलियाचा शांतता तह, 1648 57
    10. वेस्टफेलियाचा वारसा: आधुनिक राष्ट्र-राज्य व्यवस्थेवरील परिणाम 63
    11. आधुनिक राष्ट्र-राज्याचे मूलभूत घटक 68
    12. सार्वभौमत्व: अंतर्गत आणि बाह्य 73
    13. सार्वभौम समानतेचे तत्त्व 80
    14. प्रादेशिक अखंडतेचे तत्त्व 85
    15. अहस्तक्षेपाचे तत्त्व, आणि पंचशील 91
    16. राष्ट्रीय सत्ता: अर्थ आणि व्याख्या 98
    17. राष्ट्रीय सत्तेचे घटक 103
    munotes.in

    अनुक्रमणिका पुढे चालू

    मॉड्यूल I पुढे चालू आंतरराष्ट्रीय संबंधांचा परिचय

    1. राष्ट्रीय सत्तेच्या मर्यादा 110
    2. आंतरराष्ट्रीय संबंधांतील ध्रुवीयता: तिचा अर्थ 119
    3. द्विध्रुवीयता, 1949 ते 1991: शीतयुद्धाचे जग 124
    4. एकध्रुवीयता, 1991 ते 2001: अमेरिकेचा काळ 130
    5. बहुध्रुवीयता, 2001 पासून आजपर्यंत 135
    6. राज्याच्या सार्वभौमत्वापुढील आव्हाने, I: जागतिकीकरण 140
    7. राज्याच्या सार्वभौमत्वापुढील आव्हाने, II: संरक्षणाची जबाबदारी (R2P) 145
    8. जागतिक शासन: कल्पना की वास्तव? 152
    9. जागतिक शासन: निर्मितीचे मार्ग आणि अडचणी 157

    मॉड्यूल II आंतरराष्ट्रीय संबंधांतील कर्ते

    1. आंतरराष्ट्रीय संबंधांतील कर्ते, आणि सार्वभौम राज्य पहिल्या स्थानी का असते 163
    2. राज्यांमधील संबंध: सार्वभौमत्वाचे लक्षण म्हणून तहावर स्वाक्षरी करणे 168
    3. युद्धाची घोषणा 175
    4. शांतता प्रस्थापित करणे 181
    5. राजनय: राज्यांमधील संवादाचे अधिकृत माध्यम 187
    6. सार्वजनिक राजनय 196
    7. ट्रॅक II राजनय 201
    munotes.in

    अनुक्रमणिका पुढे चालू

    मॉड्यूल II पुढे चालू आंतरराष्ट्रीय संबंधांतील कर्ते

    1. पॅरा-राजनय 206
    2. राज्यकेंद्री व्यवस्थेतील बदल: राज्येतर कर्त्यांचा उदय 211
    3. राज्येतर कर्त्यांचे वर्गीकरण 216
    4. सार्वभौमत्व नसलेले कर्ते: वैशिष्ट्ये आणि भूमिका, व्यष्टी अभ्यासांसह 221
    5. बहुराष्ट्रीय कंपनी आणि तिचे मूळ राज्य व यजमान राज्य 226
    6. बहुराष्ट्रीय कंपन्या, पर्यावरण प्रदूषण आणि कार्बन लॉबिंग 232
    7. व्यष्टी अभ्यास: रॉयल डच शेल 237
    8. कामगार कायद्यांचे उल्लंघन आणि शोषणकारी कारखाने: नाइकीचे प्रकरण 243
    9. व्यष्टी अभ्यास: युनायटेड फ्रूट कंपनी आणि बनाना रिपब्लिक 249
    10. आंतरराष्ट्रीय अशासकीय संघटना (INGOs) 254
    11. ॲम्नेस्टी इंटरनॅशनल 259
    12. ट्रान्सपरन्सी इंटरनॅशनल 264
    13. आंतरराष्ट्रीय रेड क्रॉस 268
    14. आंतरशासकीय संघटना: वैशिष्ट्ये आणि भूमिका 273
    15. राष्ट्रीय मुक्ती चळवळी 278
    16. जागतिक शांततेला धोका म्हणून हिंसक राज्येतर कर्त्यांचा उदय 283
    17. जागतिक दहशतवादी संघटना 288
    18. अमली पदार्थांचे कार्टेल, मानवी तस्कर आणि युद्धसरदार 293
    munotes.in

    अनुक्रमणिका पुढे चालू

    मॉड्यूल II पुढे चालू आंतरराष्ट्रीय संबंधांतील कर्ते

    1. आंतरराष्ट्रीय अशासकीय संघटना आणि संयुक्त राष्ट्रांची आर्थिक आणि सामाजिक परिषद 299

    मॉड्यूल III आंतरराष्ट्रीय संबंधांतील वाद निवारण यंत्रणा

    1. आंतरराष्ट्रीय संबंधांतील वाद निवारण: वादांची शांततापूर्ण सोडवणूक 304
    2. संयुक्त राष्ट्रांच्या सनदेचे प्रकरण VI 311
    3. वाटाघाटी 317
    4. मध्यस्थी आणि सदिच्छा सेवा 322
    5. समेट आणि चौकशी 327
    6. लवाद 332
    7. न्यायिक निवाडा 338
    8. आंतरराष्ट्रीय न्यायालय: रचना, कार्ये आणि अधिकारिता 343
    9. आंतरराष्ट्रीय न्यायालयाचे सल्लागार कार्य 349
    10. शांततापूर्ण सोडवणुकीतील आंतरराष्ट्रीय न्यायालय: प्रमुख न्यायनिवाडे 354
    11. आंतरराष्ट्रीय न्यायालयात भारत 359
    12. संयुक्त राष्ट्रांच्या शांतता राखण्याच्या मोहिमा: उगम आणि तत्त्वे 365
    13. व्यष्टी अभ्यास: दक्षिण सुदानमधील UNMISS 370
    14. व्यष्टी अभ्यास: पश्चिम सहारामधील MINURSO 374
    15. व्यष्टी अभ्यास: हैतीमधील MINUSTAH 378
    munotes.in

    अनुक्रमणिका पुढे चालू

    मॉड्यूल III पुढे चालू आंतरराष्ट्रीय संबंधांतील वाद निवारण यंत्रणा

    1. संयुक्त राष्ट्रांच्या शांतता राखण्याच्या मोहिमा: चिकित्सक मूल्यमापन 382
    2. संयुक्त राष्ट्रांच्या सनदेचे प्रकरण VII: सोडवणुकीच्या सक्तीच्या पद्धती 386
    3. जागतिक अंमलबजावणी यंत्रणा म्हणून सुरक्षा परिषद 391
    4. सुरक्षा परिषदेतील अडथळा म्हणून P-5 चा नकाराधिकार 395
    5. शांततेसाठी एकजूट ठराव 400
    6. सुरक्षा परिषदेतील सुधारणा 405

    मॉड्यूल IV आंतरराष्ट्रीय संघटना आणि प्रश्न

    1. संयुक्त राष्ट्र संघटना: तिची स्थापना 409
    2. संयुक्त राष्ट्रांची ध्येये, उद्दिष्टे आणि तत्त्वे 414
    3. संयुक्त राष्ट्रांची प्रमुख अंगे 419
    4. आमसभा: रचना, कार्ये आणि मूल्यमापन 422
    5. सुरक्षा परिषद: रचना, कार्ये आणि मूल्यमापन 428
    6. आर्थिक आणि सामाजिक परिषद: रचना, कार्ये आणि मूल्यमापन 433
    7. विश्वस्त परिषद: रचना, कार्ये आणि मूल्यमापन 438
    8. प्रमुख अंग म्हणून आंतरराष्ट्रीय न्यायालय: मूल्यमापन 442
    9. सचिवालय आणि महासचिव: रचना, कार्ये आणि मूल्यमापन 446
    10. विशेष संस्था: कार्ये आणि भूमिका 450
    11. जागतिक व्यापार संघटना 455
    munotes.in

    अनुक्रमणिका पुढे चालू

    मॉड्यूल IV पुढे चालू आंतरराष्ट्रीय संघटना आणि प्रश्न

    1. आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी 460
    2. जागतिक बँक 464
    3. आंतरराष्ट्रीय कामगार संघटना 469
    4. जागतिक आरोग्य संघटना 474
    5. युनेस्को 479
    6. युनिसेफ 484
    7. अन्न आणि कृषी संघटना 487
    8. प्रादेशिक संघटना आणि गट 491
    9. ओपेक 495
    10. आसियान 499
    11. युरोपीय संघ 503
    12. अरब लीग 510
    13. सार्क 514
    14. जी-7 518
    15. ब्रिक्स 522
    16. क्वाड 526
    17. नाटो 530
    18. बिम्स्टेक 534
    19. आंतरराष्ट्रीय संबंधांतील चिंतेचे प्रश्न 538
    munotes.in

    अनुक्रमणिका पुढे चालू

    मॉड्यूल IV पुढे चालू आंतरराष्ट्रीय संघटना आणि प्रश्न

    1. जागतिक उत्तर-दक्षिण दरी: श्रीमंत आणि गरीब, स्थैर्य आणि प्रगती 542
    2. संपत्ती: NIEO आणि PIEO 547
    3. लसींच्या उपलब्धतेतील विषमता 555
    4. हवामान न्याय आणि कार्बन दरी 559
    5. कार्बन क्रेडिट 564
    6. मानवी सुरक्षा 569
    7. आश्रय मागणारे, स्थलांतरित आणि निर्वासित: त्यांच्यातील फरक 574
    munotes.in

    Page 1 onwards

    munotes.in

    582 pages in this book. The cover and the contents are above. Everything from page one is in the pass.

    Notes
    2026 Edition, as per the latest syllabus. 582 pages.
    Papers
    Previous year question paper solutions. Revised edition 2026. 2018, 2019, 2020, 2022, 2023, 2024, 2025, 2026, 2027

    मुंबई विद्यापीठाच्या सोडवलेल्या प्रश्नपत्रिका munotes.in

    राज्यशास्त्र III

    B.A. LL.B. (पाच वर्षांचा अभ्यासक्रम) · सत्र 4

    2026-27 - ATKT 60/40 परीक्षा

    मागील वर्षाची सोडवलेली प्रश्नपत्रिका, मराठी आवृत्ती

    munotes.in मुंबई

    munotes.in

    अनुक्रमणिका

    खालील प्रश्न मुंबई विद्यापीठाने 2026-27 - ATKT 60/40 परीक्षेत ज्या क्रमाने विचारले त्याच क्रमाने दिले आहेत. त्यांचा मराठी मजकूर munotes.in चा अनुवाद आहे.

    गुणपृष्ठ

    munotes.in iii

    गुणपृष्ठ

    munotes.in iv

    गुणपृष्ठ

    munotes.in v

    The answers

    The cover and the questions of the 2026-27 - ATKT 60/40 paper are above. The answers to all 16 papers come with the solved papers.

    Every chapter in the notes: 110 chapters across 4 modules

    Module I. आंतरराष्ट्रीय संबंधांचा परिचय 26 chapters

    1. 1 आंतरराष्ट्रीय संबंध म्हणजे काय: अर्थ, व्याख्या आणि स्वरूप pages 1 to 8
    2. 2 एक अभ्यासशाखा म्हणून आंतरराष्ट्रीय संबंध pages 9 to 15
    3. 3 आंतरराष्ट्रीय संबंधांचा अभ्यास का महत्त्वाचा आहे, विशेषतः कायद्याच्या विद्यार्थ्यासाठी pages 16 to 21
    4. 4 आंतरराष्ट्रीय संबंधांच्या अभ्यासाचा विकास, I: अभ्यासशाखा अस्तित्वात येण्यापूर्वी pages 22 to 29
    5. 5 आंतरराष्ट्रीय संबंधांच्या अभ्यासाचा विकास, II: 1919 आणि आदर्शवादी प्रकल्प pages 30 to 35
    6. 6 आंतरराष्ट्रीय संबंधांच्या अभ्यासाचा विकास, III: कार, मॉर्गेन्थाऊ आणि वास्तववादाकडे वळण pages 36 to 43
    7. 7 आंतरराष्ट्रीय संबंधांच्या अभ्यासाचा विकास, IV: वर्तनवादी क्रांती, नंतरचे वादविवाद आणि भारतातील अभ्यास pages 44 to 50
    8. 8 वेस्टफेलियन राष्ट्र-राज्य व्यवस्था pages 51 to 56
    9. 9 वेस्टफेलियाचा शांतता तह, 1648 pages 57 to 62
    10. 10 वेस्टफेलियाचा वारसा: आधुनिक राष्ट्र-राज्य व्यवस्थेवरील परिणाम pages 63 to 67
    11. 11 आधुनिक राष्ट्र-राज्याचे मूलभूत घटक pages 68 to 72
    12. 12 सार्वभौमत्व: अंतर्गत आणि बाह्य pages 73 to 79
    13. 13 सार्वभौम समानतेचे तत्त्व pages 80 to 84
    14. 14 प्रादेशिक अखंडतेचे तत्त्व pages 85 to 90
    15. 15 अहस्तक्षेपाचे तत्त्व, आणि पंचशील pages 91 to 97
    16. 16 राष्ट्रीय सत्ता: अर्थ आणि व्याख्या pages 98 to 102
    17. 17 राष्ट्रीय सत्तेचे घटक pages 103 to 109
    18. 18 राष्ट्रीय सत्तेच्या मर्यादा pages 110 to 118
    19. 19 आंतरराष्ट्रीय संबंधांतील ध्रुवीयता: तिचा अर्थ pages 119 to 123
    20. 20 द्विध्रुवीयता, 1949 ते 1991: शीतयुद्धाचे जग pages 124 to 129
    21. 21 एकध्रुवीयता, 1991 ते 2001: अमेरिकेचा काळ pages 130 to 134
    22. 22 बहुध्रुवीयता, 2001 पासून आजपर्यंत pages 135 to 139
    23. 23 राज्याच्या सार्वभौमत्वापुढील आव्हाने, I: जागतिकीकरण pages 140 to 144
    24. 24 राज्याच्या सार्वभौमत्वापुढील आव्हाने, II: संरक्षणाची जबाबदारी (R2P) pages 145 to 151
    25. 25 जागतिक शासन: कल्पना की वास्तव? pages 152 to 156
    26. 26 जागतिक शासन: निर्मितीचे मार्ग आणि अडचणी pages 157 to 162

    Module II. आंतरराष्ट्रीय संबंधांतील कर्ते 26 chapters

    1. 27 आंतरराष्ट्रीय संबंधांतील कर्ते, आणि सार्वभौम राज्य पहिल्या स्थानी का असते pages 163 to 167
    2. 28 राज्यांमधील संबंध: सार्वभौमत्वाचे लक्षण म्हणून तहावर स्वाक्षरी करणे pages 168 to 174
    3. 29 युद्धाची घोषणा pages 175 to 180
    4. 30 शांतता प्रस्थापित करणे pages 181 to 186
    5. 31 राजनय: राज्यांमधील संवादाचे अधिकृत माध्यम pages 187 to 195
    6. 32 सार्वजनिक राजनय pages 196 to 200
    7. 33 ट्रॅक II राजनय pages 201 to 205
    8. 34 पॅरा-राजनय pages 206 to 210
    9. 35 राज्यकेंद्री व्यवस्थेतील बदल: राज्येतर कर्त्यांचा उदय pages 211 to 215
    10. 36 राज्येतर कर्त्यांचे वर्गीकरण pages 216 to 220
    11. 37 सार्वभौमत्व नसलेले कर्ते: वैशिष्ट्ये आणि भूमिका, व्यष्टी अभ्यासांसह pages 221 to 225
    12. 38 बहुराष्ट्रीय कंपनी आणि तिचे मूळ राज्य व यजमान राज्य pages 226 to 231
    13. 39 बहुराष्ट्रीय कंपन्या, पर्यावरण प्रदूषण आणि कार्बन लॉबिंग pages 232 to 236
    14. 40 व्यष्टी अभ्यास: रॉयल डच शेल pages 237 to 242
    15. 41 कामगार कायद्यांचे उल्लंघन आणि शोषणकारी कारखाने: नाइकीचे प्रकरण pages 243 to 248
    16. 42 व्यष्टी अभ्यास: युनायटेड फ्रूट कंपनी आणि बनाना रिपब्लिक pages 249 to 253
    17. 43 आंतरराष्ट्रीय अशासकीय संघटना (INGOs) pages 254 to 258
    18. 44 ॲम्नेस्टी इंटरनॅशनल pages 259 to 263
    19. 45 ट्रान्सपरन्सी इंटरनॅशनल pages 264 to 267
    20. 46 आंतरराष्ट्रीय रेड क्रॉस pages 268 to 272
    21. 47 आंतरशासकीय संघटना: वैशिष्ट्ये आणि भूमिका pages 273 to 277
    22. 48 राष्ट्रीय मुक्ती चळवळी pages 278 to 282
    23. 49 जागतिक शांततेला धोका म्हणून हिंसक राज्येतर कर्त्यांचा उदय pages 283 to 287
    24. 50 जागतिक दहशतवादी संघटना pages 288 to 292
    25. 51 अमली पदार्थांचे कार्टेल, मानवी तस्कर आणि युद्धसरदार pages 293 to 298
    26. 52 आंतरराष्ट्रीय अशासकीय संघटना आणि संयुक्त राष्ट्रांची आर्थिक आणि सामाजिक परिषद pages 299 to 303

    Module III. आंतरराष्ट्रीय संबंधांतील वाद निवारण यंत्रणा 21 chapters

    1. 53 आंतरराष्ट्रीय संबंधांतील वाद निवारण: वादांची शांततापूर्ण सोडवणूक pages 304 to 310
    2. 54 संयुक्त राष्ट्रांच्या सनदेचे प्रकरण VI pages 311 to 316
    3. 55 वाटाघाटी pages 317 to 321
    4. 56 मध्यस्थी आणि सदिच्छा सेवा pages 322 to 326
    5. 57 समेट आणि चौकशी pages 327 to 331
    6. 58 लवाद pages 332 to 337
    7. 59 न्यायिक निवाडा pages 338 to 342
    8. 60 आंतरराष्ट्रीय न्यायालय: रचना, कार्ये आणि अधिकारिता pages 343 to 348
    9. 61 आंतरराष्ट्रीय न्यायालयाचे सल्लागार कार्य pages 349 to 353
    10. 62 शांततापूर्ण सोडवणुकीतील आंतरराष्ट्रीय न्यायालय: प्रमुख न्यायनिवाडे pages 354 to 358
    11. 63 आंतरराष्ट्रीय न्यायालयात भारत pages 359 to 364
    12. 64 संयुक्त राष्ट्रांच्या शांतता राखण्याच्या मोहिमा: उगम आणि तत्त्वे pages 365 to 369
    13. 65 व्यष्टी अभ्यास: दक्षिण सुदानमधील UNMISS pages 370 to 373
    14. 66 व्यष्टी अभ्यास: पश्चिम सहारामधील MINURSO pages 374 to 377
    15. 67 व्यष्टी अभ्यास: हैतीमधील MINUSTAH pages 378 to 381
    16. 68 संयुक्त राष्ट्रांच्या शांतता राखण्याच्या मोहिमा: चिकित्सक मूल्यमापन pages 382 to 385
    17. 69 संयुक्त राष्ट्रांच्या सनदेचे प्रकरण VII: सोडवणुकीच्या सक्तीच्या पद्धती pages 386 to 390
    18. 70 जागतिक अंमलबजावणी यंत्रणा म्हणून सुरक्षा परिषद pages 391 to 394
    19. 71 सुरक्षा परिषदेतील अडथळा म्हणून P-5 चा नकाराधिकार pages 395 to 399
    20. 72 शांततेसाठी एकजूट ठराव pages 400 to 404
    21. 73 सुरक्षा परिषदेतील सुधारणा pages 405 to 408

    Module IV. आंतरराष्ट्रीय संघटना आणि प्रश्न 37 chapters

    1. 74 संयुक्त राष्ट्र संघटना: तिची स्थापना pages 409 to 413
    2. 75 संयुक्त राष्ट्रांची ध्येये, उद्दिष्टे आणि तत्त्वे pages 414 to 418
    3. 76 संयुक्त राष्ट्रांची प्रमुख अंगे pages 419 to 421
    4. 77 आमसभा: रचना, कार्ये आणि मूल्यमापन pages 422 to 427
    5. 78 सुरक्षा परिषद: रचना, कार्ये आणि मूल्यमापन pages 428 to 432
    6. 79 आर्थिक आणि सामाजिक परिषद: रचना, कार्ये आणि मूल्यमापन pages 433 to 437
    7. 80 विश्वस्त परिषद: रचना, कार्ये आणि मूल्यमापन pages 438 to 441
    8. 81 प्रमुख अंग म्हणून आंतरराष्ट्रीय न्यायालय: मूल्यमापन pages 442 to 445
    9. 82 सचिवालय आणि महासचिव: रचना, कार्ये आणि मूल्यमापन pages 446 to 449
    10. 83 विशेष संस्था: कार्ये आणि भूमिका pages 450 to 454
    11. 84 जागतिक व्यापार संघटना pages 455 to 459
    12. 85 आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी pages 460 to 463
    13. 86 जागतिक बँक pages 464 to 468
    14. 87 आंतरराष्ट्रीय कामगार संघटना pages 469 to 473
    15. 88 जागतिक आरोग्य संघटना pages 474 to 478
    16. 89 युनेस्को pages 479 to 483
    17. 90 युनिसेफ pages 484 to 486
    18. 91 अन्न आणि कृषी संघटना pages 487 to 490
    19. 92 प्रादेशिक संघटना आणि गट pages 491 to 494
    20. 93 ओपेक pages 495 to 498
    21. 94 आसियान pages 499 to 502
    22. 95 युरोपीय संघ pages 503 to 509
    23. 96 अरब लीग pages 510 to 513
    24. 97 सार्क pages 514 to 517
    25. 98 जी-7 pages 518 to 521
    26. 99 ब्रिक्स pages 522 to 525
    27. 100 क्वाड pages 526 to 529
    28. 101 नाटो pages 530 to 533
    29. 102 बिम्स्टेक pages 534 to 537
    30. 103 आंतरराष्ट्रीय संबंधांतील चिंतेचे प्रश्न pages 538 to 541
    31. 104 जागतिक उत्तर-दक्षिण दरी: श्रीमंत आणि गरीब, स्थैर्य आणि प्रगती pages 542 to 546
    32. 105 संपत्ती: NIEO आणि PIEO pages 547 to 554
    33. 106 लसींच्या उपलब्धतेतील विषमता pages 555 to 558
    34. 107 हवामान न्याय आणि कार्बन दरी pages 559 to 563
    35. 108 कार्बन क्रेडिट pages 564 to 568
    36. 109 मानवी सुरक्षा pages 569 to 573
    37. 110 आश्रय मागणारे, स्थलांतरित आणि निर्वासित: त्यांच्यातील फरक pages 574 to 582
    Every paper that is solved: 16 papers
  2. English II (in English)

    A munotes Edition munotes.in

    English II

    B.A. LL.B. 5 YEARS · SEMESTER 4

    Strictly as per the revised CBCS syllabus of the University of Mumbai

    For students of the University of Mumbai and all its affiliated law colleges

    munotes.in Second Year

    English II

    Copyright © 2026 munotes.in. All rights reserved.

    Written and first published by munotes.in, 2026.

    This edition is published only on munotes.in. A copy found anywhere else, including in WhatsApp groups, is not an authorised copy and may be incomplete or out of date.

    This book is for individual students to read at munotes.in. No part of it may be reproduced, distributed, stored, translated or used for institutional or classroom purposes in any form without a prior written licence from munotes.in.

    Licensing and permissions: contact@munotes.in

    The text of statutes and of judgments reproduced in this book is in the public domain under section 52(1)(q) of the Copyright Act 1957. The commentary, arrangement, examples and questions are the original work of munotes.in.

    munotes.in is an independent study resource for MU students. It is not affiliated with, endorsed by, or officially connected to the University of Mumbai. Course names and university references describe the students and syllabus the material relates to.

    munotes.in

    Contents

    Module I Law & Literature: Texts

    1. How to Read the Set Texts in English II 1
    2. Justice: Galsworthy, and a Play About the Machine of the Law 6
    3. Justice: Act I, the Cheque 11
    4. Justice: Act II, the Trial at the Assizes 16
    5. Justice: Act III, the Prison 22
    6. Justice: Act IV, Two Years Later 28
    7. The Law in Justice: Forgery, the Insanity Plea, the Sentence and the Licence 33
    8. Characters in Justice 39
    9. Themes and Reference to Context: Justice 44
    10. Saint Joan: Shaw, the History, and the Preface 53
    11. Saint Joan: Scenes I to III, the Rise of the Maid 60
    12. Saint Joan: Scenes IV and V, the Church, the Nobles and the King 67
    13. Saint Joan: the Trial, Scene VI 75
    14. Saint Joan: the Epilogue 84
    15. Characters in Saint Joan 91
    16. Themes and Reference to Context: Saint Joan 97
    17. A Passage to India: Forster and the Novel 106
    18. A Passage to India: Part I, Mosque 111
    19. A Passage to India: Part II, the Caves and the Arrest 117
    munotes.in

    Contents continued

    Module I continued Law & Literature: Texts

    1. The Trial of Dr Aziz 123
    2. A Passage to India: After the Trial, and Part III, Temple 129
    3. Characters in A Passage to India 135
    4. Themes and Reference to Context: A Passage to India 140
    5. Counsellor-at-Law: Elmer Rice and the Play 148
    6. Counsellor-at-Law: Act I 153
    7. Counsellor-at-Law: Acts II and III 158
    8. The Ethics of Advocacy in Counsellor-at-Law 164
    9. Characters, Themes and Reference to Context: Counsellor-at-Law 170
    10. Nineteen Eighty-Four: Orwell and the Novel 179
    11. Nineteen Eighty-Four: Part One 183
    12. Nineteen Eighty-Four: Part Two 189
    13. Nineteen Eighty-Four: Part Three 195
    14. Law, Crime and Punishment in Oceania 201
    15. Characters in Nineteen Eighty-Four 209
    16. Themes and Reference to Context: Nineteen Eighty-Four 216

    Module II Law & Literature: Speeches & Essays

    1. United States v. Susan B. Anthony: the Trial 225
    munotes.in

    Contents continued

    Module II continued Law & Literature: Speeches & Essays

    1. Susan B. Anthony: the Speech and the Sentence 235
    2. Brown v. Board of Education: the Background 246
    3. Brown v. Board of Education: the Opinion of the Court 255
    4. We Should All Be Feminists: Chimamanda Ngozi Adichie 265
    5. Child Marriage: M. K. Gandhi 275
    6. Emma Watson: the Gender Equality Speech at the United Nations 285
    7. Law and Equality: the Five Pieces Together 294

    Module III Literature for Analytical Study

    1. Critical Analysis of a Short Story 301
    2. The Greek Interpreter: the Story 307
    3. The Greek Interpreter: Holmes and Mycroft 317
    4. A Jury of Her Peers: the Story 325
    5. A Jury of Her Peers: the Women and the Law 335
    6. The Judgement: the Story 345
    7. The Judgement: Father, Son and Sentence 353
    8. The Benefit of the Doubt: the Story 360
    9. The Benefit of the Doubt: Justice and Evidence 370
    10. The Case for the Defence 378
    munotes.in

    Contents continued

    Module IV Language Enhancement

    1. Paragraph Writing 388
    2. Note Writing 400
    3. Summary Writing 408
    4. Report Writing 415
    5. Article Writing 423
    6. Oral Communication: Barriers to Verbal and Non-Verbal Communication, and Tips 429
    7. Listening Skills 439
    8. Effective Public Speaking 446
    9. Interview Tips 455
    10. Homophones 463
    11. Stress in Pronunciation 471
    12. Transformation of Sentences: Simple, Compound and Complex 479
    munotes.in

    Page 1 onwards

    munotes.in

    486 pages in this book. The cover and the contents are above. Everything from page one is in the pass.

    Notes
    2026 Edition, as per the latest syllabus. 486 pages.
    Papers
    Previous year question paper solutions. Revised edition 2026. 2018, 2019, 2020, 2022, 2023, 2024, 2025, 2026, 2027

    Mumbai University Solved Question Papers munotes.in

    English 2

    BA LLB (BLS LLB) 5 Years · Sem 4

    2026-27 - ATKT 60/40 Examination

    Previous Year Question Paper with Solution

    munotes.in Mumbai

    munotes.in

    Contents

    The questions below are the paper as the University of Mumbai set it at the 2026-27 - ATKT 60/40 examination, in the order it was set.

    MarksPage

    munotes.in iii

    MarksPage

    munotes.in iv

    MarksPage

    munotes.in v

    The answers

    The cover and the questions of the 2026-27 - ATKT 60/40 paper are above. The answers to all 18 papers come with the solved papers.

    Every chapter in the notes: 65 chapters across 4 modules

    Module I 35 chapters

    1. 1 How to Read the Set Texts in English II pages 1 to 5
    2. 2 Justice: Galsworthy, and a Play About the Machine of the Law pages 6 to 10
    3. 3 Justice: Act I, the Cheque pages 11 to 15
    4. 4 Justice: Act II, the Trial at the Assizes pages 16 to 21
    5. 5 Justice: Act III, the Prison pages 22 to 27
    6. 6 Justice: Act IV, Two Years Later pages 28 to 32
    7. 7 The Law in Justice: Forgery, the Insanity Plea, the Sentence and the Licence pages 33 to 38
    8. 8 Characters in Justice pages 39 to 43
    9. 9 Themes and Reference to Context: Justice pages 44 to 52
    10. 10 Saint Joan: Shaw, the History, and the Preface pages 53 to 59
    11. 11 Saint Joan: Scenes I to III, the Rise of the Maid pages 60 to 66
    12. 12 Saint Joan: Scenes IV and V, the Church, the Nobles and the King pages 67 to 74
    13. 13 Saint Joan: the Trial, Scene VI pages 75 to 83
    14. 14 Saint Joan: the Epilogue pages 84 to 90
    15. 15 Characters in Saint Joan pages 91 to 96
    16. 16 Themes and Reference to Context: Saint Joan pages 97 to 105
    17. 17 A Passage to India: Forster and the Novel pages 106 to 110
    18. 18 A Passage to India: Part I, Mosque pages 111 to 116
    19. 19 A Passage to India: Part II, the Caves and the Arrest pages 117 to 122
    20. 20 The Trial of Dr Aziz pages 123 to 128
    21. 21 A Passage to India: After the Trial, and Part III, Temple pages 129 to 134
    22. 22 Characters in A Passage to India pages 135 to 139
    23. 23 Themes and Reference to Context: A Passage to India pages 140 to 147
    24. 24 Counsellor-at-Law: Elmer Rice and the Play pages 148 to 152
    25. 25 Counsellor-at-Law: Act I pages 153 to 157
    26. 26 Counsellor-at-Law: Acts II and III pages 158 to 163
    27. 27 The Ethics of Advocacy in Counsellor-at-Law pages 164 to 169
    28. 28 Characters, Themes and Reference to Context: Counsellor-at-Law pages 170 to 178
    29. 29 Nineteen Eighty-Four: Orwell and the Novel pages 179 to 182
    30. 30 Nineteen Eighty-Four: Part One pages 183 to 188
    31. 31 Nineteen Eighty-Four: Part Two pages 189 to 194
    32. 32 Nineteen Eighty-Four: Part Three pages 195 to 200
    33. 33 Law, Crime and Punishment in Oceania pages 201 to 208
    34. 34 Characters in Nineteen Eighty-Four pages 209 to 215
    35. 35 Themes and Reference to Context: Nineteen Eighty-Four pages 216 to 224

    Module II 8 chapters

    1. 36 United States v. Susan B. Anthony: the Trial pages 225 to 234
    2. 37 Susan B. Anthony: the Speech and the Sentence pages 235 to 245
    3. 38 Brown v. Board of Education: the Background pages 246 to 254
    4. 39 Brown v. Board of Education: the Opinion of the Court pages 255 to 264
    5. 40 We Should All Be Feminists: Chimamanda Ngozi Adichie pages 265 to 274
    6. 41 Child Marriage: M. K. Gandhi pages 275 to 284
    7. 42 Emma Watson: the Gender Equality Speech at the United Nations pages 285 to 293
    8. 43 Law and Equality: the Five Pieces Together pages 294 to 300

    Module III 10 chapters

    1. 44 Critical Analysis of a Short Story pages 301 to 306
    2. 45 The Greek Interpreter: the Story pages 307 to 316
    3. 46 The Greek Interpreter: Holmes and Mycroft pages 317 to 324
    4. 47 A Jury of Her Peers: the Story pages 325 to 334
    5. 48 A Jury of Her Peers: the Women and the Law pages 335 to 344
    6. 49 The Judgement: the Story pages 345 to 352
    7. 50 The Judgement: Father, Son and Sentence pages 353 to 359
    8. 51 The Benefit of the Doubt: the Story pages 360 to 369
    9. 52 The Benefit of the Doubt: Justice and Evidence pages 370 to 377
    10. 53 The Case for the Defence pages 378 to 387

    Module IV 12 chapters

    1. 54 Paragraph Writing pages 388 to 399
    2. 55 Note Writing pages 400 to 407
    3. 56 Summary Writing pages 408 to 414
    4. 57 Report Writing pages 415 to 422
    5. 58 Article Writing pages 423 to 428
    6. 59 Oral Communication: Barriers to Verbal and Non-Verbal Communication, and Tips pages 429 to 438
    7. 60 Listening Skills pages 439 to 445
    8. 61 Effective Public Speaking pages 446 to 454
    9. 62 Interview Tips pages 455 to 462
    10. 63 Homophones pages 463 to 470
    11. 64 Stress in Pronunciation pages 471 to 478
    12. 65 Transformation of Sentences: Simple, Compound and Complex pages 479 to 486
    Every paper that is solved: 18 papers
  3. तर्कशास्त्र 2 (Logic II)

    मराठी आवृत्ती munotes.in

    तर्कशास्त्र 2

    B.A. LL.B. (पाच वर्षांचा अभ्यासक्रम) · सत्र 4

    मुंबई विद्यापीठाच्या सुधारित CBCS अभ्यासक्रमानुसारच

    मुंबई विद्यापीठ आणि त्याच्याशी संलग्न सर्व विधी महाविद्यालयांतील विद्यार्थ्यांसाठी

    munotes.in द्वितीय वर्ष

    तर्कशास्त्र 2

    कॉपीराइट © 2026 munotes.in. सर्व हक्क राखीव.

    munotes.in ने लिहिलेले आणि प्रथम प्रकाशित केलेले, 2026. ही munotes.in च्या इंग्रजी पुस्तकाची मराठी आवृत्ती आहे.

    ही आवृत्ती केवळ munotes.in वर प्रकाशित केली जाते. व्हॉट्सॲप ग्रुपसह इतर कोठेही आढळणारी प्रत अधिकृत नाही, आणि ती अपूर्ण किंवा कालबाह्य असू शकते.

    हे पुस्तक munotes.in वर वैयक्तिक विद्यार्थ्यांनी वाचण्यासाठी आहे. munotes.in च्या पूर्वलेखी परवान्याशिवाय या पुस्तकाचा कोणताही भाग कोणत्याही स्वरूपात पुनर्मुद्रित, वितरित, साठवला किंवा अनुवादित करता येणार नाही, आणि संस्थात्मक किंवा वर्गातील वापरासाठी वापरता येणार नाही.

    परवाना आणि परवानग्यांसाठी: contact@munotes.in

    या पुस्तकात दिलेल्या कायद्यांचा आणि निकालांचा मूळ इंग्रजी मजकूर कॉपीराइट अधिनियम, 1957 च्या कलम 52(1)(q) नुसार सार्वजनिक क्षेत्रात (public domain) आहे. त्या मजकुराचा मराठी अनुवाद, तसेच भाष्य, मांडणी, उदाहरणे आणि प्रश्न हे munotes.in चे मूळ लेखन आहे.

    munotes.in हे MU च्या विद्यार्थ्यांसाठीचे स्वतंत्र अभ्यास साधन आहे. ते मुंबई विद्यापीठाशी संलग्न नाही, त्याला विद्यापीठाची मान्यता नाही आणि त्याचा विद्यापीठाशी कोणताही अधिकृत संबंध नाही. अभ्यासक्रमांची नावे आणि विद्यापीठाचे उल्लेख हे साहित्य कोणत्या विद्यार्थ्यांसाठी आणि कोणत्या अभ्यासक्रमासाठी आहे, एवढेच सांगतात.

    munotes.in

    अनुक्रमणिका

    मॉड्यूल I निरुपाधिक संवाक्य

    1. निरुपाधिक संवाक्य म्हणजे काय 1
    2. संवाक्याचे सामान्य नियम 8
    3. उपप्रमेये: दोन विशेष आधारविधाने, आणि एक विशेष आधारविधान 15
    4. चार पदांचा तर्कदोष आणि अव्याप्त हेतुपद 20
    5. अवैध व्याप्ती आणि नकारार्थी आधारविधानांचे तर्कदोष 26
    6. आकृती: संवाक्याच्या चार आकृत्या 33
    7. चार आकृत्यांचे विशेष नियम 38
    8. संयोग: चौसष्ट संयोग आणि त्यांतील वैध संयोग 45
    9. संवाक्याची वैधता तपासणे 52
    10. वेन आकृत्यांद्वारे संवाक्य तपासणे 59
    11. सामान्य भाषेतील युक्तिवाद: मानक स्वरूप, अध्याहृत युक्तिवाद आणि साखळी युक्तिवाद 66
    12. ॲरिस्टॉटलचे dictum de omni et nullo आणि पहिली आकृती 73
    13. रूपांतर: ते काय आहे आणि ते का केले जाते 79
    14. दुसऱ्या आकृतीचे प्रत्यक्ष रूपांतर 85
    15. तिसऱ्या आकृतीचे प्रत्यक्ष रूपांतर 90
    16. चौथ्या आकृतीचे प्रत्यक्ष रूपांतर 96
    17. अप्रत्यक्ष रूपांतर: Baroco, Bocardo आणि reductio per impossibile 102
    18. न्याय: हे दर्शन आणि त्याची ज्ञानाची साधने 109
    19. अनुमान: न्याय दर्शनातील अनुमान 114
    munotes.in

    अनुक्रमणिका पुढे चालू

    मॉड्यूल I पुढे चालू निरुपाधिक संवाक्य

    1. पंचावयवी संवाक्य 119
    2. व्याप्ती: सार्विक साहचर्य 124
    3. हेत्वाभास: हेतू सदोष कशामुळे ठरतो 129
    4. पाच हेत्वाभास आणि त्यांचे प्रकार 134
    5. न्याय संवाक्य आणि ॲरिस्टॉटलचे संवाक्य यांची तुलना 139

    मॉड्यूल II इतर असाक्षात अनुमाने

    1. हेत्वाश्रित संवाक्य: शुद्ध आणि मिश्र 144
    2. हेत्वाश्रित संवाक्याचे नियम आणि तर्कदोष 151
    3. कायद्यातील हेत्वाश्रित युक्तिवाद 157
    4. वैकल्पिक संवाक्य 165
    5. वैकल्पिक संवाक्याचे नियम आणि तर्कदोष, कायद्याच्या संदर्भात 171
    6. अनुमानाचे नियम 178
    7. प्रतिस्थापनाचे नियम 186
    8. वैधतेची आकारिक सिद्धता 193
    9. कायदेशीर युक्तिवादांच्या आकारिक सिद्धता, आणि अवैधता सिद्ध करणे 198
    10. उभयतःपाश आणि त्याचे प्रकार 205
    11. उभयतःपाशाचे खंडन 212
    12. कायद्यातील उभयतःपाशाचे मूल्य 219
    munotes.in

    अनुक्रमणिका पुढे चालू

    मॉड्यूल II पुढे चालू इतर असाक्षात अनुमाने

    1. गृहीतक: ते काय आहे आणि शोधाला त्याची गरज का असते 227
    2. चांगल्या गृहीतकाच्या अटी 233
    3. गृहीतकाचे प्रकार 241
    4. गृहीतक-निगमन पद्धत आणि तिचे टप्पे 247
    5. प्रत्यक्ष वापरातील पद्धत: जॉन स्नो आणि कॉलरा 254
    6. कायद्यातील शोधाची पद्धत 261
    7. गृहीतक, आणि परिस्थितीजन्य पुराव्यावरून होणारी सिद्धता 268

    मॉड्यूल III भाषा आणि कायदा

    1. भाषेचे उपयोग 275
    2. भावनाप्रधान शब्द आणि भावनिकदृष्ट्या तटस्थ भाषा 280
    3. सहमती आणि असहमतीचे प्रकार 285
    4. स्वामी विवेकानंदांचे शिकागो भाषण 290
    5. तर्कदोष म्हणजे काय, आणि तर्कदोषांचे प्रकार 296
    6. संदिग्धतेचे तर्कदोष 301
    7. संबद्धतेचे तर्कदोष 308
    8. सदोष विगमनाचे तर्कदोष 314
    9. पूर्वगृहीताचे तर्कदोष 321
    10. चांगल्या तर्कातील अडथळे 326
    munotes.in

    अनुक्रमणिका पुढे चालू

    मॉड्यूल IV तार्किक आणि नैतिक तर्काचे उपयोजन

    1. कारणाची संकल्पना 331
    2. कारणाविषयीची सामान्यबुद्धीची आणि वैज्ञानिक कल्पना 336
    3. कारणांची अनेकता 340
    4. मिलच्या प्रायोगिक शोधाच्या पद्धती 344
    5. इच्छास्वातंत्र्य 349
    6. कार्यकारणभावाशी संबंधित कायदेशीर सूत्रे 354
    7. कायद्यात दूरचे नव्हे, तर निकटचे कारण पाहिले जाते: in jure non remota causa sed proxima spectatur 361
    8. वरिष्ठाने उत्तर द्यावे: respondeat superior 368
    9. समता आणि तिचे परिणाम 375
    10. साध्य आणि साधन: गांधी आणि सिंगर 380
    munotes.in

    Page 1 onwards

    munotes.in

    388 pages in this book. The cover and the contents are above. Everything from page one is in the pass.

    Notes
    2026 Edition, as per the latest syllabus. 388 pages.
    Papers
    Previous year question paper solutions. Revised edition 2026. 2018, 2019, 2020, 2022, 2023, 2024, 2025, 2026, 2027

    मुंबई विद्यापीठाच्या सोडवलेल्या प्रश्नपत्रिका munotes.in

    तर्कशास्त्र 2

    B.A. LL.B. (पाच वर्षांचा अभ्यासक्रम) · सत्र 4

    2026-27 - ATKT 60/40 परीक्षा

    मागील वर्षाची सोडवलेली प्रश्नपत्रिका, मराठी आवृत्ती

    munotes.in मुंबई

    munotes.in

    अनुक्रमणिका

    खालील प्रश्न मुंबई विद्यापीठाने 2026-27 - ATKT 60/40 परीक्षेत ज्या क्रमाने विचारले त्याच क्रमाने दिले आहेत. त्यांचा मराठी मजकूर munotes.in चा अनुवाद आहे.

    गुणपृष्ठ

    munotes.in iii

    गुणपृष्ठ

    munotes.in iv

    The answers

    The cover and the questions of the 2026-27 - ATKT 60/40 paper are above. The answers to all 15 papers come with the solved papers.

    Every chapter in the notes: 63 chapters across 4 modules

    Module I. निरुपाधिक संवाक्य 24 chapters

    1. 1 निरुपाधिक संवाक्य म्हणजे काय pages 1 to 7
    2. 2 संवाक्याचे सामान्य नियम pages 8 to 14
    3. 3 उपप्रमेये: दोन विशेष आधारविधाने, आणि एक विशेष आधारविधान pages 15 to 19
    4. 4 चार पदांचा तर्कदोष आणि अव्याप्त हेतुपद pages 20 to 25
    5. 5 अवैध व्याप्ती आणि नकारार्थी आधारविधानांचे तर्कदोष pages 26 to 32
    6. 6 आकृती: संवाक्याच्या चार आकृत्या pages 33 to 37
    7. 7 चार आकृत्यांचे विशेष नियम pages 38 to 44
    8. 8 संयोग: चौसष्ट संयोग आणि त्यांतील वैध संयोग pages 45 to 51
    9. 9 संवाक्याची वैधता तपासणे pages 52 to 58
    10. 10 वेन आकृत्यांद्वारे संवाक्य तपासणे pages 59 to 65
    11. 11 सामान्य भाषेतील युक्तिवाद: मानक स्वरूप, अध्याहृत युक्तिवाद आणि साखळी युक्तिवाद pages 66 to 72
    12. 12 ॲरिस्टॉटलचे dictum de omni et nullo आणि पहिली आकृती pages 73 to 78
    13. 13 रूपांतर: ते काय आहे आणि ते का केले जाते pages 79 to 84
    14. 14 दुसऱ्या आकृतीचे प्रत्यक्ष रूपांतर pages 85 to 89
    15. 15 तिसऱ्या आकृतीचे प्रत्यक्ष रूपांतर pages 90 to 95
    16. 16 चौथ्या आकृतीचे प्रत्यक्ष रूपांतर pages 96 to 101
    17. 17 अप्रत्यक्ष रूपांतर: Baroco, Bocardo आणि reductio per impossibile pages 102 to 108
    18. 18 न्याय: हे दर्शन आणि त्याची ज्ञानाची साधने pages 109 to 113
    19. 19 अनुमान: न्याय दर्शनातील अनुमान pages 114 to 118
    20. 20 पंचावयवी संवाक्य pages 119 to 123
    21. 21 व्याप्ती: सार्विक साहचर्य pages 124 to 128
    22. 22 हेत्वाभास: हेतू सदोष कशामुळे ठरतो pages 129 to 133
    23. 23 पाच हेत्वाभास आणि त्यांचे प्रकार pages 134 to 138
    24. 24 न्याय संवाक्य आणि ॲरिस्टॉटलचे संवाक्य यांची तुलना pages 139 to 143

    Module II. इतर असाक्षात अनुमाने 19 chapters

    1. 25 हेत्वाश्रित संवाक्य: शुद्ध आणि मिश्र pages 144 to 150
    2. 26 हेत्वाश्रित संवाक्याचे नियम आणि तर्कदोष pages 151 to 156
    3. 27 कायद्यातील हेत्वाश्रित युक्तिवाद pages 157 to 164
    4. 28 वैकल्पिक संवाक्य pages 165 to 170
    5. 29 वैकल्पिक संवाक्याचे नियम आणि तर्कदोष, कायद्याच्या संदर्भात pages 171 to 177
    6. 30 अनुमानाचे नियम pages 178 to 185
    7. 31 प्रतिस्थापनाचे नियम pages 186 to 192
    8. 32 वैधतेची आकारिक सिद्धता pages 193 to 197
    9. 33 कायदेशीर युक्तिवादांच्या आकारिक सिद्धता, आणि अवैधता सिद्ध करणे pages 198 to 204
    10. 34 उभयतःपाश आणि त्याचे प्रकार pages 205 to 211
    11. 35 उभयतःपाशाचे खंडन pages 212 to 218
    12. 36 कायद्यातील उभयतःपाशाचे मूल्य pages 219 to 226
    13. 37 गृहीतक: ते काय आहे आणि शोधाला त्याची गरज का असते pages 227 to 232
    14. 38 चांगल्या गृहीतकाच्या अटी pages 233 to 240
    15. 39 गृहीतकाचे प्रकार pages 241 to 246
    16. 40 गृहीतक-निगमन पद्धत आणि तिचे टप्पे pages 247 to 253
    17. 41 प्रत्यक्ष वापरातील पद्धत: जॉन स्नो आणि कॉलरा pages 254 to 260
    18. 42 कायद्यातील शोधाची पद्धत pages 261 to 267
    19. 43 गृहीतक, आणि परिस्थितीजन्य पुराव्यावरून होणारी सिद्धता pages 268 to 274

    Module III. भाषा आणि कायदा 10 chapters

    1. 44 भाषेचे उपयोग pages 275 to 279
    2. 45 भावनाप्रधान शब्द आणि भावनिकदृष्ट्या तटस्थ भाषा pages 280 to 284
    3. 46 सहमती आणि असहमतीचे प्रकार pages 285 to 289
    4. 47 स्वामी विवेकानंदांचे शिकागो भाषण pages 290 to 295
    5. 48 तर्कदोष म्हणजे काय, आणि तर्कदोषांचे प्रकार pages 296 to 300
    6. 49 संदिग्धतेचे तर्कदोष pages 301 to 307
    7. 50 संबद्धतेचे तर्कदोष pages 308 to 313
    8. 51 सदोष विगमनाचे तर्कदोष pages 314 to 320
    9. 52 पूर्वगृहीताचे तर्कदोष pages 321 to 325
    10. 53 चांगल्या तर्कातील अडथळे pages 326 to 330

    Module IV. तार्किक आणि नैतिक तर्काचे उपयोजन 10 chapters

    1. 54 कारणाची संकल्पना pages 331 to 335
    2. 55 कारणाविषयीची सामान्यबुद्धीची आणि वैज्ञानिक कल्पना pages 336 to 339
    3. 56 कारणांची अनेकता pages 340 to 343
    4. 57 मिलच्या प्रायोगिक शोधाच्या पद्धती pages 344 to 348
    5. 58 इच्छास्वातंत्र्य pages 349 to 353
    6. 59 कार्यकारणभावाशी संबंधित कायदेशीर सूत्रे pages 354 to 360
    7. 60 कायद्यात दूरचे नव्हे, तर निकटचे कारण पाहिले जाते: in jure non remota causa sed proxima spectatur pages 361 to 367
    8. 61 वरिष्ठाने उत्तर द्यावे: respondeat superior pages 368 to 374
    9. 62 समता आणि तिचे परिणाम pages 375 to 379
    10. 63 साध्य आणि साधन: गांधी आणि सिंगर pages 380 to 388
    Every paper that is solved: 15 papers

Questions

Can I download it?

No, and that is deliberate. Everything is read on the site, on any device you sign in on. There is nothing to lose, and nothing to forward.

How long do I keep it?

365 days from the day you pay.

What if the syllabus changes?

Revisions are written into the same subject, and you keep reading the current version for as long as your access runs.

Can I buy one subject instead of the whole semester?

Not yet. It is priced per semester because the solved answers cross-reference modules across all three subjects, and splitting them breaks the links that make the answers useful.

Is this enough to pass?

It covers the prescribed syllabus and every question the papers listed on this page asked. It is not a substitute for your lectures or for reading the bare Acts, and we would not claim otherwise.

Can I get a refund?

Once a semester is unlocked it stays unlocked, and there is no way to hand back reading you have already done. That is why this page shows you so much before you pay: the cover of every subject, every chapter in it by name, and the page each one starts on. Read that first and buy only if it is the book you want. If something genuinely went wrong, being charged twice or paying and having nothing unlock, write to us and we refund it: the cancellation and refund policy sets out which cases those are.

Does it renew automatically?

No. It is one payment for one semester. Nothing is charged again unless you choose to buy another semester yourself.

Where our readers study

Students from 182 colleges affiliated to the University of Mumbai read munotes. Here are some of them.

Government Law College, Churchgate RIZVI COLLEGE OF LAW, BANDRA Dr. D.Y. Patil College of Law ADV. BALASAHEB APTE COLLEGE OF LAW Lords Universal College Nalanda Law College THAKUR RAMNARAYAN COLLEGE OF LAW Children Welfare Centre's College of Law Balasaheb Thackeray Law College Chembur Karnataka College of Law and 172 more
₹798 ₹998
Notes and solved papers, 365 days
Or either one alone: ₹499
Unlock Semester 4
Issue