B.A. LL.B. 5 Years (Marathi) Semester 3: Notes and Solved Previous Year Question Papers 2026

What do you get

• All the notes of all the subjects in Semester 3, as per the latest syllabus 2026.
• Previous year question papers, with full solutions.
• Your own dashboard, where you can track everything you have read, subject by subject.
• Priority access in our MU law student group. The groups are open, so you can send a message any time.
• Valid for one year, 365 days from the day you pay.
• If the University revises the syllabus while your year is running, the notes are rewritten to match and you read the new version at no extra cost. You are never asked to buy the same semester twice.

1. समाजशास्त्र (Sociology)

   मराठी आवृत्ती munotes.in

   समाजशास्त्र

   B.A. LL.B. (पाच वर्षांचा अभ्यासक्रम) · सत्र 3

   मुंबई विद्यापीठाच्या सुधारित CBCS अभ्यासक्रमानुसारच

   मुंबई विद्यापीठ आणि त्याच्याशी संलग्न सर्व विधी महाविद्यालयांतील विद्यार्थ्यांसाठी

   munotes.in द्वितीय वर्ष

   समाजशास्त्र

   कॉपीराइट © 2026 munotes.in. सर्व हक्क राखीव.

   munotes.in ने लिहिलेले आणि प्रथम प्रकाशित केलेले, 2026. ही munotes.in च्या इंग्रजी पुस्तकाची मराठी आवृत्ती आहे.

   हे पुस्तक munotes.in वर वैयक्तिक विद्यार्थ्यांनी वाचण्यासाठी आहे. munotes.in च्या पूर्वलेखी परवान्याशिवाय या पुस्तकाचा कोणताही भाग कोणत्याही स्वरूपात पुनर्मुद्रित, वितरित, साठवला किंवा अनुवादित करता येणार नाही, आणि संस्थात्मक किंवा वर्गातील वापरासाठी वापरता येणार नाही.

   परवाना आणि परवानग्यांसाठी: contact@munotes.in

   या पुस्तकात दिलेल्या कायद्यांचा आणि निकालांचा मूळ इंग्रजी मजकूर कॉपीराइट अधिनियम, 1957 च्या कलम 52(1)(q) नुसार सार्वजनिक क्षेत्रात (public domain) आहे. त्या मजकुराचा मराठी अनुवाद, तसेच भाष्य, मांडणी, उदाहरणे आणि प्रश्न हे munotes.in चे मूळ लेखन आहे.

   munotes.in हे MU च्या विद्यार्थ्यांसाठीचे स्वतंत्र अभ्यास साधन आहे. ते मुंबई विद्यापीठाशी संलग्न नाही, त्याला विद्यापीठाची मान्यता नाही आणि त्याचा विद्यापीठाशी कोणताही अधिकृत संबंध नाही. अभ्यासक्रमांची नावे आणि विद्यापीठाचे उल्लेख हे साहित्य कोणत्या विद्यार्थ्यांसाठी आणि कोणत्या अभ्यासक्रमासाठी आहे, एवढेच सांगतात.

   अनुक्रमणिका

   मॉड्यूल I समाजशास्त्राचा परिचय

   1. समाजशास्त्र म्हणजे काय 1
   2. समाजशास्त्राचे स्वरूप आणि व्याप्ती 6
   3. कायद्याचा विद्यार्थी समाजशास्त्र का शिकतो 11
   4. उत्क्रांतिवादी दृष्टिकोन 15
   5. कार्यात्मक दृष्टिकोन 19
   6. संघर्षवादी दृष्टिकोन 23
   7. सामाजिक देवाणघेवाण सिद्धांत 27
   8. प्रतीकात्मक आंतरक्रियावाद 31
   9. उत्तर आधुनिकतावाद 35
   10. समाज: अर्थ, वैशिष्ट्ये आणि प्रकार 40
   11. भारतीय समाजाचे बहुलवादी स्वरूप 44
   12. सामाजिक गट: अर्थ आणि वैशिष्ट्ये 48
   13. प्राथमिक आणि दुय्यम गट 52
   14. अंतर्गट, बहिर्गट आणि संदर्भ गट 56
   15. संघटित आणि असंघटित गट 60
   16. मानदंड आणि मूल्ये 64
   17. समुदाय, संघ आणि संस्था 69
   18. दर्जा आणि भूमिका 73
   19. सामाजिकीकरण 77
   20. संस्कृती 81

   अनुक्रमणिका पुढे चालू

   मॉड्यूल I पुढे चालू समाजशास्त्राचा परिचय

   1. पुरुषार्थ, आश्रम आणि भारतीय सामाजिक विचार 85
   2. सामाजिक संरचना आणि सामाजिक व्यवस्था 89
   3. विवाह: अर्थ आणि कार्ये 93
   4. विवाहाचे प्रकार 97
   5. विवाहातील अलीकडचे प्रवाह 102
   6. कुटुंब: अर्थ आणि कार्ये 107
   7. कुटुंबाच्या उगमाचे सिद्धांत 111
   8. कुटुंबाचे प्रकार 115
   9. कुटुंबाचे बदलते स्वरूप 119
   10. नातेसंबंध 123
   11. राजकीय पक्ष आणि मतदान वर्तन 127
   12. दबाव गट 131
   13. कल्याणकारी राज्य 135
   14. आर्थिक व्यवस्था, काम आणि व्यवसाय 139
   15. मालमत्ता 144
   16. श्रमविभाजन 148
   17. काम आणि परात्मता 152
   18. अर्थव्यवस्थेचे प्रकार म्हणून भांडवलशाही आणि समाजवाद 156
   19. जजमानी पद्धती 160

   अनुक्रमणिका पुढे चालू

   मॉड्यूल I पुढे चालू समाजशास्त्राचा परिचय

   1. आर्थिक विकासाचे सामाजिक निर्धारक 164
   2. धर्म: व्याख्या, वैशिष्ट्ये आणि कार्ये 169
   3. धर्माची संरचना आणि त्याच्या उगमाचे सिद्धांत 174
   4. चर्च, संप्रदाय, पंथ आणि उपपंथ 178
   5. अंधश्रद्धा, बुवाबाजी आणि कायदा 182
   6. माध्यमे: अर्थ, वैशिष्ट्ये आणि कार्ये 186
   7. जनमाध्यमे आणि त्यांचा प्रभाव 191
   8. सामाजिक स्तरीकरण 196
   9. जात 201
   10. वर्ग 206
   11. लिंग आणि लिंगभाव 210
   12. वंश आणि वांशिकता 215

   मॉड्यूल II गुन्हा, विचलन, विघटन आणि सामाजिक नियंत्रण

   1. गुन्हा आणि सामाजिक विचलन 219
   2. गुन्हेगारीशास्त्र, दंडशास्त्र आणि पीडितशास्त्र 224
   3. विचलनाचे स्पष्टीकरण: समाजशास्त्रीय सिद्धांत 228
   4. सामाजिक विघटन 233
   5. सामाजिक नियंत्रण: अर्थ आणि उद्देश 237
   6. औपचारिक आणि अनौपचारिक सामाजिक नियंत्रण 241

   अनुक्रमणिका पुढे चालू

   मॉड्यूल III सामाजिक प्रक्रिया आणि परिवर्तन

   1. सामाजिक प्रक्रिया 245
   2. सहकार्य 248
   3. स्पर्धा 252
   4. संघर्ष 255
   5. समायोजन 259
   6. सात्मीकरण 263
   7. सहिष्णुता आणि तडजोड 267
   8. अधिसत्ता आणि अधीनता 271
   9. एकात्मता आणि अलगाव 274
   10. सांप्रदायिकता, जातीयवाद आणि प्रादेशिकतावाद 278
   11. सामाजिक परिवर्तन: अर्थ आणि वैशिष्ट्ये 283
   12. सामाजिक परिवर्तनाचे घटक आणि कारणे 287
   13. लोकसंख्या, अन्न आणि भूक 291
   14. संस्कृतीकरण आणि पाश्चात्त्यीकरण 296
   15. आधुनिकीकरण आणि औद्योगिकीकरण 300
   16. उदारीकरण आणि जागतिकीकरण 304
   17. सामाजिक परिवर्तनाचे सिद्धांत 308
   18. सामाजिक संशोधन: स्वरूप आणि उद्देश 313
   19. पद्धतिशास्त्राचे प्रकार 317

   अनुक्रमणिका पुढे चालू

   मॉड्यूल III पुढे चालू सामाजिक प्रक्रिया आणि परिवर्तन

   1. संशोधन पद्धती: दस्तऐवजी, अनुभवाधिष्ठित आणि सर्वेक्षण 322
   2. निरीक्षण 326
   3. मुलाखत 330
   4. प्रश्नावली आणि अनुसूची 334
   5. व्यक्ती अध्ययन 338
   6. नमुना निवड 342
   7. माहिती संकलनाचे टप्पे 346

   मॉड्यूल IV कायदा, समाज आणि सामाजिक विचार

   1. कायदा आणि समाज यांचा संबंध 351
   2. कायदा आणि सामाजिक परिवर्तन 355
   3. विधि व्यवसायाचे समाजशास्त्र 361
   4. कायदेशीर बहुलवाद 366
   5. ऑगस्ट कॉम्त 371
   6. दुर्खाइम: धर्माचा सिद्धांत 376
   7. दुर्खाइम: आत्महत्येचा सिद्धांत 381
   8. दुर्खाइम: श्रमविभाजन आणि सामाजिक एकता 386
   9. मार्क्स: ऐतिहासिक आणि द्वंद्वात्मक भौतिकवाद 391
   10. मार्क्स: सामाजिक वर्ग आणि सामाजिक संघर्षाचा सिद्धांत 396
   11. मार्क्स: परात्मता 401

   अनुक्रमणिका पुढे चालू

   मॉड्यूल IV पुढे चालू कायदा, समाज आणि सामाजिक विचार

   1. वेबर: सामाजिक क्रिया आणि तिचे प्रकार 406
   2. वेबर: सत्ता आणि अधिकार 411
   3. वेबर: प्रोटेस्टंट नीतितत्त्वे आणि भांडवलशाहीची प्रेरणा 416
   4. वेबर: नोकरशाही 421

   Page 1 onwards

   425 pages in this book. The cover and the contents are above. Everything from page one is in the pass.

   Notes

   2026 Edition, as per the latest syllabus. 425 pages.

   Papers

   Previous year question paper solutions. Revised edition 2026. 2018, 2019, 2020, 2022, 2023, 2024, 2025, 2026

   Every chapter in the notes: 98 chapters across 4 modules

   Module I. समाजशास्त्राचा परिचय 51 chapters

   1. 1 समाजशास्त्र म्हणजे काय pages 1 to 5
   2. 2 समाजशास्त्राचे स्वरूप आणि व्याप्ती pages 6 to 10
   3. 3 कायद्याचा विद्यार्थी समाजशास्त्र का शिकतो pages 11 to 14
   4. 4 उत्क्रांतिवादी दृष्टिकोन pages 15 to 18
   5. 5 कार्यात्मक दृष्टिकोन pages 19 to 22
   6. 6 संघर्षवादी दृष्टिकोन pages 23 to 26
   7. 7 सामाजिक देवाणघेवाण सिद्धांत pages 27 to 30
   8. 8 प्रतीकात्मक आंतरक्रियावाद pages 31 to 34
   9. 9 उत्तर आधुनिकतावाद pages 35 to 39
   10. 10 समाज: अर्थ, वैशिष्ट्ये आणि प्रकार pages 40 to 43
   11. 11 भारतीय समाजाचे बहुलवादी स्वरूप pages 44 to 47
   12. 12 सामाजिक गट: अर्थ आणि वैशिष्ट्ये pages 48 to 51
   13. 13 प्राथमिक आणि दुय्यम गट pages 52 to 55
   14. 14 अंतर्गट, बहिर्गट आणि संदर्भ गट pages 56 to 59
   15. 15 संघटित आणि असंघटित गट pages 60 to 63
   16. 16 मानदंड आणि मूल्ये pages 64 to 68
   17. 17 समुदाय, संघ आणि संस्था pages 69 to 72
   18. 18 दर्जा आणि भूमिका pages 73 to 76
   19. 19 सामाजिकीकरण pages 77 to 80
   20. 20 संस्कृती pages 81 to 84
   21. 21 पुरुषार्थ, आश्रम आणि भारतीय सामाजिक विचार pages 85 to 88
   22. 22 सामाजिक संरचना आणि सामाजिक व्यवस्था pages 89 to 92
   23. 23 विवाह: अर्थ आणि कार्ये pages 93 to 96
   24. 24 विवाहाचे प्रकार pages 97 to 101
   25. 25 विवाहातील अलीकडचे प्रवाह pages 102 to 106
   26. 26 कुटुंब: अर्थ आणि कार्ये pages 107 to 110
   27. 27 कुटुंबाच्या उगमाचे सिद्धांत pages 111 to 114
   28. 28 कुटुंबाचे प्रकार pages 115 to 118
   29. 29 कुटुंबाचे बदलते स्वरूप pages 119 to 122
   30. 30 नातेसंबंध pages 123 to 126
   31. 31 राजकीय पक्ष आणि मतदान वर्तन pages 127 to 130
   32. 32 दबाव गट pages 131 to 134
   33. 33 कल्याणकारी राज्य pages 135 to 138
   34. 34 आर्थिक व्यवस्था, काम आणि व्यवसाय pages 139 to 143
   35. 35 मालमत्ता pages 144 to 147
   36. 36 श्रमविभाजन pages 148 to 151
   37. 37 काम आणि परात्मता pages 152 to 155
   38. 38 अर्थव्यवस्थेचे प्रकार म्हणून भांडवलशाही आणि समाजवाद pages 156 to 159
   39. 39 जजमानी पद्धती pages 160 to 163
   40. 40 आर्थिक विकासाचे सामाजिक निर्धारक pages 164 to 168
   41. 41 धर्म: व्याख्या, वैशिष्ट्ये आणि कार्ये pages 169 to 173
   42. 42 धर्माची संरचना आणि त्याच्या उगमाचे सिद्धांत pages 174 to 177
   43. 43 चर्च, संप्रदाय, पंथ आणि उपपंथ pages 178 to 181
   44. 44 अंधश्रद्धा, बुवाबाजी आणि कायदा pages 182 to 185
   45. 45 माध्यमे: अर्थ, वैशिष्ट्ये आणि कार्ये pages 186 to 190
   46. 46 जनमाध्यमे आणि त्यांचा प्रभाव pages 191 to 195
   47. 47 सामाजिक स्तरीकरण pages 196 to 200
   48. 48 जात pages 201 to 205
   49. 49 वर्ग pages 206 to 209
   50. 50 लिंग आणि लिंगभाव pages 210 to 214
   51. 51 वंश आणि वांशिकता pages 215 to 218

   Module II. गुन्हा, विचलन, विघटन आणि सामाजिक नियंत्रण 6 chapters

   1. 52 गुन्हा आणि सामाजिक विचलन pages 219 to 223
   2. 53 गुन्हेगारीशास्त्र, दंडशास्त्र आणि पीडितशास्त्र pages 224 to 227
   3. 54 विचलनाचे स्पष्टीकरण: समाजशास्त्रीय सिद्धांत pages 228 to 232
   4. 55 सामाजिक विघटन pages 233 to 236
   5. 56 सामाजिक नियंत्रण: अर्थ आणि उद्देश pages 237 to 240
   6. 57 औपचारिक आणि अनौपचारिक सामाजिक नियंत्रण pages 241 to 244

   Module III. सामाजिक प्रक्रिया आणि परिवर्तन 26 chapters

   1. 58 सामाजिक प्रक्रिया pages 245 to 247
   2. 59 सहकार्य pages 248 to 251
   3. 60 स्पर्धा pages 252 to 254
   4. 61 संघर्ष pages 255 to 258
   5. 62 समायोजन pages 259 to 262
   6. 63 सात्मीकरण pages 263 to 266
   7. 64 सहिष्णुता आणि तडजोड pages 267 to 270
   8. 65 अधिसत्ता आणि अधीनता pages 271 to 273
   9. 66 एकात्मता आणि अलगाव pages 274 to 277
   10. 67 सांप्रदायिकता, जातीयवाद आणि प्रादेशिकतावाद pages 278 to 282
   11. 68 सामाजिक परिवर्तन: अर्थ आणि वैशिष्ट्ये pages 283 to 286
   12. 69 सामाजिक परिवर्तनाचे घटक आणि कारणे pages 287 to 290
   13. 70 लोकसंख्या, अन्न आणि भूक pages 291 to 295
   14. 71 संस्कृतीकरण आणि पाश्चात्त्यीकरण pages 296 to 299
   15. 72 आधुनिकीकरण आणि औद्योगिकीकरण pages 300 to 303
   16. 73 उदारीकरण आणि जागतिकीकरण pages 304 to 307
   17. 74 सामाजिक परिवर्तनाचे सिद्धांत pages 308 to 312
   18. 75 सामाजिक संशोधन: स्वरूप आणि उद्देश pages 313 to 316
   19. 76 पद्धतिशास्त्राचे प्रकार pages 317 to 321
   20. 77 संशोधन पद्धती: दस्तऐवजी, अनुभवाधिष्ठित आणि सर्वेक्षण pages 322 to 325
   21. 78 निरीक्षण pages 326 to 329
   22. 79 मुलाखत pages 330 to 333
   23. 80 प्रश्नावली आणि अनुसूची pages 334 to 337
   24. 81 व्यक्ती अध्ययन pages 338 to 341
   25. 82 नमुना निवड pages 342 to 345
   26. 83 माहिती संकलनाचे टप्पे pages 346 to 350

   Module IV. कायदा, समाज आणि सामाजिक विचार 15 chapters

   1. 84 कायदा आणि समाज यांचा संबंध pages 351 to 354
   2. 85 कायदा आणि सामाजिक परिवर्तन pages 355 to 360
   3. 86 विधि व्यवसायाचे समाजशास्त्र pages 361 to 365
   4. 87 कायदेशीर बहुलवाद pages 366 to 370
   5. 88 ऑगस्ट कॉम्त pages 371 to 375
   6. 89 दुर्खाइम: धर्माचा सिद्धांत pages 376 to 380
   7. 90 दुर्खाइम: आत्महत्येचा सिद्धांत pages 381 to 385
   8. 91 दुर्खाइम: श्रमविभाजन आणि सामाजिक एकता pages 386 to 390
   9. 92 मार्क्स: ऐतिहासिक आणि द्वंद्वात्मक भौतिकवाद pages 391 to 395
   10. 93 मार्क्स: सामाजिक वर्ग आणि सामाजिक संघर्षाचा सिद्धांत pages 396 to 400
   11. 94 मार्क्स: परात्मता pages 401 to 405
   12. 95 वेबर: सामाजिक क्रिया आणि तिचे प्रकार pages 406 to 410
   13. 96 वेबर: सत्ता आणि अधिकार pages 411 to 415
   14. 97 वेबर: प्रोटेस्टंट नीतितत्त्वे आणि भांडवलशाहीची प्रेरणा pages 416 to 420
   15. 98 वेबर: नोकरशाही pages 421 to 425
   Every paper that is solved: 16 papers

   • 2025-26 - 60/40
   • 2025-26 - 75/25
   • 2025-26 - ATKT 60/40
   • 2024-25
   • 2024-25 - ATKT 60/40
   • 2024-25 - ATKT 75/25
   • 2024-25 - ATKT Set 2 75/25
   • 2023-24
   • 2023-24 - ATKT 60/40
   • 2023-24 - ATKT 75/25
   • 2022-23
   • 2022-23 - ATKT
   • 2021-22
   • 2019-20
   • 2018-19
   • 2017-18

2. राज्यशास्त्र II (Political Science II)

   मराठी आवृत्ती munotes.in

   राज्यशास्त्र II

   B.A. LL.B. (पाच वर्षांचा अभ्यासक्रम) · सत्र 3

   मुंबई विद्यापीठाच्या सुधारित CBCS अभ्यासक्रमानुसारच

   मुंबई विद्यापीठ आणि त्याच्याशी संलग्न सर्व विधी महाविद्यालयांतील विद्यार्थ्यांसाठी

   munotes.in द्वितीय वर्ष

   राज्यशास्त्र II

   कॉपीराइट © 2026 munotes.in. सर्व हक्क राखीव.

   munotes.in ने लिहिलेले आणि प्रथम प्रकाशित केलेले, 2026. ही munotes.in च्या इंग्रजी पुस्तकाची मराठी आवृत्ती आहे.

   हे पुस्तक munotes.in वर वैयक्तिक विद्यार्थ्यांनी वाचण्यासाठी आहे. munotes.in च्या पूर्वलेखी परवान्याशिवाय या पुस्तकाचा कोणताही भाग कोणत्याही स्वरूपात पुनर्मुद्रित, वितरित, साठवला किंवा अनुवादित करता येणार नाही, आणि संस्थात्मक किंवा वर्गातील वापरासाठी वापरता येणार नाही.

   परवाना आणि परवानग्यांसाठी: contact@munotes.in

   या पुस्तकात दिलेल्या कायद्यांचा आणि निकालांचा मूळ इंग्रजी मजकूर कॉपीराइट अधिनियम, 1957 च्या कलम 52(1)(q) नुसार सार्वजनिक क्षेत्रात (public domain) आहे. त्या मजकुराचा मराठी अनुवाद, तसेच भाष्य, मांडणी, उदाहरणे आणि प्रश्न हे munotes.in चे मूळ लेखन आहे.

   munotes.in हे MU च्या विद्यार्थ्यांसाठीचे स्वतंत्र अभ्यास साधन आहे. ते मुंबई विद्यापीठाशी संलग्न नाही, त्याला विद्यापीठाची मान्यता नाही आणि त्याचा विद्यापीठाशी कोणताही अधिकृत संबंध नाही. अभ्यासक्रमांची नावे आणि विद्यापीठाचे उल्लेख हे साहित्य कोणत्या विद्यार्थ्यांसाठी आणि कोणत्या अभ्यासक्रमासाठी आहे, एवढेच सांगतात.

   अनुक्रमणिका

   मॉड्यूल I सत्ता, अधिकार आणि वैधता

   1. सत्ता म्हणजे काय, आणि राज्यशास्त्राची सुरुवात सत्तेपासूनच का होते 1
   2. सत्तेच्या व्याख्या, आणि सत्तेचे तीन चेहरे 6
   3. सत्ता, बळ, बळजबरी आणि प्रभाव: ज्यांची गल्लत होते अशा शब्दांचा परिवार 11
   4. राजकीय सत्तेचा प्रत्यक्ष वापर कसा होतो 16
   5. निर्णय घेण्याच्या प्रक्रियेत सरकारची भूमिका 20
   6. राजकीय सत्तेच्या वापरावरील बाह्य प्रभाव 24
   7. हितसंबंधी गट आणि दबाव गट 28
   8. एक तंत्र म्हणून लॉबिंग 33
   9. भारतातील आणि अमेरिकेतील लॉबिंग 37
   10. सत्तेचा अभिजन सिद्धांत 43
   11. सत्तेचा मार्क्सवादी सिद्धांत 49
   12. अभिजन सिद्धांत आणि मार्क्सवादी सिद्धांत यांची तुलना 54
   13. अधिकार म्हणजे काय 59
   14. अधिकाराची वैशिष्ट्ये 63
   15. कायदेशीर (de jure) आणि प्रत्यक्ष (de facto) अधिकार 67
   16. मॅक्स वेबर यांचे अधिकाराचे वर्गीकरण 71
   17. पारंपरिक अधिकार 74
   18. करिष्माई अधिकार 78
   19. कायदेशीर-तर्कसंगत अधिकार 82

   अनुक्रमणिका पुढे चालू

   मॉड्यूल I पुढे चालू सत्ता, अधिकार आणि वैधता

   1. अधिकाराचे स्रोत: सत्तेला कायदेशीर रूप कसे मिळते 87
   2. सत्ता आणि अधिकार यांची तुलना 92
   3. वैधता: संकल्पना 96
   4. राजकीय सत्तेच्या वापरात वैधतेची प्रस्तुतता 101

   मॉड्यूल II राजकीय बंधन: राज्याचा अधिकार आणि नागरिक

   1. राजकीय बंधन म्हणजे काय 105
   2. आज्ञा आणि आज्ञापालन यांचे नाते 109
   3. लोक कायद्यांचे पालन का करतात: राजकीय बंधनाचे आधार 114
   4. डी. डी. राफेल यांचे राजकीय बंधनाविषयीचे विचार 119
   5. राजकीय बंधनाचे सिद्धांत: एक आराखडा 124
   6. राजांच्या दैवी अधिकाराचा सिद्धांत 128
   7. सामाजिक करार आणि संमतीचा सिद्धांत 133
   8. हॉब्ज: निरंकुश सार्वभौमत्वाकडे नेणारा करार 138
   9. लॉक: न्यासाच्या स्वरूपातील करार 143
   10. रूसो: सामान्य इच्छा 148
   11. संमतीचा सिद्धांत आणि त्याचे टीकाकार 153
   12. बळाचा सिद्धांत 158
   13. दीर्घ वहिवाटीच्या ताब्याचा सिद्धांत 162
   14. कार्ल मार्क्स यांचे राजकीय बंधनाविषयीचे विचार 167

   अनुक्रमणिका पुढे चालू

   मॉड्यूल II पुढे चालू राजकीय बंधन: राज्याचा अधिकार आणि नागरिक

   1. अन्याय्य कायदा म्हणजे काय 172
   2. प्रतिकाराचा आणि असहमतीचा हक्क 178
   3. टी. एच. ग्रीन यांचे प्रतिकाराविषयीचे विचार 183
   4. हॅरल्ड लास्की यांचे प्रतिकाराविषयीचे विचार 188
   5. एम. के. गांधी यांचे प्रतिकाराविषयीचे विचार 193
   6. मार्टिन ल्यूथर किंग ज्युनियर यांचे प्रतिकाराविषयीचे विचार 198
   7. नेल्सन मंडेला यांचे प्रतिकाराविषयीचे विचार 203
   8. सत्याग्रह: प्रतिकाराचे गांधीवादी तंत्र 208
   9. शिक्षा: राज्य मुळात शिक्षा का करते 214
   10. कांट यांचा प्रतिशोधवाद 218
   11. जेरेमी बेंथॅम यांचा शिक्षेचा उपयुक्ततावादी सिद्धांत 224
   12. शिक्षेचे समर्थन 229
   13. जरब बसवणारा आणि प्रतिबंधात्मक दृष्टिकोन 234
   14. गांधी आणि शिक्षेचा सुधारात्मक दृष्टिकोन 240
   15. न्यायदान व्यवस्थेतील अंतर्निहित पूर्वग्रह 246
   16. शिक्षेतील सामाजिक अन्याय आणि सामाजिक विषमता 251
   17. युरोपीय महासंघ आणि अमेरिकेतील वांशिक प्रोफाइलिंग 256
   18. ब्लॅक लाइव्ह्ज मॅटर: एक घटना अभ्यास 261

   अनुक्रमणिका पुढे चालू

   मॉड्यूल III राजकीय विचारसरणी

   1. राजकीय विचारसरणी म्हणजे काय 267
   2. उदारमतवाद: अर्थ आणि मूलभूत तत्त्वे 272
   3. अभिजात आणि आधुनिक उदारमतवाद 277
   4. नकारात्मक स्वातंत्र्याकडून सकारात्मक स्वातंत्र्याकडे झालेले स्थित्यंतर 282
   5. उदारमतवाद: बाजूचे आणि विरोधातील युक्तिवाद 287
   6. जे. एस. मिल यांचे स्वातंत्र्याविषयीचे विचार: हानी तत्त्व 292
   7. भारतीय संविधानावरील मिल यांचा प्रभाव 298
   8. उपयुक्ततावाद: अर्थ आणि मूलभूत तत्त्वे 303
   9. बेंथॅम यांचा उपयुक्ततावाद आणि सुखकलन 308
   10. जे. एस. मिल यांनी बेंथॅमवादी उपयुक्ततावादात केलेले बदल 314
   11. उपयुक्ततावाद: बाजूचे आणि विरोधातील युक्तिवाद 319
   12. सर्वोदय आणि उपयुक्ततावाद यांची तुलना 324
   13. समाजवाद: अर्थ आणि मूलभूत तत्त्वे 330
   14. समाजवादाचे प्रकार 334
   15. समाजवाद: बाजूचे आणि विरोधातील युक्तिवाद 339
   16. भारतीय संविधानावरील समाजवादाचा प्रभाव 344
   17. साम्यवाद: मूलभूत तत्त्वे 350
   18. साम्यवादाचे मूल्यमापन 355
   19. समाजवाद आणि साम्यवाद यांची तुलना 360

   अनुक्रमणिका पुढे चालू

   मॉड्यूल III पुढे चालू राजकीय विचारसरणी

   1. गांधीवाद आणि साम्यवाद यांची तुलना 365

   मॉड्यूल IV भारतीय लोकशाहीचे प्रत्यक्ष कार्य

   1. राजकीय पक्ष म्हणजे काय 370
   2. राजकीय पक्ष आणि हितसंबंधी गट यांतील फरक 374
   3. भारतातील राजकीय पक्षांचे महत्त्व 378
   4. भारतातील राजकीय पक्षांची वैशिष्ट्ये 383
   5. भारतातील आघाडीचे राजकारण 388
   6. भारतातील बहुपक्षीय पद्धतीचे भवितव्य 393
   7. लोकशाही आणि शासितांची संमती 398
   8. लोकशाहीच्या यशासाठी आवश्यक परिस्थिती 403
   9. लोकशाहीचा नैतिक ऱ्हास 408
   10. भारतीय लोकशाहीसमोरील जुनी आव्हाने 413
   11. भारतीय लोकशाहीसमोरील नवी आव्हाने 418
   12. गांधीवादी ग्रामस्वराज्य 423
   13. डॉ. आंबेडकर यांचे विकेंद्रीकरणाविषयीचे विचार 428
   14. अनुच्छेद 40 आणि 73 व्या व 74 व्या घटनादुरुस्त्यांपर्यंतचा प्रवास 433
   15. 73 वी घटनादुरुस्ती: पंचायती 438
   16. 74 वी घटनादुरुस्ती: नगरपालिका 444

   अनुक्रमणिका पुढे चालू

   मॉड्यूल IV पुढे चालू भारतीय लोकशाहीचे प्रत्यक्ष कार्य

   1. ग्रामसभा आणि सहभागी लोकशाही 450
   2. स्थानिक शासनातील लिंगभाव: आश्वासन आणि मर्यादा 456
   3. स्थानिक शासनातील सामाजिक समावेशन: आश्वासन आणि मर्यादा 463

   Page 1 onwards

   469 pages in this book. The cover and the contents are above. Everything from page one is in the pass.

   Notes

   2026 Edition, as per the latest syllabus. 469 pages.

   Papers

   Previous year question paper solutions. Revised edition 2026. 2018, 2019, 2020, 2022, 2023, 2024, 2025, 2026

   Every chapter in the notes: 94 chapters across 4 modules

   Module I. सत्ता, अधिकार आणि वैधता 23 chapters

   1. 1 सत्ता म्हणजे काय, आणि राज्यशास्त्राची सुरुवात सत्तेपासूनच का होते pages 1 to 5
   2. 2 सत्तेच्या व्याख्या, आणि सत्तेचे तीन चेहरे pages 6 to 10
   3. 3 सत्ता, बळ, बळजबरी आणि प्रभाव: ज्यांची गल्लत होते अशा शब्दांचा परिवार pages 11 to 15
   4. 4 राजकीय सत्तेचा प्रत्यक्ष वापर कसा होतो pages 16 to 19
   5. 5 निर्णय घेण्याच्या प्रक्रियेत सरकारची भूमिका pages 20 to 23
   6. 6 राजकीय सत्तेच्या वापरावरील बाह्य प्रभाव pages 24 to 27
   7. 7 हितसंबंधी गट आणि दबाव गट pages 28 to 32
   8. 8 एक तंत्र म्हणून लॉबिंग pages 33 to 36
   9. 9 भारतातील आणि अमेरिकेतील लॉबिंग pages 37 to 42
   10. 10 सत्तेचा अभिजन सिद्धांत pages 43 to 48
   11. 11 सत्तेचा मार्क्सवादी सिद्धांत pages 49 to 53
   12. 12 अभिजन सिद्धांत आणि मार्क्सवादी सिद्धांत यांची तुलना pages 54 to 58
   13. 13 अधिकार म्हणजे काय pages 59 to 62
   14. 14 अधिकाराची वैशिष्ट्ये pages 63 to 66
   15. 15 कायदेशीर (de jure) आणि प्रत्यक्ष (de facto) अधिकार pages 67 to 70
   16. 16 मॅक्स वेबर यांचे अधिकाराचे वर्गीकरण pages 71 to 73
   17. 17 पारंपरिक अधिकार pages 74 to 77
   18. 18 करिष्माई अधिकार pages 78 to 81
   19. 19 कायदेशीर-तर्कसंगत अधिकार pages 82 to 86
   20. 20 अधिकाराचे स्रोत: सत्तेला कायदेशीर रूप कसे मिळते pages 87 to 91
   21. 21 सत्ता आणि अधिकार यांची तुलना pages 92 to 95
   22. 22 वैधता: संकल्पना pages 96 to 100
   23. 23 राजकीय सत्तेच्या वापरात वैधतेची प्रस्तुतता pages 101 to 104

   Module II. राजकीय बंधन: राज्याचा अधिकार आणि नागरिक 32 chapters

   1. 24 राजकीय बंधन म्हणजे काय pages 105 to 108
   2. 25 आज्ञा आणि आज्ञापालन यांचे नाते pages 109 to 113
   3. 26 लोक कायद्यांचे पालन का करतात: राजकीय बंधनाचे आधार pages 114 to 118
   4. 27 डी. डी. राफेल यांचे राजकीय बंधनाविषयीचे विचार pages 119 to 123
   5. 28 राजकीय बंधनाचे सिद्धांत: एक आराखडा pages 124 to 127
   6. 29 राजांच्या दैवी अधिकाराचा सिद्धांत pages 128 to 132
   7. 30 सामाजिक करार आणि संमतीचा सिद्धांत pages 133 to 137
   8. 31 हॉब्ज: निरंकुश सार्वभौमत्वाकडे नेणारा करार pages 138 to 142
   9. 32 लॉक: न्यासाच्या स्वरूपातील करार pages 143 to 147
   10. 33 रूसो: सामान्य इच्छा pages 148 to 152
   11. 34 संमतीचा सिद्धांत आणि त्याचे टीकाकार pages 153 to 157
   12. 35 बळाचा सिद्धांत pages 158 to 161
   13. 36 दीर्घ वहिवाटीच्या ताब्याचा सिद्धांत pages 162 to 166
   14. 37 कार्ल मार्क्स यांचे राजकीय बंधनाविषयीचे विचार pages 167 to 171
   15. 38 अन्याय्य कायदा म्हणजे काय pages 172 to 177
   16. 39 प्रतिकाराचा आणि असहमतीचा हक्क pages 178 to 182
   17. 40 टी. एच. ग्रीन यांचे प्रतिकाराविषयीचे विचार pages 183 to 187
   18. 41 हॅरल्ड लास्की यांचे प्रतिकाराविषयीचे विचार pages 188 to 192
   19. 42 एम. के. गांधी यांचे प्रतिकाराविषयीचे विचार pages 193 to 197
   20. 43 मार्टिन ल्यूथर किंग ज्युनियर यांचे प्रतिकाराविषयीचे विचार pages 198 to 202
   21. 44 नेल्सन मंडेला यांचे प्रतिकाराविषयीचे विचार pages 203 to 207
   22. 45 सत्याग्रह: प्रतिकाराचे गांधीवादी तंत्र pages 208 to 213
   23. 46 शिक्षा: राज्य मुळात शिक्षा का करते pages 214 to 217
   24. 47 कांट यांचा प्रतिशोधवाद pages 218 to 223
   25. 48 जेरेमी बेंथॅम यांचा शिक्षेचा उपयुक्ततावादी सिद्धांत pages 224 to 228
   26. 49 शिक्षेचे समर्थन pages 229 to 233
   27. 50 जरब बसवणारा आणि प्रतिबंधात्मक दृष्टिकोन pages 234 to 239
   28. 51 गांधी आणि शिक्षेचा सुधारात्मक दृष्टिकोन pages 240 to 245
   29. 52 न्यायदान व्यवस्थेतील अंतर्निहित पूर्वग्रह pages 246 to 250
   30. 53 शिक्षेतील सामाजिक अन्याय आणि सामाजिक विषमता pages 251 to 255
   31. 54 युरोपीय महासंघ आणि अमेरिकेतील वांशिक प्रोफाइलिंग pages 256 to 260
   32. 55 ब्लॅक लाइव्ह्ज मॅटर: एक घटना अभ्यास pages 261 to 266

   Module III. राजकीय विचारसरणी 20 chapters

   1. 56 राजकीय विचारसरणी म्हणजे काय pages 267 to 271
   2. 57 उदारमतवाद: अर्थ आणि मूलभूत तत्त्वे pages 272 to 276
   3. 58 अभिजात आणि आधुनिक उदारमतवाद pages 277 to 281
   4. 59 नकारात्मक स्वातंत्र्याकडून सकारात्मक स्वातंत्र्याकडे झालेले स्थित्यंतर pages 282 to 286
   5. 60 उदारमतवाद: बाजूचे आणि विरोधातील युक्तिवाद pages 287 to 291
   6. 61 जे. एस. मिल यांचे स्वातंत्र्याविषयीचे विचार: हानी तत्त्व pages 292 to 297
   7. 62 भारतीय संविधानावरील मिल यांचा प्रभाव pages 298 to 302
   8. 63 उपयुक्ततावाद: अर्थ आणि मूलभूत तत्त्वे pages 303 to 307
   9. 64 बेंथॅम यांचा उपयुक्ततावाद आणि सुखकलन pages 308 to 313
   10. 65 जे. एस. मिल यांनी बेंथॅमवादी उपयुक्ततावादात केलेले बदल pages 314 to 318
   11. 66 उपयुक्ततावाद: बाजूचे आणि विरोधातील युक्तिवाद pages 319 to 323
   12. 67 सर्वोदय आणि उपयुक्ततावाद यांची तुलना pages 324 to 329
   13. 68 समाजवाद: अर्थ आणि मूलभूत तत्त्वे pages 330 to 333
   14. 69 समाजवादाचे प्रकार pages 334 to 338
   15. 70 समाजवाद: बाजूचे आणि विरोधातील युक्तिवाद pages 339 to 343
   16. 71 भारतीय संविधानावरील समाजवादाचा प्रभाव pages 344 to 349
   17. 72 साम्यवाद: मूलभूत तत्त्वे pages 350 to 354
   18. 73 साम्यवादाचे मूल्यमापन pages 355 to 359
   19. 74 समाजवाद आणि साम्यवाद यांची तुलना pages 360 to 364
   20. 75 गांधीवाद आणि साम्यवाद यांची तुलना pages 365 to 369

   Module IV. भारतीय लोकशाहीचे प्रत्यक्ष कार्य 19 chapters

   1. 76 राजकीय पक्ष म्हणजे काय pages 370 to 373
   2. 77 राजकीय पक्ष आणि हितसंबंधी गट यांतील फरक pages 374 to 377
   3. 78 भारतातील राजकीय पक्षांचे महत्त्व pages 378 to 382
   4. 79 भारतातील राजकीय पक्षांची वैशिष्ट्ये pages 383 to 387
   5. 80 भारतातील आघाडीचे राजकारण pages 388 to 392
   6. 81 भारतातील बहुपक्षीय पद्धतीचे भवितव्य pages 393 to 397
   7. 82 लोकशाही आणि शासितांची संमती pages 398 to 402
   8. 83 लोकशाहीच्या यशासाठी आवश्यक परिस्थिती pages 403 to 407
   9. 84 लोकशाहीचा नैतिक ऱ्हास pages 408 to 412
   10. 85 भारतीय लोकशाहीसमोरील जुनी आव्हाने pages 413 to 417
   11. 86 भारतीय लोकशाहीसमोरील नवी आव्हाने pages 418 to 422
   12. 87 गांधीवादी ग्रामस्वराज्य pages 423 to 427
   13. 88 डॉ. आंबेडकर यांचे विकेंद्रीकरणाविषयीचे विचार pages 428 to 432
   14. 89 अनुच्छेद 40 आणि 73 व्या व 74 व्या घटनादुरुस्त्यांपर्यंतचा प्रवास pages 433 to 437
   15. 90 73 वी घटनादुरुस्ती: पंचायती pages 438 to 443
   16. 91 74 वी घटनादुरुस्ती: नगरपालिका pages 444 to 449
   17. 92 ग्रामसभा आणि सहभागी लोकशाही pages 450 to 455
   18. 93 स्थानिक शासनातील लिंगभाव: आश्वासन आणि मर्यादा pages 456 to 462
   19. 94 स्थानिक शासनातील सामाजिक समावेशन: आश्वासन आणि मर्यादा pages 463 to 469
   Every paper that is solved: 15 papers

   • 2025-26
   • 2025-26 - ATKT 60/40
   • 2025-26 - ATKT 75/25
   • 2024-25
   • 2024-25 - ATKT 60/40
   • 2024-25 - ATKT 75/25
   • 2024-25 - ATKT Set 2 75/25
   • 2023-24
   • 2023-24 - ATKT 60/40
   • 2023-24 - ATKT 75/25
   • 2022-23
   • 2021-22
   • 2019-20
   • 2018-19
   • 2017-18

3. न्यायालयांचा इतिहास (History of Courts)

   मराठी आवृत्ती munotes.in

   न्यायालयांचा इतिहास

   B.A. LL.B. (पाच वर्षांचा अभ्यासक्रम) · सत्र 3

   मुंबई विद्यापीठाच्या सुधारित CBCS अभ्यासक्रमानुसारच

   मुंबई विद्यापीठ आणि त्याच्याशी संलग्न सर्व विधी महाविद्यालयांतील विद्यार्थ्यांसाठी

   munotes.in द्वितीय वर्ष

   न्यायालयांचा इतिहास

   कॉपीराइट © 2026 munotes.in. सर्व हक्क राखीव.

   munotes.in ने लिहिलेले आणि प्रथम प्रकाशित केलेले, 2026. ही munotes.in च्या इंग्रजी पुस्तकाची मराठी आवृत्ती आहे.

   हे पुस्तक munotes.in वर वैयक्तिक विद्यार्थ्यांनी वाचण्यासाठी आहे. munotes.in च्या पूर्वलेखी परवान्याशिवाय या पुस्तकाचा कोणताही भाग कोणत्याही स्वरूपात पुनर्मुद्रित, वितरित, साठवला किंवा अनुवादित करता येणार नाही, आणि संस्थात्मक किंवा वर्गातील वापरासाठी वापरता येणार नाही.

   परवाना आणि परवानग्यांसाठी: contact@munotes.in

   या पुस्तकात दिलेल्या कायद्यांचा आणि निकालांचा मूळ इंग्रजी मजकूर कॉपीराइट अधिनियम, 1957 च्या कलम 52(1)(q) नुसार सार्वजनिक क्षेत्रात (public domain) आहे. त्या मजकुराचा मराठी अनुवाद, तसेच भाष्य, मांडणी, उदाहरणे आणि प्रश्न हे munotes.in चे मूळ लेखन आहे.

   munotes.in हे MU च्या विद्यार्थ्यांसाठीचे स्वतंत्र अभ्यास साधन आहे. ते मुंबई विद्यापीठाशी संलग्न नाही, त्याला विद्यापीठाची मान्यता नाही आणि त्याचा विद्यापीठाशी कोणताही अधिकृत संबंध नाही. अभ्यासक्रमांची नावे आणि विद्यापीठाचे उल्लेख हे साहित्य कोणत्या विद्यार्थ्यांसाठी आणि कोणत्या अभ्यासक्रमासाठी आहे, एवढेच सांगतात.

   अनुक्रमणिका

   मॉड्यूल I न्यायप्रशासन (1600-1780), 1773 चा नियामक अधिनियम आणि 1781 चा समझोता अधिनियम

   1. न्यायालयांचा इतिहास म्हणजे काय, आणि हे पुस्तक कसे वाचावे 1
   2. 1600 ची सनद: कायदे करू शकणारी कंपनी 6
   3. वखारीपासून न्यायालयापर्यंत, 1601 ते 1686 10
   4. पहिले मेयर न्यायालय: मद्रास, 1687 16
   5. 1726 ची सनद: मद्रास, मुंबई आणि कलकत्ता येथील मेयर न्यायालये 20
   6. काय चुकले, आणि 1753 ची सनद 25
   7. 1772 पूर्वीचा बंगाल: दिवाणी, दुहेरी शासन आणि अराजक 30
   8. Warren Hastings यांची 1772 ची न्यायिक योजना 33
   9. 1774 ची योजना, आणि 1780 पर्यंतच्या सुधारणा 37
   10. संसदेने हस्तक्षेप का केला: नियामक अधिनियमाकडे जाणारी वाटचाल 41
   11. नियामक अधिनियम, 1773: बंगालचे शासन 45
   12. नियामक अधिनियम, 1773: कलकत्ता येथील सर्वोच्च न्यायालय 49
   13. नियामक अधिनियम, 1773: नियम करणे, भेटवस्तू आणि उत्तरदायित्व 54
   14. 26 मार्च 1774 ची सनद आणि तिने निर्माण केलेले न्यायालय 59
   15. Raja Nandkumar यांचा खटला, 1775 63
   16. Radha Charan Mitra यांचा खटला 68
   17. Kamaluddin प्रकरण, 1775 71
   18. Sarup Chand प्रकरण, 1777 75
   19. Gora Chand प्रकरण: Dutt v. Hosea, 1779 79
   20. पाटणा प्रकरण, 1777 ते 1779 83

   अनुक्रमणिका पुढे चालू

   मॉड्यूल I पुढे चालू न्यायप्रशासन (1600-1780), 1773 चा नियामक अधिनियम आणि 1781 चा समझोता अधिनियम

   1. कोसीजुरा प्रकरण, 1779 ते 1780 89
   2. सात प्रकरणांमधून काय निष्पन्न होते 94
   3. 1781 चा समझोता अधिनियम: संसदेने काय निश्चित केले 99
   4. 1781 च्या समझोत्याने काय शिल्लक ठेवले 104
   5. Lord Cornwallis: 1787 ची न्यायिक योजना 108
   6. Lord Cornwallis: 1790 ची न्यायिक योजना 112
   7. Lord Cornwallis: 1793 ची न्यायिक योजना आणि Cornwallis संहिता 116
   8. Sir John Shore आणि अदालत व्यवस्थेची प्रगती 121

   मॉड्यूल II दुहेरी न्यायव्यवस्थेतून उद्भवलेला संघर्ष आणि प्रिव्ही कौन्सिलची न्यायिक समिती

   1. दुहेरी न्यायव्यवस्था: एकाच देशात न्यायालयांचे दोन संच 125
   2. दोन व्यवस्था जेथे एकमेकांवर आदळल्या 129
   3. मद्रास आणि मुंबई येथील सर्वोच्च न्यायालये 134
   4. भारतीय उच्च न्यायालय अधिनियम, 1861 137
   5. सनदपत्र, आणि पहिली उच्च न्यायालये 144
   6. भारत सरकार अधिनियम, 1915 खालील उच्च न्यायालये 149
   7. भारत सरकार अधिनियम, 1935 खालील उच्च न्यायालये 154
   8. संघीय न्यायालय, 1937 ते 1950 160
   9. प्रिव्ही कौन्सिलची न्यायिक समिती: ती प्रत्यक्षात काय होती 165
   10. प्रिव्ही कौन्सिलकडे अपिले, 1726 ते 1860 171

   अनुक्रमणिका पुढे चालू

   मॉड्यूल II पुढे चालू दुहेरी न्यायव्यवस्थेतून उद्भवलेला संघर्ष आणि प्रिव्ही कौन्सिलची न्यायिक समिती

   1. प्रिव्ही कौन्सिलकडे अपिले, 1861 ते 1949 176
   2. लंडनकडे होणाऱ्या अपिलाचा शेवट, 1947 ते 1950 181

   मॉड्यूल III भारताच्या संविधानाखालील न्यायालयीन व्यवस्था आणि कायद्याचे राज्य, न्यायव्यवस्थेचे स्वातंत्र्य आणि अधिकारांचे विभाजन

   1. 1950 चे संविधान: न्यायालयांसाठी काय बदलले, आणि काय बदलले नाही 186
   2. भारताचे सर्वोच्च न्यायालय: रचना, न्यायाधीश आणि कार्यकाळ 190
   3. सर्वोच्च न्यायालय: स्थान, निबंधक कार्यालय आणि मूळ अधिकारक्षेत्र 195
   4. सर्वोच्च न्यायालयाकडे अपिले 199
   5. सर्वोच्च न्यायालयाचे स्वतःचे अधिकार: अनुच्छेद 137 ते 147 204
   6. संविधानाखालील उच्च न्यायालये 209
   7. रिट अधिकारक्षेत्र: अनुच्छेद 32 215
   8. रिट अधिकारक्षेत्र: अनुच्छेद 226, आणि पाच रिट 219
   9. अधीनस्थ न्यायालये 225
   10. न्यायाधिकरणे, आणि न्यायिक पुनर्विलोकनाची व्याप्ती 230
   11. स्वातंत्र्यपूर्व काळातील कायद्याचे राज्य 234
   12. स्वातंत्र्योत्तर काळातील कायद्याचे राज्य 240
   13. न्यायव्यवस्थेचे स्वातंत्र्य: संवैधानिक हमी 245
   14. न्यायव्यवस्थेचे स्वातंत्र्य: न्यायाधीशांची नियुक्ती कोण करते 250
   15. अधिकारांचे विभाजन: स्वातंत्र्यापूर्वी आणि स्वातंत्र्यानंतर 255

   अनुक्रमणिका पुढे चालू

   मॉड्यूल IV विधिमंडळाचा इतिहास आणि विधी व्यवसायाचा इतिहास

   1. विधिमंडळाची सुरुवात: 1600 ची सनद 260
   2. 1813 चा सनद अधिनियम 263
   3. 1833 चा सनद अधिनियम: संपूर्ण भारतासाठी एकच विधिमंडळ 266
   4. भारतीय कौन्सिल अधिनियम, 1861: कौन्सिलची पुनर्रचना 272
   5. भारतीय कौन्सिल अधिनियम, 1861: कायदे कसे केले जात 277
   6. भारतीय कौन्सिल अधिनियम, 1861: प्रांतांना पुन्हा कायदे करण्याचा अधिकार 282
   7. भारतीय कौन्सिल अधिनियम, 1892 286
   8. भारतीय कौन्सिल अधिनियम, 1909: Morley-Minto सुधारणा 290
   9. भारत सरकार अधिनियम, 1919: केंद्रीय विधिमंडळ 295
   10. भारत सरकार अधिनियम, 1919: प्रांतांमधील द्विदल शासन 300
   11. भारत सरकार अधिनियम, 1935: कधीच अस्तित्वात न आलेले संघराज्य 307
   12. भारत सरकार अधिनियम, 1935: संघीय विधिमंडळ 314
   13. भारत सरकार अधिनियम, 1935: तीन सूची 322
   14. भारतीय स्वातंत्र्य अधिनियम, 1947 328
   15. ब्रिटिशपूर्व भारतातील विधी व्यवसाय 336
   16. मेयर न्यायालयातील विधिव्यवसायी, 1726 340
   17. 1774 च्या सनदेखालील विधी व्यवसाय 344
   18. कंपनीची न्यायालये, आणि 1846 आणि 1853 चे विधिव्यवसायी अधिनियम 349
   19. भारतीय उच्च न्यायालय अधिनियम, 1861 खालील विधी व्यवसाय 355

   अनुक्रमणिका पुढे चालू

   मॉड्यूल IV पुढे चालू विधिमंडळाचा इतिहास आणि विधी व्यवसायाचा इतिहास

   1. विधिव्यवसायी अधिनियम, 1879 361
   2. भारतीय बार समिती, 1923 आणि भारतीय विधिज्ञ परिषद अधिनियम, 1926 369
   3. 1951 ची अखिल भारतीय बार समिती 379
   4. अधिवक्ता अधिनियम, 1961: विधिज्ञ परिषदा 386
   5. अधिवक्ता अधिनियम, 1961: प्रवेश, नावनोंदणी आणि व्यवसाय करण्याचा हक्क 394
   6. अधिवक्ता अधिनियम, 1961: वर्तन, शिस्त आणि अपिले 402
   7. भारतातील विधी अहवाल प्रकाशन 412
   8. संहिताकरण, विधी आयोग आणि कायदा सुधारणा 418
   9. भारतातील विधी शिक्षण 426

   Page 1 onwards

   433 pages in this book. The cover and the contents are above. Everything from page one is in the pass.

   Notes

   2026 Edition, as per the latest syllabus. 433 pages.

   Papers

   Previous year question paper solutions. Revised edition 2026. 2018, 2019, 2020, 2022, 2023, 2024, 2025, 2026

   Every chapter in the notes: 83 chapters across 4 modules

   Module I. न्यायप्रशासन (1600-1780), 1773 चा नियामक अधिनियम आणि 1781 चा समझोता अधिनियम 28 chapters

   1. 1 न्यायालयांचा इतिहास म्हणजे काय, आणि हे पुस्तक कसे वाचावे pages 1 to 5
   2. 2 1600 ची सनद: कायदे करू शकणारी कंपनी pages 6 to 9
   3. 3 वखारीपासून न्यायालयापर्यंत, 1601 ते 1686 pages 10 to 15
   4. 4 पहिले मेयर न्यायालय: मद्रास, 1687 pages 16 to 19
   5. 5 1726 ची सनद: मद्रास, मुंबई आणि कलकत्ता येथील मेयर न्यायालये pages 20 to 24
   6. 6 काय चुकले, आणि 1753 ची सनद pages 25 to 29
   7. 7 1772 पूर्वीचा बंगाल: दिवाणी, दुहेरी शासन आणि अराजक pages 30 to 32
   8. 8 Warren Hastings यांची 1772 ची न्यायिक योजना pages 33 to 36
   9. 9 1774 ची योजना, आणि 1780 पर्यंतच्या सुधारणा pages 37 to 40
   10. 10 संसदेने हस्तक्षेप का केला: नियामक अधिनियमाकडे जाणारी वाटचाल pages 41 to 44
   11. 11 नियामक अधिनियम, 1773: बंगालचे शासन pages 45 to 48
   12. 12 नियामक अधिनियम, 1773: कलकत्ता येथील सर्वोच्च न्यायालय pages 49 to 53
   13. 13 नियामक अधिनियम, 1773: नियम करणे, भेटवस्तू आणि उत्तरदायित्व pages 54 to 58
   14. 14 26 मार्च 1774 ची सनद आणि तिने निर्माण केलेले न्यायालय pages 59 to 62
   15. 15 Raja Nandkumar यांचा खटला, 1775 pages 63 to 67
   16. 16 Radha Charan Mitra यांचा खटला pages 68 to 70
   17. 17 Kamaluddin प्रकरण, 1775 pages 71 to 74
   18. 18 Sarup Chand प्रकरण, 1777 pages 75 to 78
   19. 19 Gora Chand प्रकरण: Dutt v. Hosea, 1779 pages 79 to 82
   20. 20 पाटणा प्रकरण, 1777 ते 1779 pages 83 to 88
   21. 21 कोसीजुरा प्रकरण, 1779 ते 1780 pages 89 to 93
   22. 22 सात प्रकरणांमधून काय निष्पन्न होते pages 94 to 98
   23. 23 1781 चा समझोता अधिनियम: संसदेने काय निश्चित केले pages 99 to 103
   24. 24 1781 च्या समझोत्याने काय शिल्लक ठेवले pages 104 to 107
   25. 25 Lord Cornwallis: 1787 ची न्यायिक योजना pages 108 to 111
   26. 26 Lord Cornwallis: 1790 ची न्यायिक योजना pages 112 to 115
   27. 27 Lord Cornwallis: 1793 ची न्यायिक योजना आणि Cornwallis संहिता pages 116 to 120
   28. 28 Sir John Shore आणि अदालत व्यवस्थेची प्रगती pages 121 to 124

   Module II. दुहेरी न्यायव्यवस्थेतून उद्भवलेला संघर्ष आणि प्रिव्ही कौन्सिलची न्यायिक समिती 12 chapters

   1. 29 दुहेरी न्यायव्यवस्था: एकाच देशात न्यायालयांचे दोन संच pages 125 to 128
   2. 30 दोन व्यवस्था जेथे एकमेकांवर आदळल्या pages 129 to 133
   3. 31 मद्रास आणि मुंबई येथील सर्वोच्च न्यायालये pages 134 to 136
   4. 32 भारतीय उच्च न्यायालय अधिनियम, 1861 pages 137 to 143
   5. 33 सनदपत्र, आणि पहिली उच्च न्यायालये pages 144 to 148
   6. 34 भारत सरकार अधिनियम, 1915 खालील उच्च न्यायालये pages 149 to 153
   7. 35 भारत सरकार अधिनियम, 1935 खालील उच्च न्यायालये pages 154 to 159
   8. 36 संघीय न्यायालय, 1937 ते 1950 pages 160 to 164
   9. 37 प्रिव्ही कौन्सिलची न्यायिक समिती: ती प्रत्यक्षात काय होती pages 165 to 170
   10. 38 प्रिव्ही कौन्सिलकडे अपिले, 1726 ते 1860 pages 171 to 175
   11. 39 प्रिव्ही कौन्सिलकडे अपिले, 1861 ते 1949 pages 176 to 180
   12. 40 लंडनकडे होणाऱ्या अपिलाचा शेवट, 1947 ते 1950 pages 181 to 185

   Module III. भारताच्या संविधानाखालील न्यायालयीन व्यवस्था आणि कायद्याचे राज्य, न्यायव्यवस्थेचे स्वातंत्र्य आणि अधिकारांचे विभाजन 15 chapters

   1. 41 1950 चे संविधान: न्यायालयांसाठी काय बदलले, आणि काय बदलले नाही pages 186 to 189
   2. 42 भारताचे सर्वोच्च न्यायालय: रचना, न्यायाधीश आणि कार्यकाळ pages 190 to 194
   3. 43 सर्वोच्च न्यायालय: स्थान, निबंधक कार्यालय आणि मूळ अधिकारक्षेत्र pages 195 to 198
   4. 44 सर्वोच्च न्यायालयाकडे अपिले pages 199 to 203
   5. 45 सर्वोच्च न्यायालयाचे स्वतःचे अधिकार: अनुच्छेद 137 ते 147 pages 204 to 208
   6. 46 संविधानाखालील उच्च न्यायालये pages 209 to 214
   7. 47 रिट अधिकारक्षेत्र: अनुच्छेद 32 pages 215 to 218
   8. 48 रिट अधिकारक्षेत्र: अनुच्छेद 226, आणि पाच रिट pages 219 to 224
   9. 49 अधीनस्थ न्यायालये pages 225 to 229
   10. 50 न्यायाधिकरणे, आणि न्यायिक पुनर्विलोकनाची व्याप्ती pages 230 to 233
   11. 51 स्वातंत्र्यपूर्व काळातील कायद्याचे राज्य pages 234 to 239
   12. 52 स्वातंत्र्योत्तर काळातील कायद्याचे राज्य pages 240 to 244
   13. 53 न्यायव्यवस्थेचे स्वातंत्र्य: संवैधानिक हमी pages 245 to 249
   14. 54 न्यायव्यवस्थेचे स्वातंत्र्य: न्यायाधीशांची नियुक्ती कोण करते pages 250 to 254
   15. 55 अधिकारांचे विभाजन: स्वातंत्र्यापूर्वी आणि स्वातंत्र्यानंतर pages 255 to 259

   Module IV. विधिमंडळाचा इतिहास आणि विधी व्यवसायाचा इतिहास 28 chapters

   1. 56 विधिमंडळाची सुरुवात: 1600 ची सनद pages 260 to 262
   2. 57 1813 चा सनद अधिनियम pages 263 to 265
   3. 58 1833 चा सनद अधिनियम: संपूर्ण भारतासाठी एकच विधिमंडळ pages 266 to 271
   4. 59 भारतीय कौन्सिल अधिनियम, 1861: कौन्सिलची पुनर्रचना pages 272 to 276
   5. 60 भारतीय कौन्सिल अधिनियम, 1861: कायदे कसे केले जात pages 277 to 281
   6. 61 भारतीय कौन्सिल अधिनियम, 1861: प्रांतांना पुन्हा कायदे करण्याचा अधिकार pages 282 to 285
   7. 62 भारतीय कौन्सिल अधिनियम, 1892 pages 286 to 289
   8. 63 भारतीय कौन्सिल अधिनियम, 1909: Morley-Minto सुधारणा pages 290 to 294
   9. 64 भारत सरकार अधिनियम, 1919: केंद्रीय विधिमंडळ pages 295 to 299
   10. 65 भारत सरकार अधिनियम, 1919: प्रांतांमधील द्विदल शासन pages 300 to 306
   11. 66 भारत सरकार अधिनियम, 1935: कधीच अस्तित्वात न आलेले संघराज्य pages 307 to 313
   12. 67 भारत सरकार अधिनियम, 1935: संघीय विधिमंडळ pages 314 to 321
   13. 68 भारत सरकार अधिनियम, 1935: तीन सूची pages 322 to 327
   14. 69 भारतीय स्वातंत्र्य अधिनियम, 1947 pages 328 to 335
   15. 70 ब्रिटिशपूर्व भारतातील विधी व्यवसाय pages 336 to 339
   16. 71 मेयर न्यायालयातील विधिव्यवसायी, 1726 pages 340 to 343
   17. 72 1774 च्या सनदेखालील विधी व्यवसाय pages 344 to 348
   18. 73 कंपनीची न्यायालये, आणि 1846 आणि 1853 चे विधिव्यवसायी अधिनियम pages 349 to 354
   19. 74 भारतीय उच्च न्यायालय अधिनियम, 1861 खालील विधी व्यवसाय pages 355 to 360
   20. 75 विधिव्यवसायी अधिनियम, 1879 pages 361 to 368
   21. 76 भारतीय बार समिती, 1923 आणि भारतीय विधिज्ञ परिषद अधिनियम, 1926 pages 369 to 378
   22. 77 1951 ची अखिल भारतीय बार समिती pages 379 to 385
   23. 78 अधिवक्ता अधिनियम, 1961: विधिज्ञ परिषदा pages 386 to 393
   24. 79 अधिवक्ता अधिनियम, 1961: प्रवेश, नावनोंदणी आणि व्यवसाय करण्याचा हक्क pages 394 to 401
   25. 80 अधिवक्ता अधिनियम, 1961: वर्तन, शिस्त आणि अपिले pages 402 to 411
   26. 81 भारतातील विधी अहवाल प्रकाशन pages 412 to 417
   27. 82 संहिताकरण, विधी आयोग आणि कायदा सुधारणा pages 418 to 425
   28. 83 भारतातील विधी शिक्षण pages 426 to 433
   Every paper that is solved: 20 papers

   • 2025-26
   • 2025-26 - ATKT 60/40
   • 2025-26 - ATKT 75/25
   • 2025-26 - ATKT Set 2 60/40
   • 2024-25 - 60/40
   • 2024-25 - 75/25
   • 2024-25 - ATKT 60/40
   • 2024-25 - ATKT 75/25
   • 2024-25 - ATKT Set 2 60/40
   • 2024-25 - ATKT Set 2 75/25
   • 2023-24
   • 2023-24 - ATKT 60/40
   • 2023-24 - ATKT 75/25
   • 2023-24 - ATKT Set 2 60/40
   • 2022-23
   • 2022-23 - ATKT
   • 2021-22
   • 2019-20
   • 2018-19
   • 2017-18

Questions