munotes®
Sign in
Semester 6: Notes + Solved papers
Or either one alone: ₹499
₹798 ₹998 Unlock Semester 6

B.A. LL.B. 5 Years (Marathi) Semester 6: Notes and Solved Previous Year Question Papers 2026

For students of Mumbai University and all its affiliated colleges.

Earlier called B.L.S. LL.B. The University of Mumbai changed the name to B.A. LL.B. from 2022-23. Same course, same subjects.

See what you get before you pay

Covers, contents and the first answer of each solved paper are open. No sign-in needed.

As per latest University of Mumbai syllabus

1,858 law students from 172 colleges affiliated to the University of Mumbai read munotes, 481 of them on the B.A. LL.B. 5 Years. Counted from accounts, so it leaves out everyone who reads without signing in.

What do you get

  • All the notes of all the subjects in Semester 6, as per the latest syllabus 2026.
  • Previous year question papers, with full solutions. मसुदा लेखन, अभिवचन आणि अभिहस्तांतरण I (Drafting Pleading and Conveyancing I) has no solved papers, so it is not included.
  • Your own dashboard, where you can track everything you have read, subject by subject.
  • Priority access in our MU law student group. The groups are open, so you can send a message any time.
  • Valid for one year, 365 days from the day you pay.
  • If the University revises the syllabus while your year is running, the notes are rewritten to match and you read the new version at no extra cost. You are never asked to buy the same semester twice.

  1. घटनात्मक कायदा I (Constitutional Law I)

    मराठी आवृत्ती munotes.in

    घटनात्मक कायदा I

    LL.B. (3 वर्षे) · सत्र 6

    मुंबई विद्यापीठाच्या सुधारित CBCS अभ्यासक्रमानुसारच

    मुंबई विद्यापीठ आणि त्याच्याशी संलग्न सर्व विधी महाविद्यालयांतील विद्यार्थ्यांसाठी

    munotes.in प्रथम वर्ष

    घटनात्मक कायदा I

    कॉपीराइट © 2026 munotes.in. सर्व हक्क राखीव.

    munotes.in ने लिहिलेले आणि प्रथम प्रकाशित केलेले, 2026. ही munotes.in च्या इंग्रजी पुस्तकाची मराठी आवृत्ती आहे.

    हे पुस्तक munotes.in वर वैयक्तिक विद्यार्थ्यांनी वाचण्यासाठी आहे. munotes.in च्या पूर्वलेखी परवान्याशिवाय या पुस्तकाचा कोणताही भाग कोणत्याही स्वरूपात पुनर्मुद्रित, वितरित, साठवला किंवा अनुवादित करता येणार नाही, आणि संस्थात्मक किंवा वर्गातील वापरासाठी वापरता येणार नाही.

    परवाना आणि परवानग्यांसाठी: contact@munotes.in

    या पुस्तकात दिलेल्या कायद्यांचा आणि निकालांचा मूळ इंग्रजी मजकूर कॉपीराइट अधिनियम, 1957 च्या कलम 52(1)(q) नुसार सार्वजनिक क्षेत्रात (public domain) आहे. त्या मजकुराचा मराठी अनुवाद, तसेच भाष्य, मांडणी, उदाहरणे आणि प्रश्न हे munotes.in चे मूळ लेखन आहे.

    munotes.in हे MU च्या विद्यार्थ्यांसाठीचे स्वतंत्र अभ्यास साधन आहे. ते मुंबई विद्यापीठाशी संलग्न नाही, त्याला विद्यापीठाची मान्यता नाही आणि त्याचा विद्यापीठाशी कोणताही अधिकृत संबंध नाही. अभ्यासक्रमांची नावे आणि विद्यापीठाचे उल्लेख हे साहित्य कोणत्या विद्यार्थ्यांसाठी आणि कोणत्या अभ्यासक्रमासाठी आहे, एवढेच सांगतात.

    munotes.in

    अनुक्रमणिका

    मॉड्यूल I

    1. संविधान म्हणजे काय, आणि या संविधानाला काय करायचे आहे 1
    2. मूलभूत मानदंड म्हणून संविधान 6
    3. संविधानवाद म्हणजे काय, आणि केवळ संविधान असणे पुरेसे का नाही 10
    4. कायद्याचे राज्य, आणि डायसीच्या सिद्धांतातील काय टिकून आहे 15
    5. आपल्या संविधानातील कायद्याचे राज्य 20
    6. संविधानाची सर्वोच्चता, आणि संसदीय सार्वभौमत्वाशी तुलना 25
    7. जिवंत दस्तऐवज म्हणून संविधान 30
    8. संविधानाचे प्रकार आणि नमुने 34
    9. लिखित आणि अलिखित, ताठर आणि लवचीक 38
    10. स्वातंत्र्याची संकल्पना, आणि कोण कोणावर मर्यादा घालतो 43
    11. कायदे करू शकणारी कंपनी 48
    12. नियामक अधिनियम, 1773, आणि कलकत्ता येथील सर्वोच्च न्यायालय 52
    13. 1813, 1833 आणि 1853 चे सनद अधिनियम 58
    14. राजसत्ता कारभार हाती घेते: भारत सरकार अधिनियम, 1858 62
    15. 1861, 1892 आणि 1909 चे भारतीय कौन्सिल अधिनियम 66
    16. भारत सरकार अधिनियम, 1919, आणि द्विदल शासन 70
    17. भारत सरकार अधिनियम, 1935 74
    18. सायमन आयोग, आणि नेहरू अहवाल 78
    19. जातीय निवाडा, आणि पुणे करार 82
    20. सविनय कायदेभंग चळवळ 86
    munotes.in

    अनुक्रमणिका पुढे चालू

    मॉड्यूल I पुढे चालू

    1. क्रिप्स मिशन, त्रिमंत्री शिष्टमंडळ आणि फाळणीकडे वाटचाल 91
    2. माउंटबॅटन योजना, 1947 96
    3. भारतीय स्वातंत्र्य अधिनियम, 1947 100
    4. संविधान सभा: तिची रचना कशी झाली 104
    5. संविधानाची रचना आणि मसुदा: समित्या आणि मसुदा समिती 109
    6. संविधानातील तरतुदी कोठून आल्या 114
    7. उद्देशिका: एकेका शब्दाचा अर्थ 118
    8. सार्वभौम, समाजवादी, धर्मनिरपेक्ष, लोकशाही, गणराज्य 123
    9. न्याय, स्वातंत्र्य, समता आणि बंधुता 128
    10. संविधानाच्या अर्थनिर्णयाचे साधन म्हणून उद्देशिका 134
    11. उद्देशिकेविषयी न्यायालयांनी काय ठरवले आहे 138
    12. उद्देशिका संविधानाचा भाग आहे का, आणि तिच्यात सुधारणा करता येते का? 143
    13. भारतीय संविधानाची ठळक वैशिष्ट्ये 147
    14. सर्वात मोठे लिखित संविधान, आणि ते तसे का आहे 152
    15. एकात्मतेकडे झुकलेले संघराज्य 156
    16. संसदीय शासन, आणि येथील अधिकारांचे पृथक्करण 162
    17. एकेरी नागरिकत्व, सार्वत्रिक मताधिकार आणि स्वतंत्र न्यायव्यवस्था 168
    18. 1950 मध्ये कोण नागरिक झाले 173
    munotes.in

    अनुक्रमणिका पुढे चालू

    मॉड्यूल I पुढे चालू

    1. परदेशातील भारतीय वंशाच्या व्यक्ती, आणि स्वेच्छेने घेतलेले परकीय नागरिकत्व 178
    2. नागरिकत्वावरील संसदेचा अधिकार 182
    3. जन्माने आणि वंशाने नागरिकत्व 186
    4. नोंदणीने, देशीकरणाने आणि प्रदेशाच्या समावेशाने नागरिकत्व 190
    5. आसाम करार: कलम 6A 194
    6. नागरिकत्व (सुधारणा) अधिनियम, 2019, आणि कलम 6B 198
    7. भारताचे परदेशस्थ नागरिकत्व 203
    8. नागरिकत्व गमावणे: त्याग, समाप्ती आणि वंचित करणे 207
    9. नोंदवह्या, ओळखपत्रे आणि अधिनियमातील उर्वरित तरतुदी 211

    मॉड्यूल II

    1. मूलभूत हक्क मुळात का आहेत 215
    2. राज्याची व्याख्याच सर्व काही का ठरवते 220
    3. अनुच्छेद 12 नमूद करत असलेली प्राधिकरणे 223
    4. इतर प्राधिकरणे, आणि न्यायालयांनी तयार केलेल्या कसोट्या 226
    5. न्यायव्यवस्था म्हणजे राज्य आहे का? 232
    6. अनुच्छेद 13: मूलभूत हक्कांशी विसंगत कायदे 236
    7. संविधानपूर्व आणि संविधानोत्तर कायदे 241
    8. आच्छादनाचा सिद्धांत 245
    munotes.in

    अनुक्रमणिका पुढे चालू

    मॉड्यूल II पुढे चालू

    1. पृथक्करणीयतेचा सिद्धांत 249
    2. हक्कत्यागाचा सिद्धांत 253
    3. अधिकारबाह्यतेचा सिद्धांत 257
    4. समतेची संहिता: अनुच्छेद 14 ते 18 एकमेकांशी कसे जुळतात 261
    5. कायद्यापुढे समानता, आणि कायद्यांचे समान संरक्षण 265
    6. वाजवी वर्गीकरण: दुहेरी कसोटी 269
    7. मनमानी: नवा सिद्धांत 273
    8. अनुच्छेद 14 चे उपयोजन: तीन प्रश्न सोडवणे 278
    9. अनुच्छेद 15: निषिद्ध कारणे 284
    10. स्त्रिया आणि बालके यांच्यासाठी विशेष तरतूद 288
    11. शिक्षणातील आरक्षण: अनुच्छेद 15(4) आणि 15(5) 293
    12. आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटक: अनुच्छेद 15(6) आणि 16(6) 298
    13. अनुच्छेद 16: सार्वजनिक सेवायोजनातील संधीची समानता 302
    14. सार्वजनिक सेवायोजनातील आरक्षण 306
    15. पन्नास टक्क्यांची कमाल मर्यादा, आणि उन्नत गट 310
    16. पदोन्नतीतील आरक्षण 315
    17. अनुच्छेद 17: अस्पृश्यतेचे निर्मूलन 318
    18. अनुच्छेद 18: किताब 322
    19. अनुच्छेद 19: सहा स्वातंत्र्ये 325
    munotes.in

    अनुक्रमणिका पुढे चालू

    मॉड्यूल II पुढे चालू

    1. भाषण आणि अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य 328
    2. वाजवी निर्बंधांची कारणे 333
    3. पूर्वनिर्बंध आणि प्रसिद्धीपूर्व तपासणी 338
    4. सभा, संघटना, संचार आणि वास्तव्य 343
    5. व्यवसाय, व्यापार, आजीविका आणि धंदा 348
    6. अनुच्छेद 19 चे उपयोजन: प्रश्न सोडवणे 352
    7. अनुच्छेद 20: आरोपीची तीन संरक्षणे 357
    8. Ex post facto कायदा 361
    9. दुहेरी धोका 364
    10. स्वतःविरुद्ध साक्ष देण्यापासून संरक्षण 368
    11. अनुच्छेद 22: अटक आणि स्थानबद्धता 373
    12. प्रतिबंधात्मक स्थानबद्धता 378
    13. अनुच्छेद 21: Gopalan पासून Maneka Gandhi पर्यंत 383
    14. कायद्याने प्रस्थापित केलेली कार्यपद्धती, आणि यथोचित प्रक्रिया 388
    15. "जीवन" या शब्दाचा विस्तार 392
    16. व्यक्तिगत स्वातंत्र्य, आणि त्याचे संरक्षण करणारा प्राधिलेख 398
    17. अनुच्छेद 21 आणि आणीबाणी 403
    18. अनुच्छेद 21A: शिक्षणाचा हक्क 408
    19. अनुच्छेद 21A पूर्वीचे शिक्षण 413
    munotes.in

    अनुक्रमणिका पुढे चालू

    मॉड्यूल II पुढे चालू

    1. अनुच्छेद 21 चे उपयोजन: प्रश्न सोडवणे 418

    मॉड्यूल III

    1. अनुच्छेद 23 आणि 24: शोषणाविरुद्धचा हक्क 424
    2. माणसांचा अपव्यापार 429
    3. सक्तीचे श्रम आणि वेठ 433
    4. वेठबिगारी 438
    5. अनुच्छेद 24: बालमजुरी 444
    6. येथे धर्मनिरपेक्षतेचा अर्थ काय 450
    7. अनुच्छेद 25: सदसद्विवेकबुद्धीचे स्वातंत्र्य आणि धर्म मुक्तपणे प्रकट करणे 455
    8. अत्यावश्यक धार्मिक प्रथा 463
    9. धार्मिक स्वातंत्र्याच्या मर्यादा 471
    10. अनुच्छेद 26: धार्मिक कारभाराची व्यवस्था पाहण्याचे स्वातंत्र्य 477
    11. अनुच्छेद 27 आणि 28: धार्मिक कर आकारणी आणि धार्मिक शिक्षण 484
    12. समान नागरी संहिता 489
    13. अल्पसंख्याक कोण 497
    14. अनुच्छेद 29: संस्कृती जतन करण्याचा हक्क 503
    15. अनुच्छेद 30: स्थापन करणे आणि प्रशासन चालवणे 509
    16. राज्य अल्पसंख्याक संस्थेचे नियमन किती प्रमाणात करू शकते 517
    munotes.in

    अनुक्रमणिका पुढे चालू

    मॉड्यूल III पुढे चालू

    1. अल्पसंख्याक संस्था आणि शिक्षणाचा हक्क अधिनियम 525
    2. अनुच्छेद 32: उपायाचा मूलभूत हक्क 531
    3. पाच प्राधिलेख 539
    4. बंदी प्रत्यक्षीकरण 545
    5. परमादेश, प्रतिषेध, उत्प्रेषण आणि अधिकारपृच्छा 551
    6. अनुच्छेद 32 आणि अनुच्छेद 226 यांची तुलना 557
    7. जनहित याचिका 562
    8. जनहित याचिकेच्या मर्यादा 569
    9. विवक्षित कायद्यांची व्यावृत्ती, आणि MU नमूद करत असलेला पण आता अस्तित्वात नसलेला अनुच्छेद 576
    10. अनुच्छेद 31B आणि नववी अनुसूची 585
    11. अनुच्छेद 31C: मार्गदर्शक तत्त्व मूलभूत हक्कावर मात करते तेव्हा 592
    12. मालमत्तेच्या हक्काचे काय झाले 598
    13. अनुच्छेद 33, 34 आणि 35: सशस्त्र दले, लष्करी कायदा, आणि कायदे कोण करते 605

    मॉड्यूल IV

    1. भाग IV: राज्य धोरणाची मार्गदर्शक तत्त्वे 612
    2. ही तत्त्वे न्यायालयात अंमलबजावणीयोग्य का नाहीत, आणि त्याची किंमत काय 617
    3. समाजवादी तत्त्वे 624
    munotes.in

    अनुक्रमणिका पुढे चालू

    मॉड्यूल IV पुढे चालू

    1. गांधीवादी तत्त्वे 631
    2. उदारमतवादी आणि बौद्धिक तत्त्वे 637
    3. मार्गदर्शक तत्त्वे आणि मूलभूत हक्क: परस्परसंबंध 644
    4. मार्गदर्शक तत्त्वांविषयी न्यायालयीन आणि विधिमंडळीय कल 652
    5. मार्गदर्शक तत्त्वे आणि कल्याणकारी राज्य 660
    6. भाग IVA: मूलभूत कर्तव्ये 666
    7. कर्तव्ये कोठून आली 672
    8. कर्तव्यांची अंमलबजावणी करता येते का? 677
    9. भाग V प्रकरण IV: सर्वोच्च न्यायालय 684
    10. न्यायाधीशांची नियुक्ती, आणि न्यायवृंद 690
    11. पदावरून दूर करणे: महाभियोग म्हणजे नेमके काय 698
    12. संविधान न्यायालयीन स्वातंत्र्याचे संरक्षण कसे करते 704
    13. सर्वोच्च न्यायालयाचे अधिकारक्षेत्र 711
    14. अपील करण्याची विशेष अनुमती: अनुच्छेद 136 717
    15. पुनर्विलोकन, सल्लागार अधिकारक्षेत्र आणि परिपूर्ण न्याय 722
    16. न्यायालयाची स्वतःची यंत्रणा 732
    17. भाग VI प्रकरण V: उच्च न्यायालये 738
    18. अतिरिक्त, कार्यकारी आणि सेवानिवृत्त न्यायाधीश 745
    19. उच्च न्यायालयाचे अधिकारक्षेत्र 751
    munotes.in

    अनुक्रमणिका पुढे चालू

    मॉड्यूल IV पुढे चालू

    1. अनुच्छेद 226: प्राधिलेख काढण्याचा अधिकार 758
    2. भाग XIVA: न्यायाधिकरणे 766
    3. भाग XVII: संघाची राजभाषा 773
    4. प्रादेशिक भाषा, आणि शासनांमधील भाषा 779
    5. न्यायालयांतील भाषा, आणि कायद्यांची भाषा 784
    6. भाषा आणि अल्पसंख्याक 790
    7. भाग XIX: संकीर्ण तरतुदी 795
    8. तह, संस्थानिक, आणि न्यायालयांच्या हस्तक्षेपाला प्रतिबंध 802
    9. व्याख्या आणि अर्थनिर्णय 809
    10. भाग XXII: संक्षिप्त नाव, प्रारंभ आणि प्राधिकृत पाठ 816
    11. अनुच्छेद 395: निरसन 821
    munotes.in

    Page 1 onwards

    munotes.in

    826 pages in this book. The cover and the contents are above. Everything from page one is in the pass.

    Notes
    2026 Edition, as per the latest syllabus. 826 pages.
    Papers
    Previous year question paper solutions. Revised edition 2026. 2010, 2011, 2012, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2022, 2023, 2024, 2025, 2026
    Every chapter in the notes: 156 chapters across 4 modules

    Module I. 47 chapters

    1. 1 संविधान म्हणजे काय, आणि या संविधानाला काय करायचे आहे pages 1 to 5
    2. 2 मूलभूत मानदंड म्हणून संविधान pages 6 to 9
    3. 3 संविधानवाद म्हणजे काय, आणि केवळ संविधान असणे पुरेसे का नाही pages 10 to 14
    4. 4 कायद्याचे राज्य, आणि डायसीच्या सिद्धांतातील काय टिकून आहे pages 15 to 19
    5. 5 आपल्या संविधानातील कायद्याचे राज्य pages 20 to 24
    6. 6 संविधानाची सर्वोच्चता, आणि संसदीय सार्वभौमत्वाशी तुलना pages 25 to 29
    7. 7 जिवंत दस्तऐवज म्हणून संविधान pages 30 to 33
    8. 8 संविधानाचे प्रकार आणि नमुने pages 34 to 37
    9. 9 लिखित आणि अलिखित, ताठर आणि लवचीक pages 38 to 42
    10. 10 स्वातंत्र्याची संकल्पना, आणि कोण कोणावर मर्यादा घालतो pages 43 to 47
    11. 11 कायदे करू शकणारी कंपनी pages 48 to 51
    12. 12 नियामक अधिनियम, 1773, आणि कलकत्ता येथील सर्वोच्च न्यायालय pages 52 to 57
    13. 13 1813, 1833 आणि 1853 चे सनद अधिनियम pages 58 to 61
    14. 14 राजसत्ता कारभार हाती घेते: भारत सरकार अधिनियम, 1858 pages 62 to 65
    15. 15 1861, 1892 आणि 1909 चे भारतीय कौन्सिल अधिनियम pages 66 to 69
    16. 16 भारत सरकार अधिनियम, 1919, आणि द्विदल शासन pages 70 to 73
    17. 17 भारत सरकार अधिनियम, 1935 pages 74 to 77
    18. 18 सायमन आयोग, आणि नेहरू अहवाल pages 78 to 81
    19. 19 जातीय निवाडा, आणि पुणे करार pages 82 to 85
    20. 20 सविनय कायदेभंग चळवळ pages 86 to 90
    21. 21 क्रिप्स मिशन, त्रिमंत्री शिष्टमंडळ आणि फाळणीकडे वाटचाल pages 91 to 95
    22. 22 माउंटबॅटन योजना, 1947 pages 96 to 99
    23. 23 भारतीय स्वातंत्र्य अधिनियम, 1947 pages 100 to 103
    24. 24 संविधान सभा: तिची रचना कशी झाली pages 104 to 108
    25. 25 संविधानाची रचना आणि मसुदा: समित्या आणि मसुदा समिती pages 109 to 113
    26. 26 संविधानातील तरतुदी कोठून आल्या pages 114 to 117
    27. 27 उद्देशिका: एकेका शब्दाचा अर्थ pages 118 to 122
    28. 28 सार्वभौम, समाजवादी, धर्मनिरपेक्ष, लोकशाही, गणराज्य pages 123 to 127
    29. 29 न्याय, स्वातंत्र्य, समता आणि बंधुता pages 128 to 133
    30. 30 संविधानाच्या अर्थनिर्णयाचे साधन म्हणून उद्देशिका pages 134 to 137
    31. 31 उद्देशिकेविषयी न्यायालयांनी काय ठरवले आहे pages 138 to 142
    32. 32 उद्देशिका संविधानाचा भाग आहे का, आणि तिच्यात सुधारणा करता येते का? pages 143 to 146
    33. 33 भारतीय संविधानाची ठळक वैशिष्ट्ये pages 147 to 151
    34. 34 सर्वात मोठे लिखित संविधान, आणि ते तसे का आहे pages 152 to 155
    35. 35 एकात्मतेकडे झुकलेले संघराज्य pages 156 to 161
    36. 36 संसदीय शासन, आणि येथील अधिकारांचे पृथक्करण pages 162 to 167
    37. 37 एकेरी नागरिकत्व, सार्वत्रिक मताधिकार आणि स्वतंत्र न्यायव्यवस्था pages 168 to 172
    38. 38 1950 मध्ये कोण नागरिक झाले pages 173 to 177
    39. 39 परदेशातील भारतीय वंशाच्या व्यक्ती, आणि स्वेच्छेने घेतलेले परकीय नागरिकत्व pages 178 to 181
    40. 40 नागरिकत्वावरील संसदेचा अधिकार pages 182 to 185
    41. 41 जन्माने आणि वंशाने नागरिकत्व pages 186 to 189
    42. 42 नोंदणीने, देशीकरणाने आणि प्रदेशाच्या समावेशाने नागरिकत्व pages 190 to 193
    43. 43 आसाम करार: कलम 6A pages 194 to 197
    44. 44 नागरिकत्व (सुधारणा) अधिनियम, 2019, आणि कलम 6B pages 198 to 202
    45. 45 भारताचे परदेशस्थ नागरिकत्व pages 203 to 206
    46. 46 नागरिकत्व गमावणे: त्याग, समाप्ती आणि वंचित करणे pages 207 to 210
    47. 47 नोंदवह्या, ओळखपत्रे आणि अधिनियमातील उर्वरित तरतुदी pages 211 to 214

    Module II. 47 chapters

    1. 48 मूलभूत हक्क मुळात का आहेत pages 215 to 219
    2. 49 राज्याची व्याख्याच सर्व काही का ठरवते pages 220 to 222
    3. 50 अनुच्छेद 12 नमूद करत असलेली प्राधिकरणे pages 223 to 225
    4. 51 इतर प्राधिकरणे, आणि न्यायालयांनी तयार केलेल्या कसोट्या pages 226 to 231
    5. 52 न्यायव्यवस्था म्हणजे राज्य आहे का? pages 232 to 235
    6. 53 अनुच्छेद 13: मूलभूत हक्कांशी विसंगत कायदे pages 236 to 240
    7. 54 संविधानपूर्व आणि संविधानोत्तर कायदे pages 241 to 244
    8. 55 आच्छादनाचा सिद्धांत pages 245 to 248
    9. 56 पृथक्करणीयतेचा सिद्धांत pages 249 to 252
    10. 57 हक्कत्यागाचा सिद्धांत pages 253 to 256
    11. 58 अधिकारबाह्यतेचा सिद्धांत pages 257 to 260
    12. 59 समतेची संहिता: अनुच्छेद 14 ते 18 एकमेकांशी कसे जुळतात pages 261 to 264
    13. 60 कायद्यापुढे समानता, आणि कायद्यांचे समान संरक्षण pages 265 to 268
    14. 61 वाजवी वर्गीकरण: दुहेरी कसोटी pages 269 to 272
    15. 62 मनमानी: नवा सिद्धांत pages 273 to 277
    16. 63 अनुच्छेद 14 चे उपयोजन: तीन प्रश्न सोडवणे pages 278 to 283
    17. 64 अनुच्छेद 15: निषिद्ध कारणे pages 284 to 287
    18. 65 स्त्रिया आणि बालके यांच्यासाठी विशेष तरतूद pages 288 to 292
    19. 66 शिक्षणातील आरक्षण: अनुच्छेद 15(4) आणि 15(5) pages 293 to 297
    20. 67 आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटक: अनुच्छेद 15(6) आणि 16(6) pages 298 to 301
    21. 68 अनुच्छेद 16: सार्वजनिक सेवायोजनातील संधीची समानता pages 302 to 305
    22. 69 सार्वजनिक सेवायोजनातील आरक्षण pages 306 to 309
    23. 70 पन्नास टक्क्यांची कमाल मर्यादा, आणि उन्नत गट pages 310 to 314
    24. 71 पदोन्नतीतील आरक्षण pages 315 to 317
    25. 72 अनुच्छेद 17: अस्पृश्यतेचे निर्मूलन pages 318 to 321
    26. 73 अनुच्छेद 18: किताब pages 322 to 324
    27. 74 अनुच्छेद 19: सहा स्वातंत्र्ये pages 325 to 327
    28. 75 भाषण आणि अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य pages 328 to 332
    29. 76 वाजवी निर्बंधांची कारणे pages 333 to 337
    30. 77 पूर्वनिर्बंध आणि प्रसिद्धीपूर्व तपासणी pages 338 to 342
    31. 78 सभा, संघटना, संचार आणि वास्तव्य pages 343 to 347
    32. 79 व्यवसाय, व्यापार, आजीविका आणि धंदा pages 348 to 351
    33. 80 अनुच्छेद 19 चे उपयोजन: प्रश्न सोडवणे pages 352 to 356
    34. 81 अनुच्छेद 20: आरोपीची तीन संरक्षणे pages 357 to 360
    35. 82 Ex post facto कायदा pages 361 to 363
    36. 83 दुहेरी धोका pages 364 to 367
    37. 84 स्वतःविरुद्ध साक्ष देण्यापासून संरक्षण pages 368 to 372
    38. 85 अनुच्छेद 22: अटक आणि स्थानबद्धता pages 373 to 377
    39. 86 प्रतिबंधात्मक स्थानबद्धता pages 378 to 382
    40. 87 अनुच्छेद 21: Gopalan पासून Maneka Gandhi पर्यंत pages 383 to 387
    41. 88 कायद्याने प्रस्थापित केलेली कार्यपद्धती, आणि यथोचित प्रक्रिया pages 388 to 391
    42. 89 "जीवन" या शब्दाचा विस्तार pages 392 to 397
    43. 90 व्यक्तिगत स्वातंत्र्य, आणि त्याचे संरक्षण करणारा प्राधिलेख pages 398 to 402
    44. 91 अनुच्छेद 21 आणि आणीबाणी pages 403 to 407
    45. 92 अनुच्छेद 21A: शिक्षणाचा हक्क pages 408 to 412
    46. 93 अनुच्छेद 21A पूर्वीचे शिक्षण pages 413 to 417
    47. 94 अनुच्छेद 21 चे उपयोजन: प्रश्न सोडवणे pages 418 to 423

    Module III. 29 chapters

    1. 95 अनुच्छेद 23 आणि 24: शोषणाविरुद्धचा हक्क pages 424 to 428
    2. 96 माणसांचा अपव्यापार pages 429 to 432
    3. 97 सक्तीचे श्रम आणि वेठ pages 433 to 437
    4. 98 वेठबिगारी pages 438 to 443
    5. 99 अनुच्छेद 24: बालमजुरी pages 444 to 449
    6. 100 येथे धर्मनिरपेक्षतेचा अर्थ काय pages 450 to 454
    7. 101 अनुच्छेद 25: सदसद्विवेकबुद्धीचे स्वातंत्र्य आणि धर्म मुक्तपणे प्रकट करणे pages 455 to 462
    8. 102 अत्यावश्यक धार्मिक प्रथा pages 463 to 470
    9. 103 धार्मिक स्वातंत्र्याच्या मर्यादा pages 471 to 476
    10. 104 अनुच्छेद 26: धार्मिक कारभाराची व्यवस्था पाहण्याचे स्वातंत्र्य pages 477 to 483
    11. 105 अनुच्छेद 27 आणि 28: धार्मिक कर आकारणी आणि धार्मिक शिक्षण pages 484 to 488
    12. 106 समान नागरी संहिता pages 489 to 496
    13. 107 अल्पसंख्याक कोण pages 497 to 502
    14. 108 अनुच्छेद 29: संस्कृती जतन करण्याचा हक्क pages 503 to 508
    15. 109 अनुच्छेद 30: स्थापन करणे आणि प्रशासन चालवणे pages 509 to 516
    16. 110 राज्य अल्पसंख्याक संस्थेचे नियमन किती प्रमाणात करू शकते pages 517 to 524
    17. 111 अल्पसंख्याक संस्था आणि शिक्षणाचा हक्क अधिनियम pages 525 to 530
    18. 112 अनुच्छेद 32: उपायाचा मूलभूत हक्क pages 531 to 538
    19. 113 पाच प्राधिलेख pages 539 to 544
    20. 114 बंदी प्रत्यक्षीकरण pages 545 to 550
    21. 115 परमादेश, प्रतिषेध, उत्प्रेषण आणि अधिकारपृच्छा pages 551 to 556
    22. 116 अनुच्छेद 32 आणि अनुच्छेद 226 यांची तुलना pages 557 to 561
    23. 117 जनहित याचिका pages 562 to 568
    24. 118 जनहित याचिकेच्या मर्यादा pages 569 to 575
    25. 119 विवक्षित कायद्यांची व्यावृत्ती, आणि MU नमूद करत असलेला पण आता अस्तित्वात नसलेला अनुच्छेद pages 576 to 584
    26. 120 अनुच्छेद 31B आणि नववी अनुसूची pages 585 to 591
    27. 121 अनुच्छेद 31C: मार्गदर्शक तत्त्व मूलभूत हक्कावर मात करते तेव्हा pages 592 to 597
    28. 122 मालमत्तेच्या हक्काचे काय झाले pages 598 to 604
    29. 123 अनुच्छेद 33, 34 आणि 35: सशस्त्र दले, लष्करी कायदा, आणि कायदे कोण करते pages 605 to 611

    Module IV. 33 chapters

    1. 124 भाग IV: राज्य धोरणाची मार्गदर्शक तत्त्वे pages 612 to 616
    2. 125 ही तत्त्वे न्यायालयात अंमलबजावणीयोग्य का नाहीत, आणि त्याची किंमत काय pages 617 to 623
    3. 126 समाजवादी तत्त्वे pages 624 to 630
    4. 127 गांधीवादी तत्त्वे pages 631 to 636
    5. 128 उदारमतवादी आणि बौद्धिक तत्त्वे pages 637 to 643
    6. 129 मार्गदर्शक तत्त्वे आणि मूलभूत हक्क: परस्परसंबंध pages 644 to 651
    7. 130 मार्गदर्शक तत्त्वांविषयी न्यायालयीन आणि विधिमंडळीय कल pages 652 to 659
    8. 131 मार्गदर्शक तत्त्वे आणि कल्याणकारी राज्य pages 660 to 665
    9. 132 भाग IVA: मूलभूत कर्तव्ये pages 666 to 671
    10. 133 कर्तव्ये कोठून आली pages 672 to 676
    11. 134 कर्तव्यांची अंमलबजावणी करता येते का? pages 677 to 683
    12. 135 भाग V प्रकरण IV: सर्वोच्च न्यायालय pages 684 to 689
    13. 136 न्यायाधीशांची नियुक्ती, आणि न्यायवृंद pages 690 to 697
    14. 137 पदावरून दूर करणे: महाभियोग म्हणजे नेमके काय pages 698 to 703
    15. 138 संविधान न्यायालयीन स्वातंत्र्याचे संरक्षण कसे करते pages 704 to 710
    16. 139 सर्वोच्च न्यायालयाचे अधिकारक्षेत्र pages 711 to 716
    17. 140 अपील करण्याची विशेष अनुमती: अनुच्छेद 136 pages 717 to 721
    18. 141 पुनर्विलोकन, सल्लागार अधिकारक्षेत्र आणि परिपूर्ण न्याय pages 722 to 731
    19. 142 न्यायालयाची स्वतःची यंत्रणा pages 732 to 737
    20. 143 भाग VI प्रकरण V: उच्च न्यायालये pages 738 to 744
    21. 144 अतिरिक्त, कार्यकारी आणि सेवानिवृत्त न्यायाधीश pages 745 to 750
    22. 145 उच्च न्यायालयाचे अधिकारक्षेत्र pages 751 to 757
    23. 146 अनुच्छेद 226: प्राधिलेख काढण्याचा अधिकार pages 758 to 765
    24. 147 भाग XIVA: न्यायाधिकरणे pages 766 to 772
    25. 148 भाग XVII: संघाची राजभाषा pages 773 to 778
    26. 149 प्रादेशिक भाषा, आणि शासनांमधील भाषा pages 779 to 783
    27. 150 न्यायालयांतील भाषा, आणि कायद्यांची भाषा pages 784 to 789
    28. 151 भाषा आणि अल्पसंख्याक pages 790 to 794
    29. 152 भाग XIX: संकीर्ण तरतुदी pages 795 to 801
    30. 153 तह, संस्थानिक, आणि न्यायालयांच्या हस्तक्षेपाला प्रतिबंध pages 802 to 808
    31. 154 व्याख्या आणि अर्थनिर्णय pages 809 to 815
    32. 155 भाग XXII: संक्षिप्त नाव, प्रारंभ आणि प्राधिकृत पाठ pages 816 to 820
    33. 156 अनुच्छेद 395: निरसन pages 821 to 826
    Every paper that is solved: 31 papers
    • Apr 2026 - 60/40
    • Jun 2026 - 75/25
    • Oct 2026 - ATKT 60/40
    • Oct 2026 - ATKT 75/25
    • May 2025 - 75/25
    • Oct 2025 - ATKT 75/25
    • May 2024 - 60/40
    • May 2024 - 75/25
    • Oct 2024 - 75/25
    • Apr 2023
    • Aug 2023 - 60/40
    • Nov 2023 - 75/25
    • Nov 2023 - ATKT 60/40
    • Dec 2022
    • May 2022
    • May 2019
    • Nov 2019
    • Dec 2018
    • Jan 2018
    • Jun 2018
    • May 2017
    • May 2016
    • Nov 2016
    • Apr 2015
    • Apr 2014
    • Nov 2014
    • Dec 2012
    • May 2012
    • Apr 2011
    • Nov 2011
    • Nov 2010

  2. पर्यावरण कायदा (Environmental Law)

    मराठी आवृत्ती munotes.in

    पर्यावरण कायदा

    LL.B. (3 वर्षे) · सत्र 6

    मुंबई विद्यापीठाच्या सुधारित CBCS अभ्यासक्रमानुसारच

    मुंबई विद्यापीठ आणि त्याच्याशी संलग्न सर्व विधी महाविद्यालयांतील विद्यार्थ्यांसाठी

    munotes.in प्रथम वर्ष

    पर्यावरण कायदा

    कॉपीराइट © 2026 munotes.in. सर्व हक्क राखीव.

    munotes.in ने लिहिलेले आणि प्रथम प्रकाशित केलेले, 2026. ही munotes.in च्या इंग्रजी पुस्तकाची मराठी आवृत्ती आहे.

    हे पुस्तक munotes.in वर वैयक्तिक विद्यार्थ्यांनी वाचण्यासाठी आहे. munotes.in च्या पूर्वलेखी परवान्याशिवाय या पुस्तकाचा कोणताही भाग कोणत्याही स्वरूपात पुनर्मुद्रित, वितरित, साठवला किंवा अनुवादित करता येणार नाही, आणि संस्थात्मक किंवा वर्गातील वापरासाठी वापरता येणार नाही.

    परवाना आणि परवानग्यांसाठी: contact@munotes.in

    या पुस्तकात दिलेल्या कायद्यांचा आणि निकालांचा मूळ इंग्रजी मजकूर कॉपीराइट अधिनियम, 1957 च्या कलम 52(1)(q) नुसार सार्वजनिक क्षेत्रात (public domain) आहे. त्या मजकुराचा मराठी अनुवाद, तसेच भाष्य, मांडणी, उदाहरणे आणि प्रश्न हे munotes.in चे मूळ लेखन आहे.

    munotes.in हे MU च्या विद्यार्थ्यांसाठीचे स्वतंत्र अभ्यास साधन आहे. ते मुंबई विद्यापीठाशी संलग्न नाही, त्याला विद्यापीठाची मान्यता नाही आणि त्याचा विद्यापीठाशी कोणताही अधिकृत संबंध नाही. अभ्यासक्रमांची नावे आणि विद्यापीठाचे उल्लेख हे साहित्य कोणत्या विद्यार्थ्यांसाठी आणि कोणत्या अभ्यासक्रमासाठी आहे, एवढेच सांगतात.

    munotes.in

    अनुक्रमणिका

    मॉड्यूल I

    1. पर्यावरण म्हणजे काय, आणि कायदा त्याचा कोणता अर्थ घेतो 1
    2. पर्यावरणाचे घटक 6
    3. पर्यावरणाचा दर्जा कशामुळे खालावतो 11
    4. प्रदूषणाचे प्रकार 16
    5. जागतिक तापमानवाढ 21
    6. हवामान बदल 26
    7. पर्यावरण कायदा कशासाठी आहे 31
    8. भारतीय पर्यावरण कायदा कसा घडला 37
    9. 1976 पूर्वीचे संविधान 43
    10. अनुच्छेद 48A आणि राज्याचे कर्तव्य 47
    11. अनुच्छेद 51A(g) आणि नागरिकाचे कर्तव्य 52
    12. अनुच्छेद 21 आणि स्वच्छ पर्यावरणाचा हक्क 57
    13. अनुच्छेद 19 आणि व्यापारावरील मर्यादा 63
    14. अनुच्छेद 14, 32 आणि 226: न्यायालयापर्यंत पोहोचणे 68
    15. पर्यावरणावर कायदा कोण करू शकतो 73
    16. स्थानिक स्वराज्य संस्थेचे कर्तव्य 79
    17. जनहित याचिका 84
    18. पर्यावरणविषयक प्रकरणांमधील न्यायिक सक्रियता 90
    19. उपद्रव 96
    20. निष्काळजीपणा आणि अतिक्रमण 102
    munotes.in

    अनुक्रमणिका पुढे चालू

    मॉड्यूल I पुढे चालू

    1. कठोर दायित्व 108
    2. संपूर्ण दायित्व 113
    3. दंड संहिता आता न्याय संहिता आहे 119
    4. फौजदारी प्रक्रिया संहिता आता नागरिक सुरक्षा संहिता आहे 126

    मॉड्यूल II

    1. एखादा तह भारतीय न्यायालयापर्यंत का पोहोचतो 133
    2. स्टॉकहोम परिषद, 1972 139
    3. स्टॉकहोम घोषणापत्र आणि त्याची तत्त्वे 143
    4. रिओ परिषद आणि घोषणापत्र, 1992 148
    5. अजेंडा 21 आणि रिओनंतर काय घडले 154
    6. जोहान्सबर्ग घोषणापत्र, 2002 158
    7. हवामान बदल अभिसमय, 1992 163
    8. क्योटो प्रोटोकॉल, 1997 168
    9. मॉन्ट्रियल प्रोटोकॉल, 1987 आणि ओझोनचा थर 173
    10. जैविक विविधता अभिसमय, 1992 178
    11. शाश्वत विकास 184
    12. भारतीय न्यायालयांमधील शाश्वत विकास 189
    13. प्रदूषकाने भरपाई करण्याचे तत्त्व 194
    14. सावधगिरीचे तत्त्व 199
    munotes.in

    अनुक्रमणिका पुढे चालू

    मॉड्यूल II पुढे चालू

    1. पर्यावरण प्रभाव मूल्यांकन 205
    2. पर्यावरण प्रभाव मूल्यांकन अधिसूचना: केंद्र सरकारचा आदेश 210
    3. इको-मार्क 216
    4. आंतरपिढी आणि पिढीअंतर्गत कर्तव्य 220
    5. सार्वजनिक न्यास सिद्धांत 225

    मॉड्यूल III

    1. जल अधिनियम आणि अनुच्छेद 252 230
    2. जल अधिनियम व्याख्या करत असलेले शब्द 235
    3. केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण मंडळ 240
    4. राज्य प्रदूषण नियंत्रण मंडळ 245
    5. मंडळावर कोण बसू शकते, आणि कोण नाही 250
    6. मंडळ कसे काम करते 254
    7. संयुक्त मंडळ 258
    8. केंद्रीय मंडळाची कार्ये 263
    9. राज्य मंडळाची कार्ये 267
    10. निदेश, आणि अधिनियम कुठे लागू होतो 272
    11. माहिती मिळवण्याचा अधिकार 276
    12. सांडपाण्याचा नमुना घेणे 281
    13. प्रवेश आणि तपासणी 288
    munotes.in

    अनुक्रमणिका पुढे चालू

    मॉड्यूल III पुढे चालू

    1. प्रवाह किंवा विहीर प्रदूषित करण्यास मनाई 293
    2. नव्या विसर्गासाठी संमती 299
    3. संमती नाकारणे, मागे घेणे आणि मार्गदर्शक सूचना 306
    4. जल अधिनियमाखालील अपील आणि पुनरीक्षण 312
    5. मंडळ स्वतःच काम करते तेव्हा 317
    6. आणीबाणीचे उपाय 323
    7. मंडळ न्यायालयात जाते 329
    8. बंद करण्याचे निदेश, आणि न्यायाधिकरणाकडे अपील 336
    9. मंडळाचा पैसा 345
    10. 2024 च्या सुधारणेनंतरचे दंड 352
    11. प्रदूषण केल्याबद्दल आणि संमतीचा भंग केल्याबद्दल दंड 360
    12. न्यायनिर्णय अधिकारी आणि अपील 368
    13. निधी, आणि रक्कम न भरण्याचा अपराध 377
    14. अपराध्यांची नावे प्रसिद्ध करणे, आणि शासकीय विभाग 385
    15. जल अधिनियमाखाली खटला कोण चालवू शकते 393
    16. जल प्रयोगशाळा आणि विश्लेषक 401
    17. जल अधिनियमाचा उर्वरित भाग 407
    18. वायू अधिनियम आणि अनुच्छेद 253 416
    19. वायू अधिनियम व्याख्या करत असलेले शब्द 423
    munotes.in

    अनुक्रमणिका पुढे चालू

    मॉड्यूल III पुढे चालू

    1. वायू अधिनियमाखालील मंडळे 432
    2. मंडळाचे सदस्यत्व आणि कामकाज 439
    3. वायू अधिनियमाखालील मंडळांची कार्ये 450
    4. वायुप्रदूषण नियंत्रण क्षेत्रे 460
    5. औद्योगिक संयंत्रे आणि चालवण्यासाठीची संमती 468
    6. माहिती, प्रवेश आणि हवेचे नमुने 481
    7. राज्य वायू प्रयोगशाळा 494
    8. वायू अधिनियमाखालील अपील आणि निदेश 500
    9. वायू अधिनियमाखालील मंडळाचा पैसा 509
    10. वायू अधिनियमातील दंड, आणि जन विश्वास अधिनियमाने काय बदलले 517
    11. वायू अधिनियमाखालील न्यायनिर्णय अधिकारी 527
    12. अपराध, खटला चालवणे आणि वायू अधिनियमाचा उर्वरित भाग 539
    13. छत्र अधिनियम 552
    14. पर्यावरण संरक्षण अधिनियम व्याख्या करत असलेले शब्द 560
    15. केंद्र सरकारचे सर्वसाधारण अधिकार 569
    16. अधिकारी, निदेश आणि नियम 579
    17. प्रदूषण न करण्याचे कर्तव्य 589
    18. काहीतरी बिघडते तेव्हा 597
    19. प्रयोगशाळा आणि शासकीय विश्लेषक 607
    munotes.in

    अनुक्रमणिका पुढे चालू

    मॉड्यूल III पुढे चालू

    1. जन विश्वास अधिनियमानंतर पर्यावरण संरक्षण अधिनियमातील दंड 613
    2. न्यायनिर्णय, निधी, आणि विभागांनी केलेले अपराध 623
    3. खटला चालवणे आणि पर्यावरण संरक्षण अधिनियमाचा उर्वरित भाग 634
    4. MU नमूद करत असलेले वन अधिनियम, आणि नमूद न केलेला एक 647
    5. महाराष्ट्रातील भारतीय वन अधिनियम 654
    6. वन अधिनियम व्याख्या करत असलेले शब्द 663
    7. वनांचे चार प्रकार 671
    8. वन राखीव करणे 679
    9. राखीव वनात कशाला मनाई आहे 689
    10. संरक्षित वन 699
    11. शासनाच्या मालकीची नसलेली वने 710
    12. इमारती लाकडावरील शुल्क, आणि वनोपजाची वाहतूक 718
    13. वन अपराध, जप्ती आणि सरकारजमा करणे 729
    14. वन अधिकारी, दंड आणि वन अधिनियमाचा उर्वरित भाग 741
    15. वन संवर्धन अधिनियम: तो का अस्तित्वात आहे 759
    16. वनजमिनीचा वनेतर वापर 769
    17. सल्लागार समिती, आणि दंड 783

    मॉड्यूल IV

    1. हरित न्यायाधिकरण का आहे 796
    munotes.in

    अनुक्रमणिका पुढे चालू

    मॉड्यूल IV पुढे चालू

    1. न्यायाधिकरण अधिनियम व्याख्या करत असलेले शब्द 804
    2. न्यायाधिकरण, आणि त्यावर कोण बसते 814
    3. न्यायाधिकरण कशाचा निर्णय देऊ शकते 824
    4. प्रकरण न्यायाधिकरणापर्यंत कसे पोहोचते 833
    5. न्यायाधिकरणाने लागू करावयाची तत्त्वे 841
    6. निर्णय, अपील, खर्च आणि अंमलबजावणी 848
    7. न्यायाधिकरण अधिनियमातील दंडात्मक तरतुदी 855
    8. न्यायाधिकरण अधिनियमाचा उर्वरित भाग 861
    9. वन्यजीव अधिनियम आणि 2022 ची सुधारणा 868
    10. वन्यजीव अधिनियम व्याख्या करत असलेले शब्द 875
    11. वन्यजीवविषयक प्राधिकारी 883
    12. शिकार करण्यास मनाई 890
    13. परवाने देणे आणि व्यवहार: MU च्या कलमांच्या टप्प्यातून वगळलेला भाग 898
    14. विनिर्दिष्ट वनस्पती 901
    15. अभयारण्ये: एखादे अभयारण्य कसे निर्माण होते 907
    16. अभयारण्यात काय करता येते आणि काय करता येत नाही 914
    17. वाघ आणि हत्ती यांचे संवर्धन 924
    18. बंदिवास, व्यापार, आणि शासकीय मालमत्ता 933
    19. CITES आणि नवे प्रकरण VB 943
    munotes.in

    अनुक्रमणिका पुढे चालू

    मॉड्यूल IV पुढे चालू

    1. वन्यजीवांविरुद्धचे अपराध 951
    2. समपहरण, आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापारासंबंधीचे अपराध 960
    3. वन्यजीव अधिनियमाचा उर्वरित भाग 967
    4. नियम अधिनियमासारखा बंधनकारक का ठरू शकतो 974
    5. जैव-वैद्यकीय कचरा नियम 979
    6. घातक कचरा नियम 986
    7. ध्वनिप्रदूषण नियम 993
    8. ओझोन क्षयकारी पदार्थ नियम 1001
    9. घनकचरा व्यवस्थापन नियम 1006
    munotes.in

    Page 1 onwards

    munotes.in

    1,013 pages in this book. The cover and the contents are above. Everything from page one is in the pass.

    Notes
    2026 Edition, as per the latest syllabus. 1,013 pages.
    Papers
    Previous year question paper solutions. Revised edition 2026. 2010, 2011, 2012, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2022, 2023, 2024, 2025, 2026
    Every chapter in the notes: 140 chapters across 4 modules

    Module I 24 chapters

    1. 1 पर्यावरण म्हणजे काय, आणि कायदा त्याचा कोणता अर्थ घेतो pages 1 to 5
    2. 2 पर्यावरणाचे घटक pages 6 to 10
    3. 3 पर्यावरणाचा दर्जा कशामुळे खालावतो pages 11 to 15
    4. 4 प्रदूषणाचे प्रकार pages 16 to 20
    5. 5 जागतिक तापमानवाढ pages 21 to 25
    6. 6 हवामान बदल pages 26 to 30
    7. 7 पर्यावरण कायदा कशासाठी आहे pages 31 to 36
    8. 8 भारतीय पर्यावरण कायदा कसा घडला pages 37 to 42
    9. 9 1976 पूर्वीचे संविधान pages 43 to 46
    10. 10 अनुच्छेद 48A आणि राज्याचे कर्तव्य pages 47 to 51
    11. 11 अनुच्छेद 51A(g) आणि नागरिकाचे कर्तव्य pages 52 to 56
    12. 12 अनुच्छेद 21 आणि स्वच्छ पर्यावरणाचा हक्क pages 57 to 62
    13. 13 अनुच्छेद 19 आणि व्यापारावरील मर्यादा pages 63 to 67
    14. 14 अनुच्छेद 14, 32 आणि 226: न्यायालयापर्यंत पोहोचणे pages 68 to 72
    15. 15 पर्यावरणावर कायदा कोण करू शकतो pages 73 to 78
    16. 16 स्थानिक स्वराज्य संस्थेचे कर्तव्य pages 79 to 83
    17. 17 जनहित याचिका pages 84 to 89
    18. 18 पर्यावरणविषयक प्रकरणांमधील न्यायिक सक्रियता pages 90 to 95
    19. 19 उपद्रव pages 96 to 101
    20. 20 निष्काळजीपणा आणि अतिक्रमण pages 102 to 107
    21. 21 कठोर दायित्व pages 108 to 112
    22. 22 संपूर्ण दायित्व pages 113 to 118
    23. 23 दंड संहिता आता न्याय संहिता आहे pages 119 to 125
    24. 24 फौजदारी प्रक्रिया संहिता आता नागरिक सुरक्षा संहिता आहे pages 126 to 132

    Module II 19 chapters

    1. 25 एखादा तह भारतीय न्यायालयापर्यंत का पोहोचतो pages 133 to 138
    2. 26 स्टॉकहोम परिषद, 1972 pages 139 to 142
    3. 27 स्टॉकहोम घोषणापत्र आणि त्याची तत्त्वे pages 143 to 147
    4. 28 रिओ परिषद आणि घोषणापत्र, 1992 pages 148 to 153
    5. 29 अजेंडा 21 आणि रिओनंतर काय घडले pages 154 to 157
    6. 30 जोहान्सबर्ग घोषणापत्र, 2002 pages 158 to 162
    7. 31 हवामान बदल अभिसमय, 1992 pages 163 to 167
    8. 32 क्योटो प्रोटोकॉल, 1997 pages 168 to 172
    9. 33 मॉन्ट्रियल प्रोटोकॉल, 1987 आणि ओझोनचा थर pages 173 to 177
    10. 34 जैविक विविधता अभिसमय, 1992 pages 178 to 183
    11. 35 शाश्वत विकास pages 184 to 188
    12. 36 भारतीय न्यायालयांमधील शाश्वत विकास pages 189 to 193
    13. 37 प्रदूषकाने भरपाई करण्याचे तत्त्व pages 194 to 198
    14. 38 सावधगिरीचे तत्त्व pages 199 to 204
    15. 39 पर्यावरण प्रभाव मूल्यांकन pages 205 to 209
    16. 40 पर्यावरण प्रभाव मूल्यांकन अधिसूचना: केंद्र सरकारचा आदेश pages 210 to 215
    17. 41 इको-मार्क pages 216 to 219
    18. 42 आंतरपिढी आणि पिढीअंतर्गत कर्तव्य pages 220 to 224
    19. 43 सार्वजनिक न्यास सिद्धांत pages 225 to 229

    Module III 68 chapters

    1. 44 जल अधिनियम आणि अनुच्छेद 252 pages 230 to 234
    2. 45 जल अधिनियम व्याख्या करत असलेले शब्द pages 235 to 239
    3. 46 केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण मंडळ pages 240 to 244
    4. 47 राज्य प्रदूषण नियंत्रण मंडळ pages 245 to 249
    5. 48 मंडळावर कोण बसू शकते, आणि कोण नाही pages 250 to 253
    6. 49 मंडळ कसे काम करते pages 254 to 257
    7. 50 संयुक्त मंडळ pages 258 to 262
    8. 51 केंद्रीय मंडळाची कार्ये pages 263 to 266
    9. 52 राज्य मंडळाची कार्ये pages 267 to 271
    10. 53 निदेश, आणि अधिनियम कुठे लागू होतो pages 272 to 275
    11. 54 माहिती मिळवण्याचा अधिकार pages 276 to 280
    12. 55 सांडपाण्याचा नमुना घेणे pages 281 to 287
    13. 56 प्रवेश आणि तपासणी pages 288 to 292
    14. 57 प्रवाह किंवा विहीर प्रदूषित करण्यास मनाई pages 293 to 298
    15. 58 नव्या विसर्गासाठी संमती pages 299 to 305
    16. 59 संमती नाकारणे, मागे घेणे आणि मार्गदर्शक सूचना pages 306 to 311
    17. 60 जल अधिनियमाखालील अपील आणि पुनरीक्षण pages 312 to 316
    18. 61 मंडळ स्वतःच काम करते तेव्हा pages 317 to 322
    19. 62 आणीबाणीचे उपाय pages 323 to 328
    20. 63 मंडळ न्यायालयात जाते pages 329 to 335
    21. 64 बंद करण्याचे निदेश, आणि न्यायाधिकरणाकडे अपील pages 336 to 344
    22. 65 मंडळाचा पैसा pages 345 to 351
    23. 66 2024 च्या सुधारणेनंतरचे दंड pages 352 to 359
    24. 67 प्रदूषण केल्याबद्दल आणि संमतीचा भंग केल्याबद्दल दंड pages 360 to 367
    25. 68 न्यायनिर्णय अधिकारी आणि अपील pages 368 to 376
    26. 69 निधी, आणि रक्कम न भरण्याचा अपराध pages 377 to 384
    27. 70 अपराध्यांची नावे प्रसिद्ध करणे, आणि शासकीय विभाग pages 385 to 392
    28. 71 जल अधिनियमाखाली खटला कोण चालवू शकते pages 393 to 400
    29. 72 जल प्रयोगशाळा आणि विश्लेषक pages 401 to 406
    30. 73 जल अधिनियमाचा उर्वरित भाग pages 407 to 415
    31. 74 वायू अधिनियम आणि अनुच्छेद 253 pages 416 to 422
    32. 75 वायू अधिनियम व्याख्या करत असलेले शब्द pages 423 to 431
    33. 76 वायू अधिनियमाखालील मंडळे pages 432 to 438
    34. 77 मंडळाचे सदस्यत्व आणि कामकाज pages 439 to 449
    35. 78 वायू अधिनियमाखालील मंडळांची कार्ये pages 450 to 459
    36. 79 वायुप्रदूषण नियंत्रण क्षेत्रे pages 460 to 467
    37. 80 औद्योगिक संयंत्रे आणि चालवण्यासाठीची संमती pages 468 to 480
    38. 81 माहिती, प्रवेश आणि हवेचे नमुने pages 481 to 493
    39. 82 राज्य वायू प्रयोगशाळा pages 494 to 499
    40. 83 वायू अधिनियमाखालील अपील आणि निदेश pages 500 to 508
    41. 84 वायू अधिनियमाखालील मंडळाचा पैसा pages 509 to 516
    42. 85 वायू अधिनियमातील दंड, आणि जन विश्वास अधिनियमाने काय बदलले pages 517 to 526
    43. 86 वायू अधिनियमाखालील न्यायनिर्णय अधिकारी pages 527 to 538
    44. 87 अपराध, खटला चालवणे आणि वायू अधिनियमाचा उर्वरित भाग pages 539 to 551
    45. 88 छत्र अधिनियम pages 552 to 559
    46. 89 पर्यावरण संरक्षण अधिनियम व्याख्या करत असलेले शब्द pages 560 to 568
    47. 90 केंद्र सरकारचे सर्वसाधारण अधिकार pages 569 to 578
    48. 91 अधिकारी, निदेश आणि नियम pages 579 to 588
    49. 92 प्रदूषण न करण्याचे कर्तव्य pages 589 to 596
    50. 93 काहीतरी बिघडते तेव्हा pages 597 to 606
    51. 94 प्रयोगशाळा आणि शासकीय विश्लेषक pages 607 to 612
    52. 95 जन विश्वास अधिनियमानंतर पर्यावरण संरक्षण अधिनियमातील दंड pages 613 to 622
    53. 96 न्यायनिर्णय, निधी, आणि विभागांनी केलेले अपराध pages 623 to 633
    54. 97 खटला चालवणे आणि पर्यावरण संरक्षण अधिनियमाचा उर्वरित भाग pages 634 to 646
    55. 98 MU नमूद करत असलेले वन अधिनियम, आणि नमूद न केलेला एक pages 647 to 653
    56. 99 महाराष्ट्रातील भारतीय वन अधिनियम pages 654 to 662
    57. 100 वन अधिनियम व्याख्या करत असलेले शब्द pages 663 to 670
    58. 101 वनांचे चार प्रकार pages 671 to 678
    59. 102 वन राखीव करणे pages 679 to 688
    60. 103 राखीव वनात कशाला मनाई आहे pages 689 to 698
    61. 104 संरक्षित वन pages 699 to 709
    62. 105 शासनाच्या मालकीची नसलेली वने pages 710 to 717
    63. 106 इमारती लाकडावरील शुल्क, आणि वनोपजाची वाहतूक pages 718 to 728
    64. 107 वन अपराध, जप्ती आणि सरकारजमा करणे pages 729 to 740
    65. 108 वन अधिकारी, दंड आणि वन अधिनियमाचा उर्वरित भाग pages 741 to 758
    66. 109 वन संवर्धन अधिनियम: तो का अस्तित्वात आहे pages 759 to 768
    67. 110 वनजमिनीचा वनेतर वापर pages 769 to 782
    68. 111 सल्लागार समिती, आणि दंड pages 783 to 795

    Module IV. 29 chapters

    1. 112 हरित न्यायाधिकरण का आहे pages 796 to 803
    2. 113 न्यायाधिकरण अधिनियम व्याख्या करत असलेले शब्द pages 804 to 813
    3. 114 न्यायाधिकरण, आणि त्यावर कोण बसते pages 814 to 823
    4. 115 न्यायाधिकरण कशाचा निर्णय देऊ शकते pages 824 to 832
    5. 116 प्रकरण न्यायाधिकरणापर्यंत कसे पोहोचते pages 833 to 840
    6. 117 न्यायाधिकरणाने लागू करावयाची तत्त्वे pages 841 to 847
    7. 118 निर्णय, अपील, खर्च आणि अंमलबजावणी pages 848 to 854
    8. 119 न्यायाधिकरण अधिनियमातील दंडात्मक तरतुदी pages 855 to 860
    9. 120 न्यायाधिकरण अधिनियमाचा उर्वरित भाग pages 861 to 867
    10. 121 वन्यजीव अधिनियम आणि 2022 ची सुधारणा pages 868 to 874
    11. 122 वन्यजीव अधिनियम व्याख्या करत असलेले शब्द pages 875 to 882
    12. 123 वन्यजीवविषयक प्राधिकारी pages 883 to 889
    13. 124 शिकार करण्यास मनाई pages 890 to 897
    14. 125 परवाने देणे आणि व्यवहार: MU च्या कलमांच्या टप्प्यातून वगळलेला भाग pages 898 to 900
    15. 126 विनिर्दिष्ट वनस्पती pages 901 to 906
    16. 127 अभयारण्ये: एखादे अभयारण्य कसे निर्माण होते pages 907 to 913
    17. 128 अभयारण्यात काय करता येते आणि काय करता येत नाही pages 914 to 923
    18. 129 वाघ आणि हत्ती यांचे संवर्धन pages 924 to 932
    19. 130 बंदिवास, व्यापार, आणि शासकीय मालमत्ता pages 933 to 942
    20. 131 CITES आणि नवे प्रकरण VB pages 943 to 950
    21. 132 वन्यजीवांविरुद्धचे अपराध pages 951 to 959
    22. 133 समपहरण, आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापारासंबंधीचे अपराध pages 960 to 966
    23. 134 वन्यजीव अधिनियमाचा उर्वरित भाग pages 967 to 973
    24. 135 नियम अधिनियमासारखा बंधनकारक का ठरू शकतो pages 974 to 978
    25. 136 जैव-वैद्यकीय कचरा नियम pages 979 to 985
    26. 137 घातक कचरा नियम pages 986 to 992
    27. 138 ध्वनिप्रदूषण नियम pages 993 to 1,000
    28. 139 ओझोन क्षयकारी पदार्थ नियम pages 1,001 to 1,005
    29. 140 घनकचरा व्यवस्थापन नियम pages 1,006 to 1,013
    Every paper that is solved: 35 papers
    • Jun 2026 - 75/25
    • May 2026 - 60/40
    • May 2026 - 75/25
    • Oct 2026 - ATKT 60/40
    • Oct 2026 - ATKT 75/25
    • May 2025 - 60/40
    • May 2025 - 75/25
    • May 2024 - 60/40
    • May 2024 - 75/25
    • Oct 2024 - 60/40
    • Oct 2024 - 75/25
    • Aug 2023 - 75/25
    • May 2023
    • Nov 2023 - 60/40
    • Nov 2023 - 75/25
    • 2021-22
    • Dec 2022
    • Nov 2022 - 60/40
    • Oct 2022
    • 2018-19
    • Jun 2019
    • Nov 2019
    • Jan 2018
    • Jun 2018
    • May 2017
    • May 2016
    • Nov 2016
    • Apr 2015
    • Apr 2014
    • Nov 2014
    • Dec 2012
    • May 2012
    • Apr 2011
    • Nov 2011
    • Nov 2010

  3. कौटुंबिक कायदा 1 (Family Law I)

    मराठी आवृत्ती munotes.in

    कौटुंबिक कायदा 1

    LL.B. (3 वर्षे) · सत्र 6

    मुंबई विद्यापीठाच्या सुधारित CBCS अभ्यासक्रमानुसारच

    मुंबई विद्यापीठ आणि त्याच्याशी संलग्न सर्व विधी महाविद्यालयांतील विद्यार्थ्यांसाठी

    munotes.in प्रथम वर्ष

    कौटुंबिक कायदा 1

    कॉपीराइट © 2026 munotes.in. सर्व हक्क राखीव.

    munotes.in ने लिहिलेले आणि प्रथम प्रकाशित केलेले, 2026. ही munotes.in च्या इंग्रजी पुस्तकाची मराठी आवृत्ती आहे.

    हे पुस्तक munotes.in वर वैयक्तिक विद्यार्थ्यांनी वाचण्यासाठी आहे. munotes.in च्या पूर्वलेखी परवान्याशिवाय या पुस्तकाचा कोणताही भाग कोणत्याही स्वरूपात पुनर्मुद्रित, वितरित, साठवला किंवा अनुवादित करता येणार नाही, आणि संस्थात्मक किंवा वर्गातील वापरासाठी वापरता येणार नाही.

    परवाना आणि परवानग्यांसाठी: contact@munotes.in

    या पुस्तकात दिलेल्या कायद्यांचा आणि निकालांचा मूळ इंग्रजी मजकूर कॉपीराइट अधिनियम, 1957 च्या कलम 52(1)(q) नुसार सार्वजनिक क्षेत्रात (public domain) आहे. त्या मजकुराचा मराठी अनुवाद, तसेच भाष्य, मांडणी, उदाहरणे आणि प्रश्न हे munotes.in चे मूळ लेखन आहे.

    munotes.in हे MU च्या विद्यार्थ्यांसाठीचे स्वतंत्र अभ्यास साधन आहे. ते मुंबई विद्यापीठाशी संलग्न नाही, त्याला विद्यापीठाची मान्यता नाही आणि त्याचा विद्यापीठाशी कोणताही अधिकृत संबंध नाही. अभ्यासक्रमांची नावे आणि विद्यापीठाचे उल्लेख हे साहित्य कोणत्या विद्यार्थ्यांसाठी आणि कोणत्या अभ्यासक्रमासाठी आहे, एवढेच सांगतात.

    munotes.in

    अनुक्रमणिका

    मॉड्यूल I

    1. या पेपरमध्ये काय येते, आणि काय येत नाही 1
    2. मुस्लिम कायदा कोणाला लागू होतो, आणि ते कोण ठरवते 5
    3. कायदेव्यवस्थेला स्रोतांची गरज मुळात का असते 10
    4. कुराण 13
    5. सुन्ना 16
    6. इज्मा, विधिवेत्त्यांची सर्वसहमती 19
    7. कियास, सादृश्यावरून काढलेले अनुमान 22
    8. रूढी आणि वहिवाट 25
    9. न्यायिक पूर्वनिर्णय, विधिविधान आणि साम्यन्याय 29
    10. मुस्लिम कायदा शाखांमध्ये का विभागला जातो 33
    11. हनफी शाखा 36
    12. मालिकी, शाफई आणि हंबली शाखा 39
    13. शिया शाखा 42
    14. मुस्लिम कायद्याखालील विवाह: संविदा की संस्कार 45
    15. वैध मुस्लिम विवाहाचे आवश्यक घटक 49
    16. विवाह करण्याची क्षमता, आणि प्रतिबंधित नातेसंबंध 53
    17. वैध, शून्य आणि अनियमित विवाह 58
    18. शून्य किंवा अनियमित विवाहातून काय निष्पन्न होते 62
    19. वयात आल्यानंतरचा विकल्प 66
    20. मुता, ठरावीक मुदतीचा विवाह 70
    munotes.in

    अनुक्रमणिका पुढे चालू

    मॉड्यूल I पुढे चालू

    1. इद्दत 73
    2. हलाला 77
    3. मेहर: तो काय आहे, आणि कायदा त्याचा आग्रह का धरतो 81
    4. मेहरचे वर्गीकरण 85
    5. न दिलेल्या मेहरसाठी पत्नीचे उपाय 89

    मॉड्यूल II

    1. मुस्लिम विवाह कोणकोणत्या मार्गांनी संपू शकतो 94
    2. जोडीदाराच्या मृत्यूने विवाहाचे विसर्जन 98
    3. तलाक, आणि मुस्लिम कायदा घटस्फोटाला परवानगी का देतो 101
    4. तलाक कोण उच्चारू शकतो, आणि तो केव्हा अंमलात येतो 105
    5. तोंडी तलाक आणि लेखी तलाक 110
    6. तलाक अल सुन्ना: अहसन आणि हसन 114
    7. तलाक अल बिद्दत, तिहेरी उच्चार 118
    8. Shayara Bano v. Union of India 122
    9. मुस्लिम महिला (विवाहावरील हक्कांचे संरक्षण) अधिनियम, 2019 127
    10. तलाक ए तफवीज, सोपवलेला घटस्फोट 132
    11. खुला 137
    12. मुबारत 142
    13. इला, शरीरसंबंधांपासून विरत राहण्याची शपथ 145
    munotes.in

    अनुक्रमणिका पुढे चालू

    मॉड्यूल II पुढे चालू

    1. जिहार, अपमानकारक तुलना 148
    2. लिआन, व्यभिचाराचा खोटा आरोप 152
    3. 1939 च्या अधिनियमापूर्वी न्यायालयाने केलेले विवाहाचे विसर्जन 156
    4. मुस्लिम विवाह विसर्जन अधिनियम, 1939: नऊ कारणे 160
    5. धर्मत्याग, पतीला नोटीस, आणि 1939 च्या अधिनियमातील उर्वरित तरतुदी 165
    6. विवाहाच्या विसर्जनानंतर काय निष्पन्न होते 169
    7. पोटगी: सामान्य तत्त्वे 173
    8. मुस्लिम कायद्याखाली पोटगीचा हक्क कोणाला आहे 177
    9. दंडाधिकाऱ्याकडून पोटगी: संहितेचे कलम 144 181
    10. Mohd. Ahmed Khan v. Shah Bano Begum 187
    11. मुस्लिम महिला (घटस्फोटावरील हक्कांचे संरक्षण) अधिनियम, 1986 191
    12. Danial Latifi v. Union of India 197
    13. पोटगी: आजची कायदेशीर स्थिती 201
    14. जनकत्व आणि औरसता 206
    15. औरसतेचे गृहीतक 210
    16. पितृत्वाची मान्यता 214
    17. पालकत्व: ते काय आहे आणि त्याचे प्रकार कोणते 219
    18. शरीराचे पालकत्व, आणि हिजानत 224
    19. मालमत्तेचे पालकत्व, आणि वस्तुतः पालक 229
    munotes.in

    अनुक्रमणिका पुढे चालू

    मॉड्यूल II पुढे चालू

    1. पालकाची अपात्रता, त्याला पदावरून काढणे आणि त्याची पदमुक्ती 235
    2. कोणते न्यायालय, आणि कशावर अपील करता येते 240
    3. हिबा: मुस्लिम दानाचे तीन आवश्यक घटक 243
    4. दानाचे प्रकार, आणि काय हिबा नाही 248
    5. मुशा, आणि अटी जोडलेले दान 252
    6. दान मागे घेणे 256
    7. अग्रक्रयाचा हक्क: त्याचे स्वरूप 260
    8. अग्रक्रयाचा हक्क कोणाला असतो, आणि तो कसा बजावला जातो आणि कसा गमावला जातो 265
    9. वक्फ, आणि मुतवल्ली कोण असतो 270
    10. मुतवल्लीची कर्तव्ये 275
    11. मुतवल्लीची वैधानिक कर्तव्ये: नोंदणी, अर्थसंकल्प आणि हिशेब 279
    12. वक्फ मालमत्तेचे हस्तांतरण 284
    13. मुतवल्लीची नियुक्ती आणि त्याला पदावरून काढणे 289
    14. 2025 च्या विधिविधानाने काय बदलले 294

    मॉड्यूल III

    1. पारशी वैयक्तिक कायदा आणि 1936 चा अधिनियम 300
    2. पारशी विवाह: आवश्यक अटी आणि नोंदणी 305
    3. पारशी अधिनियमाखालील अपराध आणि अनियमितता 310
    munotes.in

    अनुक्रमणिका पुढे चालू

    मॉड्यूल III पुढे चालू

    1. पारशी वैवाहिक न्यायालये आणि प्रतिनिधी 314
    2. पारशी विवाह शून्य ठरवणे आणि त्याचे विसर्जन 318
    3. पारशी अधिनियमाखालील घटस्फोटाची कारणे 322
    4. पारशी अधिनियमाखालील न्यायिक विभक्तता आणि दांपत्य हक्कांची पुनर्स्थापना 328
    5. पारशी अधिनियमाखालील पोटगी, भरणपोषण आणि मालमत्ता 332
    6. पारशी अधिनियमाखालील मुलांचा ताबा, आणि पुनर्विवाह 337
    7. ख्रिस्ती वैयक्तिक कायदा आणि 1872 चा अधिनियम 341
    8. ख्रिस्ती विवाह विधिपूर्वक कोण लावू शकतो 346
    9. वेळ, स्थळ, सूचना आणि प्रमाणपत्र 351
    10. ख्रिस्ती विवाहाची नोंदणी 358
    11. विवाह निबंधकाने किंवा त्याच्यासमोर लावलेला विवाह 363
    12. भारतीय ख्रिस्ती व्यक्तींमधील विवाह 371
    13. 1872 च्या अधिनियमातील दंड आणि उर्वरित तरतुदी 378
    14. घटस्फोट अधिनियम, 1869: रचना आणि अधिकारक्षेत्र 386
    15. ख्रिस्ती विवाहाचे विसर्जन 393
    16. परस्पर संमतीने घटस्फोट, आणि कलम 10A का घालावे लागले 401
    17. ख्रिस्ती विवाह शून्य ठरवणे 407
    18. न्यायिक विभक्तता आणि दांपत्य हक्कांची पुनर्स्थापना 413
    19. संरक्षण आदेश 420
    munotes.in

    अनुक्रमणिका पुढे चालू

    मॉड्यूल III पुढे चालू

    1. पोटगी आणि व्यवस्थापत्रे 427
    2. मुलांचा ताबा, आणि पुनर्विवाह 434
    3. न्यायालयीन कार्यपद्धती आणि उर्वरित तरतुदी 441

    मॉड्यूल IV

    1. भारतीय उत्तराधिकार अधिनियम, 1925: तो काय करतो आणि कोणाला बंधनकारक आहे 449
    2. अधिनियमाची रचना, भागानुसार 456
    3. अधिवास: अधिनियमाची सुरुवात इथून का होते 462
    4. मूळ अधिवास 468
    5. निवडलेला अधिवास 473
    6. विवाहित स्त्री, अल्पवयीन व्यक्ती आणि वेड्या व्यक्तीचा अधिवास 479
    7. विवाहाचा मालमत्तेवर काय परिणाम होतो आणि काय होत नाही 485
    8. रक्ताचे नाते 491
    9. मृत्युपत्रविरहित उत्तराधिकार: मृत्युपत्र न करता मृत्यू होणे म्हणजे काय 497
    10. विधवा किंवा विधुराचा हिस्सा 503
    11. वंशरेषेतील वंशजांमधील वाटणी 509
    12. वंशरेषेतील वंशज नसतो तेव्हा 516
    13. पारशी व्यक्तींमधील मृत्युपत्रविरहित उत्तराधिकार 524
    14. मृत्युपत्र: ते काय आहे आणि ते कोण करू शकतो 533
    munotes.in

    अनुक्रमणिका पुढे चालू

    मॉड्यूल IV पुढे चालू

    1. विशेषाधिकाररहित मृत्युपत्र कसे करून दिले जाते 541
    2. विशेषाधिकारप्राप्त मृत्युपत्रे 548
    3. साक्षांकन करणारा साक्षीदार 555
    4. मृत्युपत्र मागे घेणे, त्यात बदल करणे आणि त्याचे पुनरुज्जीवन 561
    5. मृत्युपत्राचा अर्थ लावणे: मृत्युपत्रकर्त्याने वापरलेले शब्द 570
    6. मृत्युपत्राचा अर्थ लावणे: ते संपूर्णपणे वाचणे 579
    7. वारस, प्रतिनिधी आणि वर्ग यांना केलेली मृत्युपत्रीय दाने 587
    8. उर्वरित मालमत्तेचा मृत्युपत्रीय लाभार्थी 597
    9. मृत्युपत्रीय देणगी केव्हा व्यपगत होते 603
    10. शून्य मृत्युपत्रीय दाने: अजात व्यक्ती, शाश्वतता आणि संचय 611
    11. धार्मिक आणि धर्मादाय उपयोगांसाठी मृत्युपत्रीय दाने: कलम 118 आणि त्याचे काय झाले 619
    12. मृत्युपत्रीय देणगी केव्हा निहित होते 625
    13. ओझ्यासह केलेली मृत्युपत्रीय दाने 633
    14. सशर्त मृत्युपत्रीय दाने 640
    15. पूर्ण मृत्युपत्रीय दानानंतर येणारे निर्देश 650
    16. विशिष्ट मृत्युपत्रीय देणग्या 657
    17. निदर्शक मृत्युपत्रीय देणग्या 665
    18. मृत्युपत्रीय देणग्यांचे विलोपन 672
    munotes.in

    अनुक्रमणिका पुढे चालू

    मॉड्यूल IV पुढे चालू

    1. खर्च कोण सोसतो, आणि सर्वसाधारण शब्दांत वर्णन केलेली मृत्युपत्रीय दाने 680
    2. वार्षिकी, आणि कर्ज किंवा हिस्सा यांच्यासोबत दिलेली मृत्युपत्रीय देणगी 687
    3. निवड 694
    4. मृत व्यक्तीच्या मालमत्तेचे संरक्षण 703
    5. मृताच्या मालमत्तेचे प्रतिनिधित्व कोण करतो 709
    6. प्रोबेट आणि प्रशासनपत्र 716
    7. कोणते न्यायालय प्रोबेट किंवा प्रशासनपत्र देते, आणि ते केव्हा रद्द केले जाते 726
    8. मृत्युपत्र व्यवस्थापकाचे अधिकार आणि कर्तव्ये, आणि मालमत्तेचे वाटप 735
    9. उत्तराधिकार प्रमाणपत्रे, आणि अधिनियमाचा शेवट 747
    munotes.in

    Page 1 onwards

    munotes.in

    755 pages in this book. The cover and the contents are above. Everything from page one is in the pass.

    Notes
    2026 Edition, as per the latest syllabus. 755 pages.
    Papers
    Previous year question paper solutions. Revised edition 2026. 2010, 2011, 2012, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2022, 2023, 2024, 2025, 2026
    Every chapter in the notes: 137 chapters across 4 modules

    Module I 25 chapters

    1. 1 या पेपरमध्ये काय येते, आणि काय येत नाही pages 1 to 4
    2. 2 मुस्लिम कायदा कोणाला लागू होतो, आणि ते कोण ठरवते pages 5 to 9
    3. 3 कायदेव्यवस्थेला स्रोतांची गरज मुळात का असते pages 10 to 12
    4. 4 कुराण pages 13 to 15
    5. 5 सुन्ना pages 16 to 18
    6. 6 इज्मा, विधिवेत्त्यांची सर्वसहमती pages 19 to 21
    7. 7 कियास, सादृश्यावरून काढलेले अनुमान pages 22 to 24
    8. 8 रूढी आणि वहिवाट pages 25 to 28
    9. 9 न्यायिक पूर्वनिर्णय, विधिविधान आणि साम्यन्याय pages 29 to 32
    10. 10 मुस्लिम कायदा शाखांमध्ये का विभागला जातो pages 33 to 35
    11. 11 हनफी शाखा pages 36 to 38
    12. 12 मालिकी, शाफई आणि हंबली शाखा pages 39 to 41
    13. 13 शिया शाखा pages 42 to 44
    14. 14 मुस्लिम कायद्याखालील विवाह: संविदा की संस्कार pages 45 to 48
    15. 15 वैध मुस्लिम विवाहाचे आवश्यक घटक pages 49 to 52
    16. 16 विवाह करण्याची क्षमता, आणि प्रतिबंधित नातेसंबंध pages 53 to 57
    17. 17 वैध, शून्य आणि अनियमित विवाह pages 58 to 61
    18. 18 शून्य किंवा अनियमित विवाहातून काय निष्पन्न होते pages 62 to 65
    19. 19 वयात आल्यानंतरचा विकल्प pages 66 to 69
    20. 20 मुता, ठरावीक मुदतीचा विवाह pages 70 to 72
    21. 21 इद्दत pages 73 to 76
    22. 22 हलाला pages 77 to 80
    23. 23 मेहर: तो काय आहे, आणि कायदा त्याचा आग्रह का धरतो pages 81 to 84
    24. 24 मेहरचे वर्गीकरण pages 85 to 88
    25. 25 न दिलेल्या मेहरसाठी पत्नीचे उपाय pages 89 to 93

    Module II 46 chapters

    1. 26 मुस्लिम विवाह कोणकोणत्या मार्गांनी संपू शकतो pages 94 to 97
    2. 27 जोडीदाराच्या मृत्यूने विवाहाचे विसर्जन pages 98 to 100
    3. 28 तलाक, आणि मुस्लिम कायदा घटस्फोटाला परवानगी का देतो pages 101 to 104
    4. 29 तलाक कोण उच्चारू शकतो, आणि तो केव्हा अंमलात येतो pages 105 to 109
    5. 30 तोंडी तलाक आणि लेखी तलाक pages 110 to 113
    6. 31 तलाक अल सुन्ना: अहसन आणि हसन pages 114 to 117
    7. 32 तलाक अल बिद्दत, तिहेरी उच्चार pages 118 to 121
    8. 33 Shayara Bano v. Union of India pages 122 to 126
    9. 34 मुस्लिम महिला (विवाहावरील हक्कांचे संरक्षण) अधिनियम, 2019 pages 127 to 131
    10. 35 तलाक ए तफवीज, सोपवलेला घटस्फोट pages 132 to 136
    11. 36 खुला pages 137 to 141
    12. 37 मुबारत pages 142 to 144
    13. 38 इला, शरीरसंबंधांपासून विरत राहण्याची शपथ pages 145 to 147
    14. 39 जिहार, अपमानकारक तुलना pages 148 to 151
    15. 40 लिआन, व्यभिचाराचा खोटा आरोप pages 152 to 155
    16. 41 1939 च्या अधिनियमापूर्वी न्यायालयाने केलेले विवाहाचे विसर्जन pages 156 to 159
    17. 42 मुस्लिम विवाह विसर्जन अधिनियम, 1939: नऊ कारणे pages 160 to 164
    18. 43 धर्मत्याग, पतीला नोटीस, आणि 1939 च्या अधिनियमातील उर्वरित तरतुदी pages 165 to 168
    19. 44 विवाहाच्या विसर्जनानंतर काय निष्पन्न होते pages 169 to 172
    20. 45 पोटगी: सामान्य तत्त्वे pages 173 to 176
    21. 46 मुस्लिम कायद्याखाली पोटगीचा हक्क कोणाला आहे pages 177 to 180
    22. 47 दंडाधिकाऱ्याकडून पोटगी: संहितेचे कलम 144 pages 181 to 186
    23. 48 Mohd. Ahmed Khan v. Shah Bano Begum pages 187 to 190
    24. 49 मुस्लिम महिला (घटस्फोटावरील हक्कांचे संरक्षण) अधिनियम, 1986 pages 191 to 196
    25. 50 Danial Latifi v. Union of India pages 197 to 200
    26. 51 पोटगी: आजची कायदेशीर स्थिती pages 201 to 205
    27. 52 जनकत्व आणि औरसता pages 206 to 209
    28. 53 औरसतेचे गृहीतक pages 210 to 213
    29. 54 पितृत्वाची मान्यता pages 214 to 218
    30. 55 पालकत्व: ते काय आहे आणि त्याचे प्रकार कोणते pages 219 to 223
    31. 56 शरीराचे पालकत्व, आणि हिजानत pages 224 to 228
    32. 57 मालमत्तेचे पालकत्व, आणि वस्तुतः पालक pages 229 to 234
    33. 58 पालकाची अपात्रता, त्याला पदावरून काढणे आणि त्याची पदमुक्ती pages 235 to 239
    34. 59 कोणते न्यायालय, आणि कशावर अपील करता येते pages 240 to 242
    35. 60 हिबा: मुस्लिम दानाचे तीन आवश्यक घटक pages 243 to 247
    36. 61 दानाचे प्रकार, आणि काय हिबा नाही pages 248 to 251
    37. 62 मुशा, आणि अटी जोडलेले दान pages 252 to 255
    38. 63 दान मागे घेणे pages 256 to 259
    39. 64 अग्रक्रयाचा हक्क: त्याचे स्वरूप pages 260 to 264
    40. 65 अग्रक्रयाचा हक्क कोणाला असतो, आणि तो कसा बजावला जातो आणि कसा गमावला जातो pages 265 to 269
    41. 66 वक्फ, आणि मुतवल्ली कोण असतो pages 270 to 274
    42. 67 मुतवल्लीची कर्तव्ये pages 275 to 278
    43. 68 मुतवल्लीची वैधानिक कर्तव्ये: नोंदणी, अर्थसंकल्प आणि हिशेब pages 279 to 283
    44. 69 वक्फ मालमत्तेचे हस्तांतरण pages 284 to 288
    45. 70 मुतवल्लीची नियुक्ती आणि त्याला पदावरून काढणे pages 289 to 293
    46. 71 2025 च्या विधिविधानाने काय बदलले pages 294 to 299

    Module III 25 chapters

    1. 72 पारशी वैयक्तिक कायदा आणि 1936 चा अधिनियम pages 300 to 304
    2. 73 पारशी विवाह: आवश्यक अटी आणि नोंदणी pages 305 to 309
    3. 74 पारशी अधिनियमाखालील अपराध आणि अनियमितता pages 310 to 313
    4. 75 पारशी वैवाहिक न्यायालये आणि प्रतिनिधी pages 314 to 317
    5. 76 पारशी विवाह शून्य ठरवणे आणि त्याचे विसर्जन pages 318 to 321
    6. 77 पारशी अधिनियमाखालील घटस्फोटाची कारणे pages 322 to 327
    7. 78 पारशी अधिनियमाखालील न्यायिक विभक्तता आणि दांपत्य हक्कांची पुनर्स्थापना pages 328 to 331
    8. 79 पारशी अधिनियमाखालील पोटगी, भरणपोषण आणि मालमत्ता pages 332 to 336
    9. 80 पारशी अधिनियमाखालील मुलांचा ताबा, आणि पुनर्विवाह pages 337 to 340
    10. 81 ख्रिस्ती वैयक्तिक कायदा आणि 1872 चा अधिनियम pages 341 to 345
    11. 82 ख्रिस्ती विवाह विधिपूर्वक कोण लावू शकतो pages 346 to 350
    12. 83 वेळ, स्थळ, सूचना आणि प्रमाणपत्र pages 351 to 357
    13. 84 ख्रिस्ती विवाहाची नोंदणी pages 358 to 362
    14. 85 विवाह निबंधकाने किंवा त्याच्यासमोर लावलेला विवाह pages 363 to 370
    15. 86 भारतीय ख्रिस्ती व्यक्तींमधील विवाह pages 371 to 377
    16. 87 1872 च्या अधिनियमातील दंड आणि उर्वरित तरतुदी pages 378 to 385
    17. 88 घटस्फोट अधिनियम, 1869: रचना आणि अधिकारक्षेत्र pages 386 to 392
    18. 89 ख्रिस्ती विवाहाचे विसर्जन pages 393 to 400
    19. 90 परस्पर संमतीने घटस्फोट, आणि कलम 10A का घालावे लागले pages 401 to 406
    20. 91 ख्रिस्ती विवाह शून्य ठरवणे pages 407 to 412
    21. 92 न्यायिक विभक्तता आणि दांपत्य हक्कांची पुनर्स्थापना pages 413 to 419
    22. 93 संरक्षण आदेश pages 420 to 426
    23. 94 पोटगी आणि व्यवस्थापत्रे pages 427 to 433
    24. 95 मुलांचा ताबा, आणि पुनर्विवाह pages 434 to 440
    25. 96 न्यायालयीन कार्यपद्धती आणि उर्वरित तरतुदी pages 441 to 448

    Module IV 41 chapters

    1. 97 भारतीय उत्तराधिकार अधिनियम, 1925: तो काय करतो आणि कोणाला बंधनकारक आहे pages 449 to 455
    2. 98 अधिनियमाची रचना, भागानुसार pages 456 to 461
    3. 99 अधिवास: अधिनियमाची सुरुवात इथून का होते pages 462 to 467
    4. 100 मूळ अधिवास pages 468 to 472
    5. 101 निवडलेला अधिवास pages 473 to 478
    6. 102 विवाहित स्त्री, अल्पवयीन व्यक्ती आणि वेड्या व्यक्तीचा अधिवास pages 479 to 484
    7. 103 विवाहाचा मालमत्तेवर काय परिणाम होतो आणि काय होत नाही pages 485 to 490
    8. 104 रक्ताचे नाते pages 491 to 496
    9. 105 मृत्युपत्रविरहित उत्तराधिकार: मृत्युपत्र न करता मृत्यू होणे म्हणजे काय pages 497 to 502
    10. 106 विधवा किंवा विधुराचा हिस्सा pages 503 to 508
    11. 107 वंशरेषेतील वंशजांमधील वाटणी pages 509 to 515
    12. 108 वंशरेषेतील वंशज नसतो तेव्हा pages 516 to 523
    13. 109 पारशी व्यक्तींमधील मृत्युपत्रविरहित उत्तराधिकार pages 524 to 532
    14. 110 मृत्युपत्र: ते काय आहे आणि ते कोण करू शकतो pages 533 to 540
    15. 111 विशेषाधिकाररहित मृत्युपत्र कसे करून दिले जाते pages 541 to 547
    16. 112 विशेषाधिकारप्राप्त मृत्युपत्रे pages 548 to 554
    17. 113 साक्षांकन करणारा साक्षीदार pages 555 to 560
    18. 114 मृत्युपत्र मागे घेणे, त्यात बदल करणे आणि त्याचे पुनरुज्जीवन pages 561 to 569
    19. 115 मृत्युपत्राचा अर्थ लावणे: मृत्युपत्रकर्त्याने वापरलेले शब्द pages 570 to 578
    20. 116 मृत्युपत्राचा अर्थ लावणे: ते संपूर्णपणे वाचणे pages 579 to 586
    21. 117 वारस, प्रतिनिधी आणि वर्ग यांना केलेली मृत्युपत्रीय दाने pages 587 to 596
    22. 118 उर्वरित मालमत्तेचा मृत्युपत्रीय लाभार्थी pages 597 to 602
    23. 119 मृत्युपत्रीय देणगी केव्हा व्यपगत होते pages 603 to 610
    24. 120 शून्य मृत्युपत्रीय दाने: अजात व्यक्ती, शाश्वतता आणि संचय pages 611 to 618
    25. 121 धार्मिक आणि धर्मादाय उपयोगांसाठी मृत्युपत्रीय दाने: कलम 118 आणि त्याचे काय झाले pages 619 to 624
    26. 122 मृत्युपत्रीय देणगी केव्हा निहित होते pages 625 to 632
    27. 123 ओझ्यासह केलेली मृत्युपत्रीय दाने pages 633 to 639
    28. 124 सशर्त मृत्युपत्रीय दाने pages 640 to 649
    29. 125 पूर्ण मृत्युपत्रीय दानानंतर येणारे निर्देश pages 650 to 656
    30. 126 विशिष्ट मृत्युपत्रीय देणग्या pages 657 to 664
    31. 127 निदर्शक मृत्युपत्रीय देणग्या pages 665 to 671
    32. 128 मृत्युपत्रीय देणग्यांचे विलोपन pages 672 to 679
    33. 129 खर्च कोण सोसतो, आणि सर्वसाधारण शब्दांत वर्णन केलेली मृत्युपत्रीय दाने pages 680 to 686
    34. 130 वार्षिकी, आणि कर्ज किंवा हिस्सा यांच्यासोबत दिलेली मृत्युपत्रीय देणगी pages 687 to 693
    35. 131 निवड pages 694 to 702
    36. 132 मृत व्यक्तीच्या मालमत्तेचे संरक्षण pages 703 to 708
    37. 133 मृताच्या मालमत्तेचे प्रतिनिधित्व कोण करतो pages 709 to 715
    38. 134 प्रोबेट आणि प्रशासनपत्र pages 716 to 725
    39. 135 कोणते न्यायालय प्रोबेट किंवा प्रशासनपत्र देते, आणि ते केव्हा रद्द केले जाते pages 726 to 734
    40. 136 मृत्युपत्र व्यवस्थापकाचे अधिकार आणि कर्तव्ये, आणि मालमत्तेचे वाटप pages 735 to 746
    41. 137 उत्तराधिकार प्रमाणपत्रे, आणि अधिनियमाचा शेवट pages 747 to 755
    Every paper that is solved: 36 papers
    • Jun 2026 - 75/25
    • May 2026 - 60/40
    • May 2026 - 75/25
    • Oct 2026 - ATKT 60/40
    • Oct 2026 - ATKT 75/25
    • May 2025 - 60/40
    • May 2025 - 75/25
    • Oct 2025 - 60/40
    • Oct 2025 - 75/25
    • Jun 2024 - 60/40
    • Jun 2024 - 75/25
    • Oct 2024 - 60/40
    • Oct 2024 - 75/25
    • Aug 2023 - 75/25
    • May 2023
    • Nov 2023 - 60/40
    • Nov 2023 - 75/25
    • 2021-22
    • Dec 2022
    • Oct 2022
    • Jun 2019
    • Nov 2019
    • Dec 2018
    • Jan 2018
    • Jun 2018
    • May 2017
    • May 2016
    • Nov 2016
    • Apr 2015
    • Apr 2014
    • Nov 2014
    • Dec 2012
    • May 2012
    • Apr 2011
    • Nov 2011
    • Nov 2010

  4. गुन्ह्यांचा कायदा (Law of Crimes)

    मराठी आवृत्ती munotes.in

    गुन्ह्यांचा कायदा

    LL.B. (3 वर्षे) · सत्र 6

    मुंबई विद्यापीठाच्या सुधारित CBCS अभ्यासक्रमानुसारच

    मुंबई विद्यापीठ आणि त्याच्याशी संलग्न सर्व विधी महाविद्यालयांतील विद्यार्थ्यांसाठी

    munotes.in प्रथम वर्ष

    गुन्ह्यांचा कायदा

    कॉपीराइट © 2026 munotes.in. सर्व हक्क राखीव.

    munotes.in ने लिहिलेले आणि प्रथम प्रकाशित केलेले, 2026. ही munotes.in च्या इंग्रजी पुस्तकाची मराठी आवृत्ती आहे.

    हे पुस्तक munotes.in वर वैयक्तिक विद्यार्थ्यांनी वाचण्यासाठी आहे. munotes.in च्या पूर्वलेखी परवान्याशिवाय या पुस्तकाचा कोणताही भाग कोणत्याही स्वरूपात पुनर्मुद्रित, वितरित, साठवला किंवा अनुवादित करता येणार नाही, आणि संस्थात्मक किंवा वर्गातील वापरासाठी वापरता येणार नाही.

    परवाना आणि परवानग्यांसाठी: contact@munotes.in

    या पुस्तकात दिलेल्या कायद्यांचा आणि निकालांचा मूळ इंग्रजी मजकूर कॉपीराइट अधिनियम, 1957 च्या कलम 52(1)(q) नुसार सार्वजनिक क्षेत्रात (public domain) आहे. त्या मजकुराचा मराठी अनुवाद, तसेच भाष्य, मांडणी, उदाहरणे आणि प्रश्न हे munotes.in चे मूळ लेखन आहे.

    munotes.in हे MU च्या विद्यार्थ्यांसाठीचे स्वतंत्र अभ्यास साधन आहे. ते मुंबई विद्यापीठाशी संलग्न नाही, त्याला विद्यापीठाची मान्यता नाही आणि त्याचा विद्यापीठाशी कोणताही अधिकृत संबंध नाही. अभ्यासक्रमांची नावे आणि विद्यापीठाचे उल्लेख हे साहित्य कोणत्या विद्यार्थ्यांसाठी आणि कोणत्या अभ्यासक्रमासाठी आहे, एवढेच सांगतात.

    munotes.in

    अनुक्रमणिका

    मॉड्यूल I

    1. गुन्ह्यांचा कायदा म्हणजे आता न्याय संहिता 1
    2. गुन्हा आणि दिवाणी अपकार 6
    3. भारतीय फौजदारी कायदा कसा घडला 10
    4. कायदा ज्या कृतीला शिक्षा करतो ती कृती 15
    5. दोषी मन 19
    6. कायदा उद्देश मागत नाही तेव्हा 24
    7. कारण आणि परिणाम 29
    8. गुन्ह्याचे चार टप्पे 34
    9. प्रयत्न 38
    10. स्वतःच अपराध असलेली पूर्वतयारी 43
    11. न्याय संहिता देऊ देते त्या शिक्षा 47
    12. सामुदायिक सेवा 50
    13. द्रव्यदंड, तो न भरणे आणि शिक्षेचे लघुकरण 54
    14. एकांत कारावास 58
    15. शिक्षेच्या मुदतीचे अंश, अनेक अपराध आणि पुनरावृत्ती करणारे अपराधी 61
    16. राज्य शिक्षा का करते 65
    17. मृत्युदंड 70
    18. फौजदारी कायद्यातील निष्काळजीपणा 75
    19. निष्काळजीपणामुळे मृत्यू घडवणे 79
    20. न्याय संहिता आणि संगणक 84
    munotes.in

    अनुक्रमणिका पुढे चालू

    मॉड्यूल I पुढे चालू

    1. न्याय संहितेबाहेरील सायबर गुन्हा 88

    मॉड्यूल II

    1. विस्तार आणि अंमल 93
    2. न्याय संहिता व्याख्या करते ते शब्द 97
    3. मालमत्ता, अप्रामाणिकपणा आणि दस्तऐवज यांच्या व्याख्या 102
    4. सर्वसाधारण स्पष्टीकरणे 106
    5. समान उद्देश 110
    6. समान उद्दिष्ट आणि ते कसे वेगळे आहे 115
    7. संयुक्त दायित्व म्हणून सामूहिक बलात्कार आणि दरोडा 120
    8. सामान्य अपवाद आणि ते कोणी सिद्ध करायचे 124
    9. कायद्याने बांधील किंवा कायद्याने समर्थनीय 128
    10. अपघात 132
    11. आवश्यकता 135
    12. फौजदारी जबाबदारीचे वय 139
    13. मनाची विकलता 143
    14. नशा 147
    15. संमती 151
    16. सद्भाव, सक्ती आणि क्षुल्लक बाबी 156
    17. खाजगी बचावाचा हक्क 160
    munotes.in

    अनुक्रमणिका पुढे चालू

    मॉड्यूल II पुढे चालू

    1. खाजगी बचावात मृत्यू केव्हा घडवता येतो 165
    2. मालमत्तेचा खाजगी बचाव 169
    3. अपप्रेरणा 173
    4. सीमेपलीकडील अपप्रेरणा 177
    5. अपप्रेरकाला शिक्षा 180
    6. अपराधाचा बेत लपवणे 184
    7. फौजदारी कट 188

    मॉड्यूल III

    1. भारताविरुद्ध युद्ध पुकारणे 192
    2. सार्वभौमत्व, एकता आणि अखंडता 196
    3. राष्ट्रपती किंवा राज्यपाल यांच्यावर हमला 200
    4. मित्र परकीय राज्यांविरुद्धचे अपराध 203
    5. राज्य कैदी आणि युद्धकैदी 206
    6. बंड, सेवेतून पलायन आणि अवज्ञा 209
    7. बेकायदा जमाव 213
    8. दंगा आणि प्रक्षोभन 218
    9. मारामारी 223
    10. गटांमध्ये शत्रुत्व वाढवणे 226
    11. कायदा मोडणारे लोकसेवक 230
    munotes.in

    अनुक्रमणिका पुढे चालू

    मॉड्यूल III पुढे चालू

    1. लोकसेवकाची तोतयेगिरी 234
    2. समन्स आणि आदेशिका टाळणे 237
    3. दस्तऐवज हजर करण्यास किंवा उत्तर देण्यास नकार 240
    4. लोकसेवकाला अडथळा 244
    5. लोकसेवकाला धमकी 248
    6. खोटा पुरावा देणे आणि रचणे 252
    7. खोटी प्रमाणपत्रे आणि घोषणापत्रे 256
    8. पुरावा नष्ट करणे आणि अपराध्याला वाचवणे 260
    9. न्यायालयात आणि अंमलबजावणीत केलेले कपट 264
    10. खोटे आरोप आणि आश्रय देणे 268
    11. अपराध्यांना संरक्षण देणारे लोकसेवक 274
    12. पलायन, सोडवणूक आणि पकडण्यात कसूर 280
    13. न्यायालयाचा अपमान आणि जामिनावरून फरार होणे 286
    14. बनावट नाणी आणि चलन 292
    15. शासकीय मुद्रांक 301
    16. वजने आणि मापे, आणि त्यांचे पुढे काय झाले 308
    17. सदोष मनुष्यवध आणि खून 314
    18. खुनासाठी आणि सदोष मनुष्यवधासाठी शिक्षा 327
    19. आत्महत्येची अपप्रेरणा 336
    munotes.in

    अनुक्रमणिका पुढे चालू

    मॉड्यूल III पुढे चालू

    1. खुनाचा प्रयत्न 342
    2. संघटित गुन्हा 349
    3. दहशतवादी कृत्य 356
    4. दुखापत आणि गंभीर दुखापत 364
    5. वाढीव स्वरूपाची दुखापत 372
    6. ॲसिड हल्ले 381
    7. गैरनिरोध आणि गैर परिरोध 387
    8. बलप्रयोग, फौजदारीपात्र बलप्रयोग आणि हमला 394
    9. वाढीव स्वरूपाचा हमला 402
    10. अपहरण आणि अपनयन 409
    11. वाढीव स्वरूपाचे अपहरण 416
    12. मानवी तस्करी आणि वेठबिगारी 425
    13. बलात्कार 432
    14. वाढीव स्वरूपाचा बलात्कार आणि सामूहिक बलात्कार 440
    15. पतीने किंवा अधिकारपदावरील व्यक्तीने केलेला बलात्कार 447
    16. पीडितेच्या ओळखीचे संरक्षण 454
    17. विनयभंग आणि लैंगिक छळ 459
    18. लपून पाहणे आणि पाठलाग 466
    19. गर्भपात आणि अजन्मा बालक 472
    munotes.in

    अनुक्रमणिका पुढे चालू

    मॉड्यूल III पुढे चालू

    1. मुलांविरुद्धचे अपराध 478

    मॉड्यूल IV

    1. निवडणुकीतील लाच आणि अनुचित प्रभाव 485
    2. खोटी विधाने आणि निवडणूक खर्चाचे हिशेब 491
    3. सार्वजनिक उपद्रव 496
    4. संसर्ग पसरवणे 501
    5. भेसळयुक्त अन्न आणि औषधे 506
    6. पाणी आणि हवा दूषित करणे 511
    7. बेदरकारपणे वाहन चालवणे आणि बेदरकारपणे नौका चालवणे 515
    8. धोकादायक वस्तूंबाबत निष्काळजीपणा 521
    9. अश्लीलता 526
    10. लॉटरी 532
    11. धर्माशी संबंधित अपराध 536
    12. चोरी 542
    13. हिसकावणे आणि वाढीव स्वरूपाची चोरी 548
    14. खंडणी 554
    15. जबरी चोरी आणि दरोडा 560
    16. अपहार 567
    17. फौजदारी न्यासभंग 572
    munotes.in

    अनुक्रमणिका पुढे चालू

    मॉड्यूल IV पुढे चालू

    1. चोरीची मालमत्ता 578
    2. ठकवणूक 583
    3. कपटपूर्ण विलेख आणि विल्हेवाट 590
    4. आगळीक 596
    5. फौजदारीपात्र अतिक्रमण 605
    6. बनावटगिरी 615
    7. बनावट दस्तऐवज वापरणे आणि बाळगणे 624
    8. बनावट मुद्रा आणि खोटे हिशेब 630
    9. मालमत्ता चिन्हे 639
    10. विवाहाशी संबंधित अपराध 648
    11. हुंडाबळी 658
    12. पती किंवा त्याच्या नातेवाइकांकडून क्रूरता 664
    13. मानहानी 671
    14. फौजदारीपात्र धाकदपटशा 681
    15. अपमान, सार्वजनिक अशांतता आणि त्रास देणे 687
    16. देखरेखीविना सोडलेली असहाय व्यक्ती 696
    17. न्याय संहितेने काय निरसित केले आणि काय कायम ठेवले 701
    munotes.in

    Page 1 onwards

    munotes.in

    708 pages in this book. The cover and the contents are above. Everything from page one is in the pass.

    Notes
    2026 Edition, as per the latest syllabus. 708 pages.
    Papers
    Previous year question paper solutions. Revised edition 2026. 2010, 2011, 2012, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2022, 2023, 2024, 2025, 2026
    Every chapter in the notes: 129 chapters across 4 modules

    Module I. 21 chapters

    1. 1 गुन्ह्यांचा कायदा म्हणजे आता न्याय संहिता pages 1 to 5
    2. 2 गुन्हा आणि दिवाणी अपकार pages 6 to 9
    3. 3 भारतीय फौजदारी कायदा कसा घडला pages 10 to 14
    4. 4 कायदा ज्या कृतीला शिक्षा करतो ती कृती pages 15 to 18
    5. 5 दोषी मन pages 19 to 23
    6. 6 कायदा उद्देश मागत नाही तेव्हा pages 24 to 28
    7. 7 कारण आणि परिणाम pages 29 to 33
    8. 8 गुन्ह्याचे चार टप्पे pages 34 to 37
    9. 9 प्रयत्न pages 38 to 42
    10. 10 स्वतःच अपराध असलेली पूर्वतयारी pages 43 to 46
    11. 11 न्याय संहिता देऊ देते त्या शिक्षा pages 47 to 49
    12. 12 सामुदायिक सेवा pages 50 to 53
    13. 13 द्रव्यदंड, तो न भरणे आणि शिक्षेचे लघुकरण pages 54 to 57
    14. 14 एकांत कारावास pages 58 to 60
    15. 15 शिक्षेच्या मुदतीचे अंश, अनेक अपराध आणि पुनरावृत्ती करणारे अपराधी pages 61 to 64
    16. 16 राज्य शिक्षा का करते pages 65 to 69
    17. 17 मृत्युदंड pages 70 to 74
    18. 18 फौजदारी कायद्यातील निष्काळजीपणा pages 75 to 78
    19. 19 निष्काळजीपणामुळे मृत्यू घडवणे pages 79 to 83
    20. 20 न्याय संहिता आणि संगणक pages 84 to 87
    21. 21 न्याय संहितेबाहेरील सायबर गुन्हा pages 88 to 92

    Module II. 24 chapters

    1. 22 विस्तार आणि अंमल pages 93 to 96
    2. 23 न्याय संहिता व्याख्या करते ते शब्द pages 97 to 101
    3. 24 मालमत्ता, अप्रामाणिकपणा आणि दस्तऐवज यांच्या व्याख्या pages 102 to 105
    4. 25 सर्वसाधारण स्पष्टीकरणे pages 106 to 109
    5. 26 समान उद्देश pages 110 to 114
    6. 27 समान उद्दिष्ट आणि ते कसे वेगळे आहे pages 115 to 119
    7. 28 संयुक्त दायित्व म्हणून सामूहिक बलात्कार आणि दरोडा pages 120 to 123
    8. 29 सामान्य अपवाद आणि ते कोणी सिद्ध करायचे pages 124 to 127
    9. 30 कायद्याने बांधील किंवा कायद्याने समर्थनीय pages 128 to 131
    10. 31 अपघात pages 132 to 134
    11. 32 आवश्यकता pages 135 to 138
    12. 33 फौजदारी जबाबदारीचे वय pages 139 to 142
    13. 34 मनाची विकलता pages 143 to 146
    14. 35 नशा pages 147 to 150
    15. 36 संमती pages 151 to 155
    16. 37 सद्भाव, सक्ती आणि क्षुल्लक बाबी pages 156 to 159
    17. 38 खाजगी बचावाचा हक्क pages 160 to 164
    18. 39 खाजगी बचावात मृत्यू केव्हा घडवता येतो pages 165 to 168
    19. 40 मालमत्तेचा खाजगी बचाव pages 169 to 172
    20. 41 अपप्रेरणा pages 173 to 176
    21. 42 सीमेपलीकडील अपप्रेरणा pages 177 to 179
    22. 43 अपप्रेरकाला शिक्षा pages 180 to 183
    23. 44 अपराधाचा बेत लपवणे pages 184 to 187
    24. 45 फौजदारी कट pages 188 to 191

    Module III. 50 chapters

    1. 46 भारताविरुद्ध युद्ध पुकारणे pages 192 to 195
    2. 47 सार्वभौमत्व, एकता आणि अखंडता pages 196 to 199
    3. 48 राष्ट्रपती किंवा राज्यपाल यांच्यावर हमला pages 200 to 202
    4. 49 मित्र परकीय राज्यांविरुद्धचे अपराध pages 203 to 205
    5. 50 राज्य कैदी आणि युद्धकैदी pages 206 to 208
    6. 51 बंड, सेवेतून पलायन आणि अवज्ञा pages 209 to 212
    7. 52 बेकायदा जमाव pages 213 to 217
    8. 53 दंगा आणि प्रक्षोभन pages 218 to 222
    9. 54 मारामारी pages 223 to 225
    10. 55 गटांमध्ये शत्रुत्व वाढवणे pages 226 to 229
    11. 56 कायदा मोडणारे लोकसेवक pages 230 to 233
    12. 57 लोकसेवकाची तोतयेगिरी pages 234 to 236
    13. 58 समन्स आणि आदेशिका टाळणे pages 237 to 239
    14. 59 दस्तऐवज हजर करण्यास किंवा उत्तर देण्यास नकार pages 240 to 243
    15. 60 लोकसेवकाला अडथळा pages 244 to 247
    16. 61 लोकसेवकाला धमकी pages 248 to 251
    17. 62 खोटा पुरावा देणे आणि रचणे pages 252 to 255
    18. 63 खोटी प्रमाणपत्रे आणि घोषणापत्रे pages 256 to 259
    19. 64 पुरावा नष्ट करणे आणि अपराध्याला वाचवणे pages 260 to 263
    20. 65 न्यायालयात आणि अंमलबजावणीत केलेले कपट pages 264 to 267
    21. 66 खोटे आरोप आणि आश्रय देणे pages 268 to 273
    22. 67 अपराध्यांना संरक्षण देणारे लोकसेवक pages 274 to 279
    23. 68 पलायन, सोडवणूक आणि पकडण्यात कसूर pages 280 to 285
    24. 69 न्यायालयाचा अपमान आणि जामिनावरून फरार होणे pages 286 to 291
    25. 70 बनावट नाणी आणि चलन pages 292 to 300
    26. 71 शासकीय मुद्रांक pages 301 to 307
    27. 72 वजने आणि मापे, आणि त्यांचे पुढे काय झाले pages 308 to 313
    28. 73 सदोष मनुष्यवध आणि खून pages 314 to 326
    29. 74 खुनासाठी आणि सदोष मनुष्यवधासाठी शिक्षा pages 327 to 335
    30. 75 आत्महत्येची अपप्रेरणा pages 336 to 341
    31. 76 खुनाचा प्रयत्न pages 342 to 348
    32. 77 संघटित गुन्हा pages 349 to 355
    33. 78 दहशतवादी कृत्य pages 356 to 363
    34. 79 दुखापत आणि गंभीर दुखापत pages 364 to 371
    35. 80 वाढीव स्वरूपाची दुखापत pages 372 to 380
    36. 81 ॲसिड हल्ले pages 381 to 386
    37. 82 गैरनिरोध आणि गैर परिरोध pages 387 to 393
    38. 83 बलप्रयोग, फौजदारीपात्र बलप्रयोग आणि हमला pages 394 to 401
    39. 84 वाढीव स्वरूपाचा हमला pages 402 to 408
    40. 85 अपहरण आणि अपनयन pages 409 to 415
    41. 86 वाढीव स्वरूपाचे अपहरण pages 416 to 424
    42. 87 मानवी तस्करी आणि वेठबिगारी pages 425 to 431
    43. 88 बलात्कार pages 432 to 439
    44. 89 वाढीव स्वरूपाचा बलात्कार आणि सामूहिक बलात्कार pages 440 to 446
    45. 90 पतीने किंवा अधिकारपदावरील व्यक्तीने केलेला बलात्कार pages 447 to 453
    46. 91 पीडितेच्या ओळखीचे संरक्षण pages 454 to 458
    47. 92 विनयभंग आणि लैंगिक छळ pages 459 to 465
    48. 93 लपून पाहणे आणि पाठलाग pages 466 to 471
    49. 94 गर्भपात आणि अजन्मा बालक pages 472 to 477
    50. 95 मुलांविरुद्धचे अपराध pages 478 to 484

    Module IV. 34 chapters

    1. 96 निवडणुकीतील लाच आणि अनुचित प्रभाव pages 485 to 490
    2. 97 खोटी विधाने आणि निवडणूक खर्चाचे हिशेब pages 491 to 495
    3. 98 सार्वजनिक उपद्रव pages 496 to 500
    4. 99 संसर्ग पसरवणे pages 501 to 505
    5. 100 भेसळयुक्त अन्न आणि औषधे pages 506 to 510
    6. 101 पाणी आणि हवा दूषित करणे pages 511 to 514
    7. 102 बेदरकारपणे वाहन चालवणे आणि बेदरकारपणे नौका चालवणे pages 515 to 520
    8. 103 धोकादायक वस्तूंबाबत निष्काळजीपणा pages 521 to 525
    9. 104 अश्लीलता pages 526 to 531
    10. 105 लॉटरी pages 532 to 535
    11. 106 धर्माशी संबंधित अपराध pages 536 to 541
    12. 107 चोरी pages 542 to 547
    13. 108 हिसकावणे आणि वाढीव स्वरूपाची चोरी pages 548 to 553
    14. 109 खंडणी pages 554 to 559
    15. 110 जबरी चोरी आणि दरोडा pages 560 to 566
    16. 111 अपहार pages 567 to 571
    17. 112 फौजदारी न्यासभंग pages 572 to 577
    18. 113 चोरीची मालमत्ता pages 578 to 582
    19. 114 ठकवणूक pages 583 to 589
    20. 115 कपटपूर्ण विलेख आणि विल्हेवाट pages 590 to 595
    21. 116 आगळीक pages 596 to 604
    22. 117 फौजदारीपात्र अतिक्रमण pages 605 to 614
    23. 118 बनावटगिरी pages 615 to 623
    24. 119 बनावट दस्तऐवज वापरणे आणि बाळगणे pages 624 to 629
    25. 120 बनावट मुद्रा आणि खोटे हिशेब pages 630 to 638
    26. 121 मालमत्ता चिन्हे pages 639 to 647
    27. 122 विवाहाशी संबंधित अपराध pages 648 to 657
    28. 123 हुंडाबळी pages 658 to 663
    29. 124 पती किंवा त्याच्या नातेवाइकांकडून क्रूरता pages 664 to 670
    30. 125 मानहानी pages 671 to 680
    31. 126 फौजदारीपात्र धाकदपटशा pages 681 to 686
    32. 127 अपमान, सार्वजनिक अशांतता आणि त्रास देणे pages 687 to 695
    33. 128 देखरेखीविना सोडलेली असहाय व्यक्ती pages 696 to 700
    34. 129 न्याय संहितेने काय निरसित केले आणि काय कायम ठेवले pages 701 to 708
    Every paper that is solved: 37 papers
    • Jun 2026 - 75/25
    • Jun 2026 - ATKT 75/25
    • May 2026 - 60/40
    • May 2026 - BNS 75/25
    • Oct 2026 - ATKT 60/40
    • Oct 2026 - ATKT 75/25
    • May 2025 - 60/40
    • May 2025 - ATKT 75/25
    • May 2025 - BNS 75/25
    • Oct 2025 - BNS 75/25
    • May 2024 - 60/40
    • May 2024 - 75/25
    • Oct 2024 - 60/40
    • Oct 2024 - 75/25
    • Apr 2023
    • Aug 2023 - 75/25
    • Nov 2023 - 60/40
    • Nov 2023 - 75/25
    • 2021-22
    • Dec 2022
    • Oct 2022
    • May 2019
    • Nov 2019
    • Dec 2018
    • Jan 2018
    • Jun 2018
    • May 2017
    • May 2016
    • Nov 2016
    • Apr 2015
    • Apr 2014
    • Nov 2014
    • Dec 2012
    • May 2012
    • Apr 2011
    • Nov 2011
    • Nov 2010

  5. मसुदा लेखन, अभिवचन आणि अभिहस्तांतरण I (Drafting Pleading and Conveyancing I)

    मराठी आवृत्ती munotes.in

    मसुदा लेखन, अभिवचन आणि अभिहस्तांतरण I

    LL.B. (3 वर्षे) · सत्र 6

    मुंबई विद्यापीठाच्या सुधारित CBCS अभ्यासक्रमानुसारच

    मुंबई विद्यापीठ आणि त्याच्याशी संलग्न सर्व विधी महाविद्यालयांतील विद्यार्थ्यांसाठी

    munotes.in प्रथम वर्ष

    मसुदा लेखन, अभिवचन आणि अभिहस्तांतरण I

    कॉपीराइट © 2026 munotes.in. सर्व हक्क राखीव.

    munotes.in ने लिहिलेले आणि प्रथम प्रकाशित केलेले, 2026. ही munotes.in च्या इंग्रजी पुस्तकाची मराठी आवृत्ती आहे.

    हे पुस्तक munotes.in वर वैयक्तिक विद्यार्थ्यांनी वाचण्यासाठी आहे. munotes.in च्या पूर्वलेखी परवान्याशिवाय या पुस्तकाचा कोणताही भाग कोणत्याही स्वरूपात पुनर्मुद्रित, वितरित, साठवला किंवा अनुवादित करता येणार नाही, आणि संस्थात्मक किंवा वर्गातील वापरासाठी वापरता येणार नाही.

    परवाना आणि परवानग्यांसाठी: contact@munotes.in

    या पुस्तकात दिलेल्या कायद्यांचा आणि निकालांचा मूळ इंग्रजी मजकूर कॉपीराइट अधिनियम, 1957 च्या कलम 52(1)(q) नुसार सार्वजनिक क्षेत्रात (public domain) आहे. त्या मजकुराचा मराठी अनुवाद, तसेच भाष्य, मांडणी, उदाहरणे आणि प्रश्न हे munotes.in चे मूळ लेखन आहे.

    munotes.in हे MU च्या विद्यार्थ्यांसाठीचे स्वतंत्र अभ्यास साधन आहे. ते मुंबई विद्यापीठाशी संलग्न नाही, त्याला विद्यापीठाची मान्यता नाही आणि त्याचा विद्यापीठाशी कोणताही अधिकृत संबंध नाही. अभ्यासक्रमांची नावे आणि विद्यापीठाचे उल्लेख हे साहित्य कोणत्या विद्यार्थ्यांसाठी आणि कोणत्या अभ्यासक्रमासाठी आहे, एवढेच सांगतात.

    munotes.in

    अनुक्रमणिका

    मॉड्यूल I पत्रे, हिशेबी पावती, वचनचिठ्ठी, प्रतिज्ञापत्र, घोषणापत्र आणि मालमत्तेची अनुसूची

    1. हा अभ्यासक्रम काय आहे, आणि मसुदाकार प्रत्यक्षात काय करतो 1
    2. प्रत्येक कायदेशीर दस्तऐवजाचे भाग 6
    3. कायदेशीर दस्तऐवजाची भाषा 11
    4. पक्षकारांचे वर्णन, आणि प्रास्ताविक निवेदने लिहिणे 16
    5. मुद्रांक शुल्क: प्रत्येक दस्तऐवजाबाबत विचारला जाणारा प्रश्न 23
    6. दस्तऐवजाची नोंदणी केव्हा करावीच लागते 30
    7. निष्पादन, साक्षांकन आणि साक्षीदार 37
    8. प्रतिज्ञापत्रे, शपथा आणि नोटरी काय करतो 43
    9. सार्वजनिक प्राधिकरणाला पत्र लिहिणे 50
    10. वैधानिक प्राधिकरणाकडून परवानगी मागणारे पत्र 55
    11. अनुस्वीकृती, आणि ती भाडेकरूकडून का मागितली जाते 61
    12. अनुस्वीकृतीचे पत्र 66
    13. पावत्या, आणि पावती हिशेबी कशामुळे ठरते 72
    14. हिशेबी पावती 78
    15. संलेख वचनचिठ्ठी कशामुळे ठरतो 85
    16. वचनचिठ्ठीचा मसुदा तयार करणे आणि तिच्यावर मुद्रांक लावणे 92
    17. अपयशी ठरणारी वचनचिठ्ठी, आणि ती का अपयशी ठरते 98
    18. तुमचे नाव बदलणे, आणि ते घडवणारे प्रतिज्ञापत्र 105
    19. नाव बदलण्यासाठी प्रतिज्ञापत्र 110
    20. घोषणापत्र, आणि ते प्रतिज्ञापत्रापेक्षा कसे वेगळे आहे 117
    munotes.in

    अनुक्रमणिका पुढे चालू

    मॉड्यूल I पुढे चालू पत्रे, हिशेबी पावती, वचनचिठ्ठी, प्रतिज्ञापत्र, घोषणापत्र आणि मालमत्तेची अनुसूची

    1. घोषणापत्र 122
    2. कोणीही वाद घालू शकणार नाही असे जमिनीचे वर्णन 129
    3. बांधकाम असलेल्या भूखंडासाठी मालमत्तेची अनुसूची 135

    मॉड्यूल II जाहीर नोटीस, तहकुबीचा अर्ज, वकीलपत्रे, आणि कौटुंबिक हिंसाचार अधिनियमाखालील नोटीस व अर्ज

    1. जाहीर नोटीस: ती काय साध्य करते, आणि तिच्यात काय सांगता येत नाही 141
    2. जाहीर नोटीस 147
    3. फौजदारी प्रकरण तहकूब करण्याचा अधिकार 153
    4. फौजदारी प्रकरणात तहकुबीचा अर्ज 159
    5. वकीलपत्र, आणि त्यातून मिळणारा अधिकार 167
    6. उच्च न्यायालयासाठी वकीलपत्र 174
    7. शहर दिवाणी न्यायालय किंवा जिल्हा न्यायालयासाठी वकीलपत्र 181
    8. कौटुंबिक हिंसाचार अधिनियमानुसार तुम्ही मागू शकता असे अनुतोष 187
    9. कौटुंबिक हिंसाचार अधिनियमाखालील नोटीस 196
    10. कौटुंबिक हिंसाचार अधिनियमाखाली दंडाधिकाऱ्याकडे अर्ज 205
    11. एकतर्फी आदेशासाठी प्रतिज्ञापत्र 215

    मॉड्यूल III ग्राहक तक्रारी आणि अपिले, मुखत्यारपत्रे, आणि विक्री, फ्रँचायझी व गोपनीयतेचे करार

    1. ग्राहक संरक्षण अधिनियमाखाली तक्रार कोण करू शकतो 225
    2. कोणता आयोग, आणि किती मुदतीत 233
    munotes.in

    अनुक्रमणिका पुढे चालू

    मॉड्यूल III पुढे चालू ग्राहक तक्रारी आणि अपिले, मुखत्यारपत्रे, आणि विक्री, फ्रँचायझी व गोपनीयतेचे करार

    1. ग्राहक तक्रार 239
    2. तक्रारीसोबत जाणारे प्रतिज्ञापत्र, शुल्क आणि प्रतींचे संच 249
    3. ग्राहक संरक्षण अधिनियमाखाली अपील 258
    4. अपिलाचे ज्ञापन 265
    5. ग्राहक संरक्षण अधिनियमाखाली पुनरीक्षण 274
    6. पुनरीक्षण याचिका 280
    7. अभिकरण, आणि मुखत्यारपत्र प्रत्यक्षात काय करते 289
    8. आम मुखत्यारपत्र 296
    9. खास मुखत्यारपत्र 306
    10. मुखत्यारपत्राचे मुद्रांकन, नोंदणी आणि ते मागे घेणे 316
    11. विक्रीचा करार, आणि तो काय नाही 326
    12. रेरा अंतर्गत सदनिकेच्या विक्रीचा करार 334
    13. आदर्श करार, खंडानुसार 342
    14. विक्रीचा करार 353
    15. विक्रीच्या करारावरील मुद्रांक शुल्क आणि नोंदणी 365
    16. फ्रँचायझी करारात काय ठरवावे लागते 374
    17. फ्रँचायझी कराराने पाळायचा कायदा 381
    18. फ्रँचायझी करार 390
    19. गोपनीयता, आणि कायदा कशाचे संरक्षण करतो 405
    munotes.in

    अनुक्रमणिका पुढे चालू

    मॉड्यूल III पुढे चालू ग्राहक तक्रारी आणि अपिले, मुखत्यारपत्रे, आणि विक्री, फ्रँचायझी व गोपनीयतेचे करार

    1. गोपनीयता करार 413

    मॉड्यूल IV अनुच्छेद 32, 226 आणि 227 खालील प्राधिलेख याचिका, आणि जनहित याचिका

    1. तीन अनुच्छेद, आणि कोणत्या न्यायालयाकडे दाद मागावी 427
    2. प्राधिलेख याचिकेत काय असले पाहिजे 436
    3. अनुच्छेद 32 खालील प्राधिलेख याचिका 443
    4. अनुच्छेद 226 खालील प्राधिलेख याचिका 455
    5. अनुच्छेद 227 खालील याचिका 468
    6. जनहित याचिकाकर्त्याकडून न्यायालय काय मागते 481
    7. जनहित याचिका 492
    8. समर्थनार्थ प्रतिज्ञापत्र, आणि याचिकेसोबत जाणारी कागदपत्रे 508
    9. परीक्षक ज्या चुकांसाठी गुण कापतो, आणि त्या कशा दुरुस्त कराव्यात 520
    munotes.in

    Page 1 onwards

    munotes.in

    535 pages in this book. The cover and the contents are above. Everything from page one is in the pass.

    Notes
    2026 Edition, as per the latest syllabus. 535 pages.
    Every chapter in the notes: 65 chapters across 4 modules

    Module I. पत्रे, हिशेबी पावती, वचनचिठ्ठी, प्रतिज्ञापत्र, घोषणापत्र आणि मालमत्तेची अनुसूची 23 chapters

    1. 1 हा अभ्यासक्रम काय आहे, आणि मसुदाकार प्रत्यक्षात काय करतो pages 1 to 5
    2. 2 प्रत्येक कायदेशीर दस्तऐवजाचे भाग pages 6 to 10
    3. 3 कायदेशीर दस्तऐवजाची भाषा pages 11 to 15
    4. 4 पक्षकारांचे वर्णन, आणि प्रास्ताविक निवेदने लिहिणे pages 16 to 22
    5. 5 मुद्रांक शुल्क: प्रत्येक दस्तऐवजाबाबत विचारला जाणारा प्रश्न pages 23 to 29
    6. 6 दस्तऐवजाची नोंदणी केव्हा करावीच लागते pages 30 to 36
    7. 7 निष्पादन, साक्षांकन आणि साक्षीदार pages 37 to 42
    8. 8 प्रतिज्ञापत्रे, शपथा आणि नोटरी काय करतो pages 43 to 49
    9. 9 सार्वजनिक प्राधिकरणाला पत्र लिहिणे pages 50 to 54
    10. 10 वैधानिक प्राधिकरणाकडून परवानगी मागणारे पत्र pages 55 to 60
    11. 11 अनुस्वीकृती, आणि ती भाडेकरूकडून का मागितली जाते pages 61 to 65
    12. 12 अनुस्वीकृतीचे पत्र pages 66 to 71
    13. 13 पावत्या, आणि पावती हिशेबी कशामुळे ठरते pages 72 to 77
    14. 14 हिशेबी पावती pages 78 to 84
    15. 15 संलेख वचनचिठ्ठी कशामुळे ठरतो pages 85 to 91
    16. 16 वचनचिठ्ठीचा मसुदा तयार करणे आणि तिच्यावर मुद्रांक लावणे pages 92 to 97
    17. 17 अपयशी ठरणारी वचनचिठ्ठी, आणि ती का अपयशी ठरते pages 98 to 104
    18. 18 तुमचे नाव बदलणे, आणि ते घडवणारे प्रतिज्ञापत्र pages 105 to 109
    19. 19 नाव बदलण्यासाठी प्रतिज्ञापत्र pages 110 to 116
    20. 20 घोषणापत्र, आणि ते प्रतिज्ञापत्रापेक्षा कसे वेगळे आहे pages 117 to 121
    21. 21 घोषणापत्र pages 122 to 128
    22. 22 कोणीही वाद घालू शकणार नाही असे जमिनीचे वर्णन pages 129 to 134
    23. 23 बांधकाम असलेल्या भूखंडासाठी मालमत्तेची अनुसूची pages 135 to 140

    Module II. जाहीर नोटीस, तहकुबीचा अर्ज, वकीलपत्रे, आणि कौटुंबिक हिंसाचार अधिनियमाखालील नोटीस व अर्ज 11 chapters

    1. 24 जाहीर नोटीस: ती काय साध्य करते, आणि तिच्यात काय सांगता येत नाही pages 141 to 146
    2. 25 जाहीर नोटीस pages 147 to 152
    3. 26 फौजदारी प्रकरण तहकूब करण्याचा अधिकार pages 153 to 158
    4. 27 फौजदारी प्रकरणात तहकुबीचा अर्ज pages 159 to 166
    5. 28 वकीलपत्र, आणि त्यातून मिळणारा अधिकार pages 167 to 173
    6. 29 उच्च न्यायालयासाठी वकीलपत्र pages 174 to 180
    7. 30 शहर दिवाणी न्यायालय किंवा जिल्हा न्यायालयासाठी वकीलपत्र pages 181 to 186
    8. 31 कौटुंबिक हिंसाचार अधिनियमानुसार तुम्ही मागू शकता असे अनुतोष pages 187 to 195
    9. 32 कौटुंबिक हिंसाचार अधिनियमाखालील नोटीस pages 196 to 204
    10. 33 कौटुंबिक हिंसाचार अधिनियमाखाली दंडाधिकाऱ्याकडे अर्ज pages 205 to 214
    11. 34 एकतर्फी आदेशासाठी प्रतिज्ञापत्र pages 215 to 224

    Module III. ग्राहक तक्रारी आणि अपिले, मुखत्यारपत्रे, आणि विक्री, फ्रँचायझी व गोपनीयतेचे करार 22 chapters

    1. 35 ग्राहक संरक्षण अधिनियमाखाली तक्रार कोण करू शकतो pages 225 to 232
    2. 36 कोणता आयोग, आणि किती मुदतीत pages 233 to 238
    3. 37 ग्राहक तक्रार pages 239 to 248
    4. 38 तक्रारीसोबत जाणारे प्रतिज्ञापत्र, शुल्क आणि प्रतींचे संच pages 249 to 257
    5. 39 ग्राहक संरक्षण अधिनियमाखाली अपील pages 258 to 264
    6. 40 अपिलाचे ज्ञापन pages 265 to 273
    7. 41 ग्राहक संरक्षण अधिनियमाखाली पुनरीक्षण pages 274 to 279
    8. 42 पुनरीक्षण याचिका pages 280 to 288
    9. 43 अभिकरण, आणि मुखत्यारपत्र प्रत्यक्षात काय करते pages 289 to 295
    10. 44 आम मुखत्यारपत्र pages 296 to 305
    11. 45 खास मुखत्यारपत्र pages 306 to 315
    12. 46 मुखत्यारपत्राचे मुद्रांकन, नोंदणी आणि ते मागे घेणे pages 316 to 325
    13. 47 विक्रीचा करार, आणि तो काय नाही pages 326 to 333
    14. 48 रेरा अंतर्गत सदनिकेच्या विक्रीचा करार pages 334 to 341
    15. 49 आदर्श करार, खंडानुसार pages 342 to 352
    16. 50 विक्रीचा करार pages 353 to 364
    17. 51 विक्रीच्या करारावरील मुद्रांक शुल्क आणि नोंदणी pages 365 to 373
    18. 52 फ्रँचायझी करारात काय ठरवावे लागते pages 374 to 380
    19. 53 फ्रँचायझी कराराने पाळायचा कायदा pages 381 to 389
    20. 54 फ्रँचायझी करार pages 390 to 404
    21. 55 गोपनीयता, आणि कायदा कशाचे संरक्षण करतो pages 405 to 412
    22. 56 गोपनीयता करार pages 413 to 426

    Module IV. अनुच्छेद 32, 226 आणि 227 खालील प्राधिलेख याचिका, आणि जनहित याचिका 9 chapters

    1. 57 तीन अनुच्छेद, आणि कोणत्या न्यायालयाकडे दाद मागावी pages 427 to 435
    2. 58 प्राधिलेख याचिकेत काय असले पाहिजे pages 436 to 442
    3. 59 अनुच्छेद 32 खालील प्राधिलेख याचिका pages 443 to 454
    4. 60 अनुच्छेद 226 खालील प्राधिलेख याचिका pages 455 to 467
    5. 61 अनुच्छेद 227 खालील याचिका pages 468 to 480
    6. 62 जनहित याचिकाकर्त्याकडून न्यायालय काय मागते pages 481 to 491
    7. 63 जनहित याचिका pages 492 to 507
    8. 64 समर्थनार्थ प्रतिज्ञापत्र, आणि याचिकेसोबत जाणारी कागदपत्रे pages 508 to 519
    9. 65 परीक्षक ज्या चुकांसाठी गुण कापतो, आणि त्या कशा दुरुस्त कराव्यात pages 520 to 535

Questions

Can I download it?

No, and that is deliberate. Everything is read on the site, on any device you sign in on. There is nothing to lose, and nothing to forward.

How long do I keep it?

365 days from the day you pay.

What if the syllabus changes?

Revisions are written into the same subject, and you keep reading the current version for as long as your access runs.

Can I buy one subject instead of the whole semester?

Not yet. It is priced per semester because the solved answers cross-reference modules across all five subjects, and splitting them breaks the links that make the answers useful.

Is this enough to pass?

It covers the prescribed syllabus and every question the papers listed on this page asked. It is not a substitute for your lectures or for reading the bare Acts, and we would not claim otherwise.

Can I get a refund?

Once a semester is unlocked it stays unlocked, and there is no way to hand back reading you have already done. That is why this page shows you so much before you pay: the cover of every subject, every chapter in it by name, and the page each one starts on. Read that first and buy only if it is the book you want. If something genuinely went wrong, being charged twice or paying and having nothing unlock, write to us and we refund it: the cancellation and refund policy sets out which cases those are.

Does it renew automatically?

No. It is one payment for one semester. Nothing is charged again unless you choose to buy another semester yourself.

Where our readers study

Students from 172 colleges affiliated to the University of Mumbai read munotes. Here are some of them.

Government Law College, Churchgate RIZVI COLLEGE OF LAW, BANDRA Dr. D.Y. Patil College of Law ADV. BALASAHEB APTE COLLEGE OF LAW Lords Universal College THAKUR RAMNARAYAN COLLEGE OF LAW Nalanda Law College Children Welfare Centre's College of Law Balasaheb Thackeray Law College Chembur Karnataka College of Law and 162 more
₹798 ₹998
Notes and solved papers, 365 days
Or either one alone: ₹499
Unlock Semester 6
Issue