मुंबई विद्यापीठाच्या सोडवलेल्या प्रश्नपत्रिका
जागतिक व्यापार संघटनेखालील जागतिक व्यापार
मागील वर्षाची सोडवलेली प्रश्नपत्रिका, मराठी आवृत्ती
LL.M. · सत्र 1
2016 परीक्षा
munotes.in
मुंबई
LL.M. सत्र 1 जागतिक व्यापार संघटनेखालील जागतिक व्यापार 2016: मराठी उत्तरांसह प्रश्नपत्रिका
MU LLM student group
Free to join
munotes.in वर प्रथम प्रसिद्ध: 30 ऑक्टोबर 2026.
प्रकाशक: munotes.in, मुंबई.
आदर्श उत्तरे munotes.in च्या संपादकीय विभागाने लिहिली आणि संपादित केली; हा त्यांचा munotes.in ने केलेला मराठी अनुवाद आहे.
या खंडातील उतारे छापील स्वरूपात, ऑनलाइन किंवा AI प्रणालीद्वारे उद्धृत करता येतील, श्रेय देऊन: munotes.in चे नाव द्या आणि या खंडाच्या पानाची लिंक द्या. संपूर्ण खंड पुनर्मुद्रित करता येणार नाही. संपूर्ण अटी: munotes.in/content-license.
munotes.in हे मुंबई विद्यापीठाच्या विद्यार्थ्यांसाठीचे स्वतंत्र अभ्यास साधन आहे. ते मुंबई विद्यापीठाशी संलग्न नाही आणि त्याला विद्यापीठाची मान्यता नाही.
विद्यापीठ या प्रश्नपत्रिकेची अधिकृत उत्तरसूची प्रसिद्ध करत नाही. या खंडातील उत्तरे आदर्श उत्तरे आहेत: पूर्ण गुण मिळवणारे उत्तर कसे लिहायचे ते दाखवण्यासाठी लिहिलेली. ती अभ्यासाचे साधन आहेत; परीक्षकाने कसे गुण दिले याचा अधिकृत आधार नाहीत.
येथील प्रश्न मुंबई विद्यापीठाने 2016 परीक्षेत विचारलेले प्रश्न आहेत. त्यांचा मराठी मजकूर munotes.in चा अनुवाद आहे; मूळ प्रश्नपत्रिका प्रमाण आहे.
अनुक्रमणिका
खालील प्रश्न मुंबई विद्यापीठाने 2016 परीक्षेत ज्या क्रमाने विचारले त्याच क्रमाने दिले आहेत. त्यांचा मराठी मजकूर munotes.in चा अनुवाद आहे.
गुणपृष्ठ
विचारलेली प्रश्नपत्रिका
या खंडातील प्रश्न 2016 परीक्षेत विचारलेले प्रश्न आहेत, मुंबई विद्यापीठाने ज्या क्रमाने विचारले त्याच क्रमाने. प्रश्नांचा मराठी मजकूर munotes.in चा अनुवाद आहे; मूळ प्रश्नपत्रिका प्रमाण आहे. उत्तरे आमची आहेत. मूळ प्रश्नपत्रिका पाहा.
वेळ: 3 तास · एकूण गुण: 100 · 7 प्रश्नांची उत्तरे
हा खंड कसा वापरावा
आधी परीक्षेसारख्या परिस्थितीत, वेळ लावून प्रश्नपत्रिका स्वतः सोडवा. मग येथील उत्तरे वाचा आणि स्वतःच्या उत्तरांना गुण द्या. प्रश्न सोडवण्यापूर्वी उत्तर वाचणे उपयोगी वाटते, पण त्यातून फारसे शिकायला मिळत नाही, कारण उत्तर ओळखणे आणि ते स्वतः लिहिता येणे या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत.
SECTION I - Q.P. Code 308401 (any four of seven, all carrying equal marks of 25) 100 Marks
1)11 WTO ची रचना आणि कार्ये स्पष्ट करा आणि जागतिक व्यापाराला चालना देण्यातील तिच्या भूमिकेचे परीक्षण करा[25]
उत्तर
पूर्ण गुणांसाठी हे मुद्दे लिहा: अनुच्छेद IV मधील रचना, अनुच्छेद III मधील कार्ये, आणि मग प्रश्नाचा तिसरा भाग, ज्यावर गुण अवलंबून आहेत: दोन्ही बाजूंच्या पुराव्यासह भूमिकेचे परीक्षण करा, कारण "परीक्षण करा" म्हणजे "वर्णन करा" नव्हे.
रचना
WTO तिच्या सदस्यांनी आणि ते घडवत असलेल्या अंगांनी बनलेली आहे. करार आणि अनुसूची स्वीकारलेल्या GATT 1947 च्या करारकर्त्या पक्षांना अनुच्छेद XI मूळ सदस्य बनवतो; आपल्या बाह्य वाणिज्यिक संबंधांत पूर्ण स्वायत्तता असलेल्या कोणत्याही राज्याला किंवा स्वतंत्र सीमाशुल्क प्रदेशाला WTO शी ठरलेल्या अटींवर, मंत्रिस्तरीय परिषदेच्या दोन तृतीयांश बहुमताच्या निर्णयाने, प्रवेश देण्याची तरतूद अनुच्छेद XII करतो. 2026 पर्यंत एकशे सहासष्ट सदस्य आहेत, आणि फेब्रुवारी 2024 मध्ये अबू धाबी येथील तेराव्या मंत्रिस्तरीय परिषदेत तिमोर-लेस्ते आणि कोमोरोस यांच्या प्रवेशाला मान्यता मिळाली आणि ऑगस्ट 2024 मध्ये ते सदस्य झाले.
अनुच्छेद VIII कायदेशीर व्यक्तिमत्त्व (legal personality) आणि आवश्यक विशेषाधिकार आणि उन्मुक्ती प्रदान करतो. अनुच्छेद IX:1 सर्वसहमतीने (consensus) निर्णयाची तरतूद करतो, आणि सर्वसहमती होऊ शकली नाही तरच मतदान; अनुच्छेद IX:2 मंत्रिस्तरीय परिषद आणि सर्वसाधारण परिषद यांना तीन चतुर्थांश बहुमताने अर्थनिर्णय स्वीकारण्याचा अनन्य अधिकार देतो; अनुच्छेद IX:3 तीन चतुर्थांश बहुमताने सुटींना (waivers) परवानगी देतो; अनुच्छेद X दुरुस्तीचे नियमन करतो, आणि GATT चा अनुच्छेद I, GATS चा अनुच्छेद II:1 आणि TRIPS चा अनुच्छेद 4 या सर्वाधिक अनुग्रहित राष्ट्राविषयीच्या तरतुदींमध्ये केवळ सर्व सदस्यांच्या स्वीकृतीनेच (acceptance) दुरुस्ती होऊ शकते.
अंगे, स्तरानुसार. सर्व सदस्यांची, किमान दर दोन वर्षांनी भरणारी, सर्व बाबींवर सक्षम असलेली मंत्रिस्तरीय परिषद. अधिवेशनांच्या दरम्यान तिची कार्ये पार पाडणारी आणि अनुच्छेद IV:3 खाली वाद निवारण मंडळ म्हणून आणि अनुच्छेद IV:4 खाली व्यापार धोरण आढावा मंडळ म्हणूनही भरणारी सर्व सदस्यांची सर्वसाधारण परिषद. अनुच्छेद IV:5 खाली वस्तू व्यापार, सेवा व्यापार आणि TRIPS यांसाठी तीन क्षेत्रीय परिषदा, आणि अनुच्छेद IV:6 खाली दुय्यम समित्या.
अनुच्छेद IV:7 खाली व्यापार आणि विकास, व्यवहारतोल निर्बंध आणि अर्थसंकल्प, वित्त आणि प्रशासन यांवर सर्वसाधारण परिषदेला थेट अहवाल देणाऱ्या समित्या, आणि नंतर जोडलेल्या व्यापार आणि पर्यावरण आणि प्रादेशिक व्यापार करार यांवरील समित्या. शासकीय खरेदी आणि नागरी विमाने यांवरील परिशिष्ट 4 खालील, केवळ त्यांच्या पक्षकारांना बंधनकारक असलेल्या, दोन अनेकपक्षीय समित्या. आणि अनुच्छेद VI खालील महासंचालकांच्या नेतृत्वाखालील सुमारे सहाशे तीस कर्मचाऱ्यांचे सचिवालय, ज्यांच्या जबाबदाऱ्या केवळ आंतरराष्ट्रीय आहेत, जे कोणत्याही शासनाकडून सूचना घेत नाहीत, आणि जे काहीही ठरवत नाहीत: संघटना सदस्यचालित आहे आणि प्रत्येक निर्णय हा सदस्यांचा निर्णय असतो.
कार्ये
अनुच्छेद III पाच कार्ये सूचीबद्ध करतो. समाविष्ट करारांची अंमलबजावणी, प्रशासन आणि कामकाज सुलभ करणे आणि त्यांची उद्दिष्टे पुढे नेणे, आणि अनेकपक्षीय करारांसाठी चौकट पुरवणे. वाटाघाटींसाठी व्यासपीठ पुरवणे. वादांच्या निवारणाचे नियम आणि कार्यपद्धती यांविषयीच्या सामंजस्याचे प्रशासन करणे. व्यापार धोरण आढावा यंत्रणेचे प्रशासन करणे. आणि जागतिक आर्थिक धोरणनिर्मितीत अधिक सुसंगतता साधण्याच्या दृष्टीने आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी आणि जागतिक बँक यांच्याशी सहकार्य करणे.
पाचपैकी दोन कार्यांचा विस्तार केला पाहिजे कारण संघटना बहुतेक दिवस प्रत्यक्षात तेच करते. GATT च्या संपूर्ण सत्तेचाळीस वर्षांतील सुमारे तीनशेच्या तुलनेत 1995 पासून वाद निवारणाने सहाशे तीसहून अधिक वाद हाताळले आहेत. परिशिष्ट 3 मधील व्यापार धोरण आढावा यंत्रणा प्रत्येक सदस्याच्या संपूर्ण व्यापार व्यवस्थेचे, एक सरकारचा आणि एक सचिवालयाचा अशा दोन अहवालांच्या आधारे, जागतिक व्यापारातील वाट्यानुसार श्रेणीबद्ध केलेल्या अंतराने, म्हणजे सर्वांत मोठ्या चार व्यापाऱ्यांचे दर तीन वर्षांनी आणि इतरांचे कमी वारंवारतेने, नियतकालिक सामूहिक परीक्षण करते. ती कोणतेही बंधन निर्माण करत नाही आणि कोणतेही उपाय (remedies) लादत नाही; तिचे मूल्य म्हणजे प्रसिद्धी आणि अंतर्गत शिस्त, कारण जिनिव्हामध्ये स्पष्टीकरण देण्यापूर्वी सरकारला स्वतःचे संरक्षण स्वतःलाच समजावून द्यावे लागते.
जागतिक व्यापाराला चालना देण्यातील भूमिकेचे परीक्षण: बाजूने मुद्दा
शुल्क आणि पूर्वानुमेयतेची नोंद फार भक्कम आहे. उरुग्वे फेरीतील वचनबद्धतांनंतर विकसित सदस्यांमधील सरासरी बंधित औद्योगिक शुल्के 1947 मधील सुमारे चाळीस टक्क्यांवरून चार टक्क्यांपेक्षा कमी आहेत, आणि जगातील बहुसंख्य शुल्क ओळी आता बंधित आहेत, आणि त्यामुळे संरक्षण स्वविवेकी कृतीतून कायदेशीर वचनबद्धतेत रूपांतरित होते. जागतिक माल व्यापार 1995 मधील सुमारे पाच लाख कोटी डॉलर्सवरून 2020 च्या दशकाच्या मध्यापर्यंत वीस लाख कोटींहून कितीतरी अधिक झाला, आणि व्यावसायिक सेवा व्यापार सुमारे एकवरून सात लाख कोटींहून अधिक झाला.
प्रवेश हा सर्वांत भक्कम पुरावा आहे, कारण तो ऐच्छिक आहे. 1995 पासून अडतीस सरकारांनी प्रवेश केला आहे, ज्यांत 11 डिसेंबर 2001 रोजी चीन, ज्याच्या प्रवेश प्रोटोकॉलने नेहमीच्या संचापेक्षा कितीतरी अधिक बंधने लादली, 2007 मध्ये व्हिएतनाम, 2005 मध्ये सौदी अरेबिया, 2012 मध्ये रशिया आणि ऑगस्ट 2024 मध्ये कोमोरोस आणि तिमोर-लेस्ते यांचा समावेश आहे. जी संस्था असंबद्ध वाटते तिच्यात सामील होण्यासाठी कोणतेही सरकार दशकानुदशके कायदेविषयक सुधारणा हाती घेत नाही.
नियमबद्ध वाद निवारणाने प्रत्युत्तराची जागा घेतली, आणि हेच सर्वांत खोल योगदान आहे. नकारात्मक सर्वसहमतीने पॅनेलची स्थापना, अहवालाची स्वीकृती आणि प्रत्युत्तराचा प्राधिकार आपोआप केला, आणि अनुच्छेद 23.1 सदस्यांनी एकतर्फी कृती करण्याऐवजी व्यवस्थेचा वापर करणे आवश्यक करतो, आणि ही शिस्त 27 जानेवारी 2000 रोजी स्वीकारलेल्या United States: Sections 301 to 310 of the Trade Act of 1974, WT/DS152/R, मध्ये अमेरिकेच्या व्यापार कायद्याला लागू झाली. लहान सदस्य मोठ्यांविरुद्ध जिंकले आहेत: United States: Gambling मध्ये अमेरिकेविरुद्ध अँटिग्वा आणि बार्बुडा, United States: Underwear मध्ये अमेरिकेविरुद्ध कोस्टा रिका, आणि 20 एप्रिल 2004 रोजी स्वीकारलेल्या European Communities: Tariff Preferences, WT/DS246/AB/R, मध्ये युरोपीय समुदायांविरुद्ध भारत.
विशिष्ट संस्थात्मक उपलब्धींची नावे दिली पाहिजेत. वस्त्रे आणि कपडे यांवरील कराराखाली 1 जानेवारी 2005 पर्यंत बहुतंतू व्यवस्थेच्या कोट्यांची टप्प्याटप्प्याने समाप्ती. व्यवस्थेच्या इतिहासातील कृषीवरील पहिली शिस्त. डिसेंबर 2013 मध्ये बाली येथे मान्य झालेला आणि 22 फेब्रुवारी 2017 पासून अंमलात असलेला व्यापार सुलभीकरण करार (Trade Facilitation Agreement), WTO खाली झालेला पहिला बहुपक्षीय करार, सीमाशुल्क कार्यपद्धतींवरील, ज्याची अंमलबजावणी प्रत्येक विकसनशील सदस्याने स्वतः अधिसूचित केलेल्या क्षमतेनुसार क्रमबद्ध आहे. जून 2022 मध्ये स्वीकारलेला आणि सदस्यवर्गाच्या दोन तृतीयांशांनी स्वीकृती दिल्यावर 15 सप्टेंबर 2025 पासून अंमलात असलेला मत्स्यव्यवसाय अनुदानांवरील करार, पर्यावरणीय शाश्वतता गाभ्याशी असलेला पहिला WTO करार. आणि 19 डिसेंबर 2015 च्या नैरोबी मंत्रिस्तरीय निर्णयाने कृषी निर्यात अनुदानांचे निर्मूलन.
भूमिकेचे परीक्षण: विरोधी मुद्दा
वाटाघाटींचे कार्य मोठ्या प्रमाणात अपयशी ठरले आहे. नोव्हेंबर 2001 मध्ये सुरू झालेला दोहा विकास कार्यक्रम कधीच पूर्ण झाला नाही. सिंगापूर विषय आणि कापूस यांवरून 2003 मध्ये कानकुन बैठक कोसळली; विशेष संरक्षक यंत्रणेवरून, एका बाजूला भारत आणि चीन आणि दुसऱ्या बाजूला अमेरिका असे, जुलै 2008 चे संकलन कोसळले; आणि 2015 मधील नैरोबीपासून दोहा आदेश टिकून आहे यावरही सदस्यांची सहमती झालेली नाही. WTO च्या पाच कार्यांपैकी दुसऱ्या कार्यातून तीस वर्षांत दोन बहुपक्षीय करार निर्माण झाले आहेत.
न्यायिक कार्यही आता अपयशी ठरले आहे. अपील मंडळाने 11 डिसेंबर 2019 रोजी गणपूर्ती गमावली आणि त्याच्या शेवटच्या सदस्याचा कार्यकाळ 30 नोव्हेंबर 2020 रोजी संपला, कारण नियुक्त्यांसाठी एका सदस्याने 2017 पासून रोखून धरलेली सर्वसहमती आवश्यक आहे. पराभूत पक्ष पोकळीत अपील करून स्वीकृती अनिश्चित काळासाठी रोखू शकतो; भारताने असे तीनदा केले आहे, साखर वादांत 24 डिसेंबर 2021 रोजी आणि जपानने व युरोपीय संघाने आणलेल्या माहिती तंत्रज्ञान शुल्क वादांत अनुक्रमे 17 मे 2023 आणि 8 डिसेंबर 2023 रोजी. 2024 पर्यंत कार्यरत व्यवस्था पुनर्स्थापित करण्याची 17 जून 2022 ची MC12 ची वचनबद्धता चुकली.
चौदावी मंत्रिस्तरीय परिषद हाच सर्वांत स्पष्ट एकमेव पुरावा आहे. 26 ते 30 मार्च 2026 दरम्यान याउंडे, कॅमेरून येथे झालेली ही परिषद मंत्रिस्तरीय घोषणेशिवाय (declaration) संपली; 1998 पासून निर्णयापर्यंत पोहोचलेल्या प्रत्येक परिषदेत नूतनीकरण झालेली इलेक्ट्रॉनिक प्रसारणांवरील सीमाशुल्कांची स्थगिती (moratorium) 31 मार्च 2026 रोजी संपुष्टात आली; आणि सहासष्ट सदस्यांनी बहुपक्षीय चौकटीच्या बाहेर ई-वाणिज्य कराराला मान्यता दिली. गेल्या दशकाचा नमुना म्हणजे नियमनिर्मितीचे अनेकपक्षीय व्यवस्थांकडे आणि प्रादेशिक करारांकडे स्थलांतर, ज्यांपैकी साडेतीनशेहून अधिक अंमलात आहेत आणि अधिसूचित आहेत, त्यामुळे जागतिक व्यापाराचा मोठा आणि वाढता वाटा सर्वाधिक अनुग्रहित राष्ट्राच्या नव्हे तर अग्रक्रमी अटींवर होतो.
विकासाविषयीची टीका वेगळी आहे आणि ती भारताची आहे. उरुग्वे फेरीच्या सौद्याने विकसनशील सदस्यांवर 1995 पासून TRIPS आणि GATS ची बंधने घातली आणि त्यांचे वस्त्रोद्योगातील लाभ 2005 पर्यंत पुढे ढकलले; विशेष आणि विभेदक वागणुकीच्या तरतुदी बहुतांशी उपदेशात्मक आहेत; 2001 मध्ये उपस्थित झालेले अंमलबजावणीचे प्रश्न अनुत्तरित आहेत; केवळ 7 डिसेंबर 2013 चा बाली शांतता खंड (peace clause) आणि 27 नोव्हेंबर 2014 चा सर्वसाधारण परिषदेचा निर्णय यांनी संरक्षित असलेल्या सार्वजनिक साठवणुकीच्या प्रश्नावर अजूनही कायमस्वरूपी तोडगा नाही आणि याउंडे येथेही तो पुन्हा अनिर्णित राहिला; आणि तीस वर्षांत केवळ एकच वाद अल्पविकसित सदस्याने आणला आहे.
प्रवेश, जो भूमिकेविषयीचा सर्वांत भक्कम एकमेव पुरावा आहे
1995 पासून अनुच्छेद XII खाली अडतीस सरकारांनी प्रवेश केला आहे, आणि अटी कोणत्याही व्यापार आकडेवारीपेक्षा अधिक चांगली कथा सांगतात. प्रवेश ही औपचारिकता नाही: अर्जदार प्रत्येक इच्छुक सदस्याशी कार्यगट अहवाल, वस्तूंची अनुसूची आणि सेवांची अनुसूची यांची वाटाघाटी करतो, आणि साठलेल्या वचनबद्धता अनेकदा नेहमीच्या संचापेक्षा कितीतरी पुढे जातात.
11 डिसेंबर 2001 रोजीचा चीनचा प्रवेश हे सर्वांत स्पष्ट उदाहरण आहे. त्याच्या प्रोटोकॉलमध्ये कोणत्याही संस्थापक सदस्यावर नसलेली बंधने होती: विशेष संक्रमणकालीन आढावा यंत्रणा, 31 डिसेंबर 2008 पर्यंत उपलब्ध असलेला, आणि प्रोटोकॉलच्या परिच्छेद 1.2 ने बंधनकारक केलेला, कार्यगट अहवालाच्या (Working Party Report) परिच्छेद 242 मधील वस्त्रविशिष्ट संरक्षक उपाय, बारा वर्षे उपलब्ध असलेला कलम 16 मधील संक्रमणकालीन उत्पादनविशिष्ट संरक्षक उपाय, व्यापार हक्क आणि वितरण यांवरील व्यापक वचनबद्धता, आणि डंपिंगविरोधी चौकशांत इतर सदस्यांना बिगरबाजार अर्थव्यवस्था पद्धत वापरू देणारी कलम 15 मधील किंमत तुलनीयतेची पद्धत. चीनने त्या अटी स्वीकारल्या, त्या पूर्ण करण्यासाठी कायदेविषयक सुधारणांचा फार मोठा कार्यक्रम हाती घेतला, आणि हे केले कारण कोणत्याही अटींवर व्यवस्थेत प्रवेश बाहेर राहण्यापेक्षा अधिक मोलाचा होता.
हाच नमुना प्रत्येक पातळीवर पुन्हा दिसतो. 2007 मध्ये व्हिएतनामने, 2005 मध्ये सौदी अरेबियाने, अठरा वर्षांच्या वाटाघाटींनंतर 2012 मध्ये रशियाने, आणि अबू धाबी येथे फेब्रुवारी 2024 मध्ये प्रवेशाला मान्यता मिळाल्यानंतर ऑगस्ट 2024 मध्ये कोमोरोस आणि तिमोर-लेस्ते यांनी प्रवेश केला. सुमारे बावीस सरकारे अजूनही प्रवेश प्रक्रियेत आहेत, आणि सदस्यत्व मिळवण्यासारखे नाही या कारणावरून एकानेही आपला अर्ज मागे घेतलेला नाही.
आणि नकारात्मक कसोटीही तितकीच बोलकी आहे. मराकेश कराराचा अनुच्छेद XV सहा महिन्यांच्या सूचनेवर माघारीला परवानगी देतो, आणि कोणत्याही सदस्याने कधीही तिचा वापर केलेला नाही. वारंवार अपयशी म्हणून वर्णन केल्या जाणाऱ्या संघटनेसाठी, मोठ्या कायदेविषयक खर्चावर अडतीस ऐच्छिक प्रवेश आणि शून्य निर्गमन ही अशी वस्तुस्थिती आहे जिची दखल कोणत्याही मूल्यमापनाला घ्यावीच लागते. WTO आता नियम बनवू शकत नाही या टीकेचे ते उत्तर देत नाही; ती आधीच प्रशासित करत असलेल्या नियमांना त्यांनी बांधलेली सरकारे मोलाचे मानतात हे मात्र ते प्रस्थापित करते.
निष्कर्ष. WTO एकशे सहासष्ट सदस्यांनी आणि ते स्वतःच ज्यांत बसतात त्या अंगांनी बनलेली आहे, म्हणजे मंत्रिस्तरीय परिषदेपासून, एकाच वेळी वाद निवारण मंडळ आणि व्यापार धोरण आढावा मंडळ असलेल्या सर्वसाधारण परिषदेमार्गे, तीन क्षेत्रीय परिषदा आणि त्यांच्या समित्या यांपर्यंत, आणि निर्णयाचा कोणताही अधिकार नसलेले सचिवालय त्यांची सेवा करते. अनुच्छेद III खाली प्रशासन, वाटाघाटी, वाद निवारण, व्यापार धोरण आढावा आणि ब्रेटन वूड्स संस्थांशी सहकार्य ही तिची कार्ये आहेत.
प्रामाणिकपणे परीक्षण केले तर जागतिक व्यापाराला चालना देण्यातील तिची भूमिका दोन भागांत विभागली जाते: प्रशासक आणि न्यायनिर्णायक म्हणून ती युद्धोत्तर व्यवस्थेतील सर्वांत परिणामकारक आर्थिक संस्था राहिली आहे, ऐतिहासिकदृष्ट्या कमी पातळीवर शुल्के बंधित करणारी, चीनसह अडतीस प्रवेश आकर्षित करणारी, प्रत्युत्तराची जागा न्यायनिर्णयनाने घेणारी आणि व्यापार सुलभीकरण आणि मत्स्यव्यवसाय अनुदान करार देणारी; विधिमंडळ म्हणून 1995 पासून तिने जवळजवळ काहीच निर्माण केलेले नाही, आणि डिसेंबर 2019 पासून तिचा अपील स्तर अपिलांची सुनावणी करू शकत नाही आणि, मार्च 2026 मध्ये याउंडे येथे, तिची सर्वांत जुनी स्थायी स्थगितीही व्यपगत झाली. संघटना अजूनही जागतिक व्यापाराचे नियमन करते; ज्या नियमांनी ती हे करते ते नियम बदलण्याची क्षमता मात्र तिने मोठ्या प्रमाणात गमावली आहे.
The rest of the answers
The first answer is free. The rest come with the LL.M. Business Law (Marathi) Semester 1 solved papers.
You have read the question paper and its first answer in full. Buy the solved papers once and you can read every answer of every solved paper in this semester.
Notes + Solved papers: ₹798 Already bought it? Sign in
Or solved papers only: ₹499
Or notes only: ₹499
The question paper itself stays free, and so does the syllabus.
या खंडात चूक आढळली? कळवा आम्ही ती प्रश्नपत्रिकेशी पडताळून पाहू.