मुंबई विद्यापीठाच्या सोडवलेल्या प्रश्नपत्रिका
मानवी हक्क कायदा
मागील वर्षाची सोडवलेली प्रश्नपत्रिका, मराठी आवृत्ती
LL.B. (3 वर्षे) · सत्र 4
May 2026 - 75/25 परीक्षा
munotes.in
मुंबई
LL.B. (3 वर्षे) सत्र 4 मानवी हक्क कायदा May 2026 - 75/25: मराठी उत्तरांसह प्रश्नपत्रिका
MU law student group
Free to join
munotes.in वर प्रथम प्रसिद्ध: 31 ऑक्टोबर 2026.
प्रकाशक: munotes.in, मुंबई.
आदर्श उत्तरे munotes.in च्या संपादकीय विभागाने लिहिली आणि संपादित केली; हा त्यांचा munotes.in ने केलेला मराठी अनुवाद आहे.
या खंडातील उतारे छापील स्वरूपात, ऑनलाइन किंवा AI प्रणालीद्वारे उद्धृत करता येतील, श्रेय देऊन: munotes.in चे नाव द्या आणि या खंडाच्या पानाची लिंक द्या. संपूर्ण खंड पुनर्मुद्रित करता येणार नाही. संपूर्ण अटी: munotes.in/content-license.
munotes.in हे मुंबई विद्यापीठाच्या विद्यार्थ्यांसाठीचे स्वतंत्र अभ्यास साधन आहे. ते मुंबई विद्यापीठाशी संलग्न नाही आणि त्याला विद्यापीठाची मान्यता नाही.
विद्यापीठ या प्रश्नपत्रिकेची अधिकृत उत्तरसूची प्रसिद्ध करत नाही. या खंडातील उत्तरे आदर्श उत्तरे आहेत: पूर्ण गुण मिळवणारे उत्तर कसे लिहायचे ते दाखवण्यासाठी लिहिलेली. ती अभ्यासाचे साधन आहेत; परीक्षकाने कसे गुण दिले याचा अधिकृत आधार नाहीत.
येथील प्रश्न मुंबई विद्यापीठाने May 2026 - 75/25 परीक्षेत विचारलेले प्रश्न आहेत. त्यांचा मराठी मजकूर munotes.in चा अनुवाद आहे; मूळ प्रश्नपत्रिका प्रमाण आहे.
अनुक्रमणिका
खालील प्रश्न मुंबई विद्यापीठाने May 2026 - 75/25 परीक्षेत ज्या क्रमाने विचारले त्याच क्रमाने दिले आहेत. त्यांचा मराठी मजकूर munotes.in चा अनुवाद आहे.
गुणपृष्ठ
गुणपृष्ठ
विचारलेली प्रश्नपत्रिका
या खंडातील प्रश्न May 2026 - 75/25 परीक्षेत विचारलेले प्रश्न आहेत, मुंबई विद्यापीठाने ज्या क्रमाने विचारले त्याच क्रमाने. प्रश्नांचा मराठी मजकूर munotes.in चा अनुवाद आहे; मूळ प्रश्नपत्रिका प्रमाण आहे. उत्तरे आमची आहेत. मूळ प्रश्नपत्रिका पाहा.
वेळ: 2½ तास · एकूण गुण: 75 · 21 प्रश्नांची उत्तरे
प्रश्नपत्रिकेवर छापलेल्या सूचना
- N.B: 1. Attempt all questions. 2. Cite case laws wherever required.
हा खंड कसा वापरावा
आधी परीक्षेसारख्या परिस्थितीत, वेळ लावून प्रश्नपत्रिका स्वतः सोडवा. मग येथील उत्तरे वाचा आणि स्वतःच्या उत्तरांना गुण द्या. प्रश्न सोडवण्यापूर्वी उत्तर वाचणे उपयोगी वाटते, पण त्यातून फारसे शिकायला मिळत नाही, कारण उत्तर ओळखणे आणि ते स्वतः लिहिता येणे या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत.
SECTION I - Q.1: Answer any SIX in one or two sentences (12 Marks - 2 marks each)
(1)मानवी हक्कांच्या तीन पिढ्यांविषयी तुम्हाला काय समजते?[2]
उत्तर
"तीन पिढ्या" म्हणजे मानवी हक्कांना (human rights) ते केव्हा मान्य झाले आणि ते राज्याकडून काय मागतात, यानुसार गटबद्ध करण्याची एक पद्धत. कारेल वासाक यांनी 1977 मध्ये ती मांडली, आणि या पिढ्यांना स्वातंत्र्य, समता आणि बंधुता या फ्रेंच त्रयीशी जोडले.
पहिली पिढी (first generation): नागरी आणि राजकीय हक्क (स्वातंत्र्य). ते इंग्लिश, अमेरिकन आणि फ्रेंच क्रांत्यांमधून उदयास आले. जीविताचा हक्क, भाषणस्वातंत्र्य आणि न्याय्य खटला ही त्यांची उदाहरणे आहेत. ते मुख्यतः राज्याने हस्तक्षेप टाळावा, अशी मागणी करतात. त्यांचा बंधनकारक मजकूर म्हणजे नागरी आणि राजकीय हक्कांविषयीची आंतरराष्ट्रीय प्रसंविदा, 1966 (International Covenant on Civil and Political Rights 1966; ICCPR). भारतात ते संविधानाच्या (Constitution) भाग III मध्ये आहेत.
दुसरी पिढी (second generation): आर्थिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक हक्क (समता). ते औद्योगिकीकरण आणि कामगार चळवळ यांतून उदयास आले. काम, आरोग्य, शिक्षण आणि सामाजिक सुरक्षा यांचे हक्क ही त्यांची उदाहरणे आहेत. ते मुख्यतः राज्याने, "आपल्या उपलब्ध साधनसंपत्तीच्या कमाल मर्यादेपर्यंत", टप्प्याटप्प्याने पुरवठा करावा, अशी मागणी करतात (ICESCR अनुच्छेद 2(1)). भारतात ते भाग IV मध्ये आहेत, आणि न्यायालयांनी त्यांपैकी अनेक हक्क अनुच्छेद 21 मध्ये वाचले आहेत.
तिसरी पिढी (third generation): एकजुटीचे हक्क (solidarity rights) (बंधुता). ते 1960 नंतरच्या वसाहतवादाच्या अंतातून उदयास आले. विकासाचा हक्क, शांततेचा हक्क आणि निरोगी पर्यावरणाचा हक्क ही त्यांची उदाहरणे आहेत. ते केवळ व्यक्तींकडे नव्हे, तर लोकसमूहांकडे (peoples) असतात. बहुतेक हक्क सौम्य कायदा (soft law) आहेत, मात्र 1981 ची आफ्रिकी सनद (African Charter) त्यांपैकी काही बंधनकारक करते (अनुच्छेद 19 ते 24).
एका ओळीत लक्षात ठेवण्याजोगी सावधानता. हे गटीकरण केवळ शिकवण्याचे साधन आहे. 1993 च्या व्हिएन्ना जाहीरनाम्याचा (Vienna Declaration 1993) परिच्छेद 5 सांगतो की सर्व मानवी हक्क "वैश्विक (universal), अविभाज्य (indivisible), परस्परावलंबी आणि परस्परसंबंधित" आहेत, म्हणून कोणतीही पिढी दुसऱ्या पिढीपेक्षा वरच्या दर्जाची नाही.
The rest of the answers
The first answer is free. The rest come with the LL.B. 3 Years (Marathi) Semester 4 solved papers.
You have read the question paper and its first answer in full. Buy the solved papers once and you can read every answer of every solved paper in this semester.
Notes + Solved papers: ₹798 Already bought it? Sign in
Or solved papers only: ₹499
Or notes only: ₹499
The question paper itself stays free, and so does the syllabus.
या खंडात चूक आढळली? कळवा आम्ही ती प्रश्नपत्रिकेशी पडताळून पाहू.