munotes®

LL.B. (3 वर्षे) सत्र 4 विधिशास्त्र आणि विधिविषयक सिद्धांत Oct 2024 - 60/40: मराठी उत्तरांसह प्रश्नपत्रिका

मुंबई विद्यापीठाच्या सोडवलेल्या प्रश्नपत्रिका

विधिशास्त्र आणि विधिविषयक सिद्धांत

मागील वर्षाची सोडवलेली प्रश्नपत्रिका, मराठी आवृत्ती

LL.B. (3 वर्षे) · सत्र 4

Oct 2024 - 60/40 परीक्षा

munotes.in

मुंबई

munotes.in

munotes.in वर प्रथम प्रसिद्ध: 30 ऑक्टोबर 2026.

ही आवृत्ती सुधारित: 31 ऑक्टोबर 2026.

प्रकाशक: munotes.in, मुंबई.

आदर्श उत्तरे munotes.in च्या संपादकीय विभागाने लिहिली आणि संपादित केली; हा त्यांचा munotes.in ने केलेला मराठी अनुवाद आहे.

या खंडातील उतारे छापील स्वरूपात, ऑनलाइन किंवा AI प्रणालीद्वारे उद्धृत करता येतील, श्रेय देऊन: munotes.in चे नाव द्या आणि या खंडाच्या पानाची लिंक द्या. संपूर्ण खंड पुनर्मुद्रित करता येणार नाही. संपूर्ण अटी: munotes.in/content-license.

munotes.in हे मुंबई विद्यापीठाच्या विद्यार्थ्यांसाठीचे स्वतंत्र अभ्यास साधन आहे. ते मुंबई विद्यापीठाशी संलग्न नाही आणि त्याला विद्यापीठाची मान्यता नाही.

विद्यापीठ या प्रश्नपत्रिकेची अधिकृत उत्तरसूची प्रसिद्ध करत नाही. या खंडातील उत्तरे आदर्श उत्तरे आहेत: पूर्ण गुण मिळवणारे उत्तर कसे लिहायचे ते दाखवण्यासाठी लिहिलेली. ती अभ्यासाचे साधन आहेत; परीक्षकाने कसे गुण दिले याचा अधिकृत आधार नाहीत.

येथील प्रश्न मुंबई विद्यापीठाने Oct 2024 - 60/40 परीक्षेत विचारलेले प्रश्न आहेत. त्यांचा मराठी मजकूर munotes.in चा अनुवाद आहे; मूळ प्रश्नपत्रिका प्रमाण आहे.

munotes.in ii

अनुक्रमणिका

खालील प्रश्न मुंबई विद्यापीठाने Oct 2024 - 60/40 परीक्षेत ज्या क्रमाने विचारले त्याच क्रमाने दिले आहेत. त्यांचा मराठी मजकूर munotes.in चा अनुवाद आहे.

गुणपृष्ठ

munotes.in iii

गुणपृष्ठ

munotes.in iv

विचारलेली प्रश्नपत्रिका

या खंडातील प्रश्न Oct 2024 - 60/40 परीक्षेत विचारलेले प्रश्न आहेत, मुंबई विद्यापीठाने ज्या क्रमाने विचारले त्याच क्रमाने. प्रश्नांचा मराठी मजकूर munotes.in चा अनुवाद आहे; मूळ प्रश्नपत्रिका प्रमाण आहे. उत्तरे आमची आहेत. मूळ प्रश्नपत्रिका पाहा.

वेळ: 2 तास  ·  एकूण गुण: 60  ·  21 प्रश्नांची उत्तरे

हा खंड कसा वापरावा

आधी परीक्षेसारख्या परिस्थितीत, वेळ लावून प्रश्नपत्रिका स्वतः सोडवा. मग येथील उत्तरे वाचा आणि स्वतःच्या उत्तरांना गुण द्या. प्रश्न सोडवण्यापूर्वी उत्तर वाचणे उपयोगी वाटते, पण त्यातून फारसे शिकायला मिळत नाही, कारण उत्तर ओळखणे आणि ते स्वतः लिहिता येणे या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत.

munotes.in v

SECTION I - Q.1: Answer any 6 questions in one or two sentences (12 Marks - 2 marks each)

munotes.in 1

(1)नीतिमत्तेविषयी विश्लेषणात्मक प्रत्यक्षवादाचा दृष्टिकोन काय आहे?[2]

उत्तर

विश्लेषणात्मक प्रत्यक्षवादी (analytical positivist) संप्रदाय (बेंथम, ऑस्टिन, आणि नंतर केल्सन आणि हार्ट) असे मानतो की कायदा आणि नीतिमत्ता वेगळे आहेत. नियम कायदा आहे की नाही, हे त्याच्या नैतिक गुणवत्तेवर नव्हे, तर त्याच्या स्रोतावर अवलंबून असते. याला पृथक्करणाचा सिद्धांत (separation thesis) म्हणतात.

प्रमुख विधाने.

  1. ऑस्टिन: "कायद्याचे अस्तित्व ही एक गोष्ट आहे; त्याचे गुण किंवा दोष ही दुसरी." दुष्ट कायदा हासुद्धा कायदाच असतो.
  2. बेंथम यांनी विधिशास्त्राचे (jurisprudence), कायदा काय आहे हे सांगणारे वर्णनात्मक (expositorial), आणि तो काय असायला हवा हे विचारणारे परीक्षणात्मक (censorial), असे विभाजन केले. त्यांनी या दोघांना वेगळे ठेवले.
  3. केल्सन: कोणताही आशय कायदा असू शकतो. नीतिमत्ता शुद्ध सिद्धांताच्या (pure theory) बाहेर आहे.
  4. हार्ट: कायदा आणि नीतिमत्ता यांच्यात कोणताही आवश्यक संबंध नाही, जरी प्रत्यक्षात ते एकमेकांना व्यापतात. त्यांनी "नैसर्गिक कायद्याचा किमान आशय" मान्य केला: जीवन, मालमत्ता आणि वचने (promises) यांचे संरक्षण करणारे नियम, जे प्रत्येक टिकाऊ समाजाला आवश्यक असतात.
munotes.in 2

प्रत्यक्षवाद काय सांगत नाही. नीतिमत्ता महत्त्वाची नाही, असे तो सांगत नाही. तो असे सांगतो की "हा कायदा आहे का?" आणि "हा कायदा चांगला आहे का?" या दोन प्रश्नांची उत्तरे वेगवेगळी दिली पाहिजेत, म्हणजे वाईट कायद्यावर स्पष्टपणे टीका करता येते.

उदाहरण. वैधपणे अधिनियमित केलेला भेदभाव करणारा अधिनियम हा कायदा आहे, आणि तो निरसित केला पाहिजे किंवा संविधानाखाली (Constitution) रद्द केला पाहिजे, असे प्रत्यक्षवादी म्हणतो. नैसर्गिक कायदावादी (natural lawyer) तो मुळीच कायदा नाही, असे म्हणू शकतो.

munotes.in 3

The rest of the answers

The first answer is free. The rest come with the LL.B. 3 Years (Marathi) Semester 4 solved papers.

You have read the question paper and its first answer in full. Buy the solved papers once and you can read every answer of every solved paper in this semester.

Notes + Solved papers: ₹798 Already bought it? Sign in

Or solved papers only: ₹499
Or notes only: ₹499

The question paper itself stays free, and so does the syllabus.

Issue

या खंडात चूक आढळली? कळवा आम्ही ती प्रश्नपत्रिकेशी पडताळून पाहू.

Done!