मुंबई विद्यापीठाच्या सोडवलेल्या प्रश्नपत्रिका
गुन्ह्यांचा कायदा
मागील वर्षाची सोडवलेली प्रश्नपत्रिका, मराठी आवृत्ती
B.A. LL.B. (पाच वर्षांचा अभ्यासक्रम) · सत्र 6
May 2026 - BNS 75/25 परीक्षा
munotes.in
मुंबई
B.A. LL.B. (पाच वर्षांचा अभ्यासक्रम) सत्र 6 गुन्ह्यांचा कायदा May 2026 - BNS 75/25: मराठी उत्तरांसह प्रश्नपत्रिका
MU law student group
Free to join
munotes.in वर प्रथम प्रसिद्ध: 30 ऑक्टोबर 2026.
प्रकाशक: munotes.in, मुंबई.
आदर्श उत्तरे munotes.in च्या संपादकीय विभागाने लिहिली आणि संपादित केली; हा त्यांचा munotes.in ने केलेला मराठी अनुवाद आहे.
या खंडातील उतारे छापील स्वरूपात, ऑनलाइन किंवा AI प्रणालीद्वारे उद्धृत करता येतील, श्रेय देऊन: munotes.in चे नाव द्या आणि या खंडाच्या पानाची लिंक द्या. संपूर्ण खंड पुनर्मुद्रित करता येणार नाही. संपूर्ण अटी: munotes.in/content-license.
munotes.in हे मुंबई विद्यापीठाच्या विद्यार्थ्यांसाठीचे स्वतंत्र अभ्यास साधन आहे. ते मुंबई विद्यापीठाशी संलग्न नाही आणि त्याला विद्यापीठाची मान्यता नाही.
विद्यापीठ या प्रश्नपत्रिकेची अधिकृत उत्तरसूची प्रसिद्ध करत नाही. या खंडातील उत्तरे आदर्श उत्तरे आहेत: पूर्ण गुण मिळवणारे उत्तर कसे लिहायचे ते दाखवण्यासाठी लिहिलेली. ती अभ्यासाचे साधन आहेत; परीक्षकाने कसे गुण दिले याचा अधिकृत आधार नाहीत.
येथील प्रश्न मुंबई विद्यापीठाने May 2026 - BNS 75/25 परीक्षेत विचारलेले प्रश्न आहेत. त्यांचा मराठी मजकूर munotes.in चा अनुवाद आहे; मूळ प्रश्नपत्रिका प्रमाण आहे.
अनुक्रमणिका
खालील प्रश्न मुंबई विद्यापीठाने May 2026 - BNS 75/25 परीक्षेत ज्या क्रमाने विचारले त्याच क्रमाने दिले आहेत. त्यांचा मराठी मजकूर munotes.in चा अनुवाद आहे.
गुणपृष्ठ
गुणपृष्ठ
विचारलेली प्रश्नपत्रिका
या खंडातील प्रश्न May 2026 - BNS 75/25 परीक्षेत विचारलेले प्रश्न आहेत, मुंबई विद्यापीठाने ज्या क्रमाने विचारले त्याच क्रमाने. प्रश्नांचा मराठी मजकूर munotes.in चा अनुवाद आहे; मूळ प्रश्नपत्रिका प्रमाण आहे. उत्तरे आमची आहेत. मूळ प्रश्नपत्रिका पाहा.
वेळ: 2½ तास · एकूण गुण: 75 · 21 प्रश्नांची उत्तरे
हा खंड कसा वापरावा
आधी परीक्षेसारख्या परिस्थितीत, वेळ लावून प्रश्नपत्रिका स्वतः सोडवा. मग येथील उत्तरे वाचा आणि स्वतःच्या उत्तरांना गुण द्या. प्रश्न सोडवण्यापूर्वी उत्तर वाचणे उपयोगी वाटते, पण त्यातून फारसे शिकायला मिळत नाही, कारण उत्तर ओळखणे आणि ते स्वतः लिहिता येणे या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत.
SECTION I - Answer the following in one or two sentence, any 6 of 8 12 Marks
(1)Mens rea म्हणजे काय?[2]
उत्तर
Mens rea म्हणजे दोषी मन (guilty mind). एखादी व्यक्ती गुन्ह्यासाठी (crime) दोषी ठरण्यापूर्वी, मनाई केलेल्या कृतीसोबत जो मानसिक घटक असला पाहिजे, तो म्हणजे mens rea. तो actus non facit reum nisi mens sit rea या सूत्रातून आला आहे. मनही दोषी असल्याखेरीज कृती व्यक्तीला दोषी ठरवत नाही, असा या सूत्राचा अर्थ आहे.
भारतीय न्याय संहिता, 2023 (Bharatiya Nyaya Sanhita, 2023) मध्ये mens rea ची रूपे. न्याय संहिता mens rea हा शब्द वापरत नाही. त्याऐवजी प्रत्येक अपराध (offence) स्वतःचा मानसिक घटक नमूद करतो.
- उद्देश (intention), जसे कलम (section) 101 खालील खुनात (murder). अपराधी त्या परिणामाचे लक्ष्य ठेवतो.
- ज्ञान (knowledge), जसे कलम 101 च्या शेवटच्या खंडात. मृत्यूचा संभव आहे हे अपराध्याला माहीत असते.
- अप्रामाणिकपणे (dishonestly), ज्याची व्याख्या कलम 2(7) गैरलाभ (wrongful gain) किंवा गैरहानी (wrongful loss) घडवण्याचा उद्देश अशी करते. कलम 303 खालील चोरीचा (theft) हा मानसिक घटक आहे.
- कपटाने (fraudulently), ज्याची व्याख्या कलम 2(9) फसवण्याच्या उद्देशाने एखादी गोष्ट करणे अशी करते. तो कलम 318 खालील ठकवणुकीत (cheating) येतो.
- स्वेच्छेने (voluntarily), ज्याची व्याख्या कलम 2(33) करते. उद्देशपूर्वक घडवलेले परिणाम, आणि ज्या साधनांमुळे ते घडण्याचा संभव आहे हे व्यक्तीला माहीत होते किंवा तसा विश्वास ठेवण्यास तिला कारण (reason to believe) होते, अशा साधनांनी घडवलेले परिणाम, यांचा त्यात समावेश होतो.
- बेदरकारपणा किंवा निष्काळजीपणा (rashness or negligence), जसे कलम 106 खाली निष्काळजीपणाने मृत्यू घडवण्यात.
Mens rea म्हणजे हेतू नव्हे. हेतू (motive) हे कृतीचे कारण असते. उद्देश हे कृतीचे लक्ष्य असते. चांगल्या हेतूमुळे गुन्हा माफ होत नाही. Basdev v. State of Pepsu, AIR 1956 SC 488 मध्ये सर्वोच्च न्यायालयाने (Supreme Court) हेतू, उद्देश आणि ज्ञान यांत भेद केला.
Mens rea आवश्यक असल्याचे गृहीत धरले जाते. Nathulal v. State of Madhya Pradesh, AIR 1966 SC 43 मध्ये सर्वोच्च न्यायालयाने ठरवले की mens rea हा प्रत्येक अपराधाचा आवश्यक घटक आहे. एखादा कायदा स्पष्टपणे किंवा आवश्यक अनुमानाने तो वगळतो, तिथेच तो वगळला जातो. आपला परवाना मंजूर झाला आहे असा प्रामाणिक समज असलेल्या एका धान्य व्यापाऱ्याची दोषमुक्ती (acquittal) झाली.
कठोर दायित्व (strict liability) हा अपवाद आहे. तस्करी आणि अन्नभेसळ यांच्याविरुद्धच्या कायद्यांसारखे काही कायदे केवळ कृतीला शिक्षा करतात.
The rest of the answers
The first answer is free. The rest come with the B.A. LL.B. 5 Years (Marathi) Semester 6 solved papers.
You have read the question paper and its first answer in full. Buy the solved papers once and you can read every answer of every solved paper in this semester.
Notes + Solved papers: ₹798 Already bought it? Sign in
Or solved papers only: ₹499
Or notes only: ₹499
The question paper itself stays free, and so does the syllabus.
या खंडात चूक आढळली? कळवा आम्ही ती प्रश्नपत्रिकेशी पडताळून पाहू.