मुंबई विद्यापीठाच्या सोडवलेल्या प्रश्नपत्रिका
विधिशास्त्र आणि विधिविषयक सिद्धांत
मागील वर्षाची सोडवलेली प्रश्नपत्रिका, मराठी आवृत्ती
B.A. LL.B. (पाच वर्षांचा अभ्यासक्रम) · सत्र 8
Nov 2012 परीक्षा
munotes.in
मुंबई
B.A. LL.B. (पाच वर्षांचा अभ्यासक्रम) सत्र 8 विधिशास्त्र आणि विधिविषयक सिद्धांत Nov 2012: मराठी उत्तरांसह प्रश्नपत्रिका
MU law student group
Free to join
munotes.in वर प्रथम प्रसिद्ध: 30 ऑक्टोबर 2026.
ही आवृत्ती सुधारित: 31 ऑक्टोबर 2026.
प्रकाशक: munotes.in, मुंबई.
आदर्श उत्तरे munotes.in च्या संपादकीय विभागाने लिहिली आणि संपादित केली; हा त्यांचा munotes.in ने केलेला मराठी अनुवाद आहे.
या खंडातील उतारे छापील स्वरूपात, ऑनलाइन किंवा AI प्रणालीद्वारे उद्धृत करता येतील, श्रेय देऊन: munotes.in चे नाव द्या आणि या खंडाच्या पानाची लिंक द्या. संपूर्ण खंड पुनर्मुद्रित करता येणार नाही. संपूर्ण अटी: munotes.in/content-license.
munotes.in हे मुंबई विद्यापीठाच्या विद्यार्थ्यांसाठीचे स्वतंत्र अभ्यास साधन आहे. ते मुंबई विद्यापीठाशी संलग्न नाही आणि त्याला विद्यापीठाची मान्यता नाही.
विद्यापीठ या प्रश्नपत्रिकेची अधिकृत उत्तरसूची प्रसिद्ध करत नाही. या खंडातील उत्तरे आदर्श उत्तरे आहेत: पूर्ण गुण मिळवणारे उत्तर कसे लिहायचे ते दाखवण्यासाठी लिहिलेली. ती अभ्यासाचे साधन आहेत; परीक्षकाने कसे गुण दिले याचा अधिकृत आधार नाहीत.
येथील प्रश्न मुंबई विद्यापीठाने Nov 2012 परीक्षेत विचारलेले प्रश्न आहेत. त्यांचा मराठी मजकूर munotes.in चा अनुवाद आहे; मूळ प्रश्नपत्रिका प्रमाण आहे.
अनुक्रमणिका
खालील प्रश्न मुंबई विद्यापीठाने Nov 2012 परीक्षेत ज्या क्रमाने विचारले त्याच क्रमाने दिले आहेत. त्यांचा मराठी मजकूर munotes.in चा अनुवाद आहे.
गुणपृष्ठ
गुणपृष्ठ
विचारलेली प्रश्नपत्रिका
या खंडातील प्रश्न Nov 2012 परीक्षेत विचारलेले प्रश्न आहेत, मुंबई विद्यापीठाने ज्या क्रमाने विचारले त्याच क्रमाने. प्रश्नांचा मराठी मजकूर munotes.in चा अनुवाद आहे; मूळ प्रश्नपत्रिका प्रमाण आहे. उत्तरे आमची आहेत. मूळ प्रश्नपत्रिका पाहा.
वेळ: 3 तास · एकूण गुण: 100 · 25 प्रश्नांची उत्तरे
हा खंड कसा वापरावा
आधी परीक्षेसारख्या परिस्थितीत, वेळ लावून प्रश्नपत्रिका स्वतः सोडवा. मग येथील उत्तरे वाचा आणि स्वतःच्या उत्तरांना गुण द्या. प्रश्न सोडवण्यापूर्वी उत्तर वाचणे उपयोगी वाटते, पण त्यातून फारसे शिकायला मिळत नाही, कारण उत्तर ओळखणे आणि ते स्वतः लिहिता येणे या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत.
SECTION I - Q.1: Answer all ten questions (20 Marks - 2 marks each)
(a)विधिविषयक सिद्धांत म्हणजे काय?[2]
उत्तर
विधिविषयक सिद्धांत (legal theory) म्हणजे कायदा म्हणजे काय याचे तर्कशुद्ध आणि सर्वसाधारण विवेचन. तो एखाद्या अधिनियमाचे किंवा एखाद्या देशाचे नियम सांगत नाही. प्रत्येक कायदेशीर व्यवस्था उपस्थित करते, ते प्रश्न तो विचारतो. कायद्याला त्याचा प्राधिकार कोठून मिळतो? कायदा होण्यासाठी तो न्याय्य असलाच पाहिजे का? लोक तो का पाळतात? कायदा कशासाठी आहे?
विधिविषयक सिद्धांत ज्या प्रश्नांची उत्तरे देतो.
- कायद्याचे स्वरूप. कायदा म्हणजे आज्ञा, मानदंडांचा संच, सामाजिक तथ्य, की विवेकाचा नियम?
- वैधतेची कसोटी. एखादा नियम वैध कायदा कशामुळे ठरतो?
- कायदा आणि नीतिमत्ता. अन्याय्य कायदा तरीही कायदा असतो का?
- कायदा आणि समाज. कायदा कसा वाढतो, आणि तो कोणाच्या हितसंबंधांची सेवा करतो?
मुख्य विधिविषयक सिद्धांत. विधिशास्त्राचा प्रत्येक संप्रदाय (school of jurisprudence) स्वतःचा सिद्धांत देतो.
- नैसर्गिक कायदा सिद्धांत (natural law): कायदा विवेक आणि उच्चतर नैतिक व्यवस्था यांवर आधारलेला असतो.
- प्रत्यक्षवाद (positivism): ऑस्टिन यांचा आज्ञा सिद्धांत (command theory), केल्सन यांचा शुद्ध सिद्धांत (pure theory) आणि हार्ट यांचा नियमांचा संयोग यांप्रमाणे, मान्यताप्राप्त प्राधिकारी जे घालून देतो तो कायदा.
- ऐतिहासिक सिद्धांत: कायदा लोकांच्या आत्म्यातून वाढतो (सॅव्हिनी).
- समाजशास्त्रीय सिद्धांत: कायदा हे सामाजिक हितसंबंधांचा समतोल साधण्याचे साधन आहे (पाउंड).
- वास्तववाद: न्यायालये (courts) प्रत्यक्षात जे करतात तो कायदा (होम्स).
विधिविषयक सिद्धांत आणि विधिशास्त्र. हे दोन शब्द अनेकदा एकाच अभ्यासासाठी वापरले जातात. विद्यापीठाचे सध्याचे परीक्षा वेळापत्रक याच प्रश्नपत्रिकेला "Jurisprudence/Legal Theory" असे नाव देते.
हे का महत्त्वाचे आहे. विधिविषयक सिद्धांत वकील लागू करतो ते नियम स्पष्ट करतो, आणि त्यांच्यावर टीका करण्यासाठी मानक देतो.
The rest of the answers
The first answer is free. The rest come with the B.A. LL.B. 5 Years (Marathi) Semester 8 solved papers.
You have read the question paper and its first answer in full. Buy the solved papers once and you can read every answer of every solved paper in this semester.
Notes + Solved papers: ₹798 Already bought it? Sign in
Or solved papers only: ₹499
Or notes only: ₹499
The question paper itself stays free, and so does the syllabus.
या खंडात चूक आढळली? कळवा आम्ही ती प्रश्नपत्रिकेशी पडताळून पाहू.