munotes®

B.A. LL.B. (पाच वर्षांचा अभ्यासक्रम) सत्र 8 विधिशास्त्र आणि विधिविषयक सिद्धांत May 2024 - 60/40: मराठी उत्तरांसह प्रश्नपत्रिका

मुंबई विद्यापीठाच्या सोडवलेल्या प्रश्नपत्रिका

विधिशास्त्र आणि विधिविषयक सिद्धांत

मागील वर्षाची सोडवलेली प्रश्नपत्रिका, मराठी आवृत्ती

B.A. LL.B. (पाच वर्षांचा अभ्यासक्रम) · सत्र 8

May 2024 - 60/40 परीक्षा

munotes.in

मुंबई

munotes.in

munotes.in वर प्रथम प्रसिद्ध: 30 ऑक्टोबर 2026.

ही आवृत्ती सुधारित: 31 ऑक्टोबर 2026.

प्रकाशक: munotes.in, मुंबई.

आदर्श उत्तरे munotes.in च्या संपादकीय विभागाने लिहिली आणि संपादित केली; हा त्यांचा munotes.in ने केलेला मराठी अनुवाद आहे.

या खंडातील उतारे छापील स्वरूपात, ऑनलाइन किंवा AI प्रणालीद्वारे उद्धृत करता येतील, श्रेय देऊन: munotes.in चे नाव द्या आणि या खंडाच्या पानाची लिंक द्या. संपूर्ण खंड पुनर्मुद्रित करता येणार नाही. संपूर्ण अटी: munotes.in/content-license.

munotes.in हे मुंबई विद्यापीठाच्या विद्यार्थ्यांसाठीचे स्वतंत्र अभ्यास साधन आहे. ते मुंबई विद्यापीठाशी संलग्न नाही आणि त्याला विद्यापीठाची मान्यता नाही.

विद्यापीठ या प्रश्नपत्रिकेची अधिकृत उत्तरसूची प्रसिद्ध करत नाही. या खंडातील उत्तरे आदर्श उत्तरे आहेत: पूर्ण गुण मिळवणारे उत्तर कसे लिहायचे ते दाखवण्यासाठी लिहिलेली. ती अभ्यासाचे साधन आहेत; परीक्षकाने कसे गुण दिले याचा अधिकृत आधार नाहीत.

येथील प्रश्न मुंबई विद्यापीठाने May 2024 - 60/40 परीक्षेत विचारलेले प्रश्न आहेत. त्यांचा मराठी मजकूर munotes.in चा अनुवाद आहे; मूळ प्रश्नपत्रिका प्रमाण आहे.

munotes.in ii

अनुक्रमणिका

खालील प्रश्न मुंबई विद्यापीठाने May 2024 - 60/40 परीक्षेत ज्या क्रमाने विचारले त्याच क्रमाने दिले आहेत. त्यांचा मराठी मजकूर munotes.in चा अनुवाद आहे.

गुणपृष्ठ

munotes.in iii

गुणपृष्ठ

munotes.in iv

विचारलेली प्रश्नपत्रिका

या खंडातील प्रश्न May 2024 - 60/40 परीक्षेत विचारलेले प्रश्न आहेत, मुंबई विद्यापीठाने ज्या क्रमाने विचारले त्याच क्रमाने. प्रश्नांचा मराठी मजकूर munotes.in चा अनुवाद आहे; मूळ प्रश्नपत्रिका प्रमाण आहे. उत्तरे आमची आहेत. मूळ प्रश्नपत्रिका पाहा.

वेळ: 2 तास  ·  एकूण गुण: 60  ·  22 प्रश्नांची उत्तरे

प्रश्नपत्रिकेवर छापलेल्या सूचना

  • N.B: 1. Please check whether you have got the right question paper 2. Answer all questions 3. Total marks are indicated in the right.

हा खंड कसा वापरावा

आधी परीक्षेसारख्या परिस्थितीत, वेळ लावून प्रश्नपत्रिका स्वतः सोडवा. मग येथील उत्तरे वाचा आणि स्वतःच्या उत्तरांना गुण द्या. प्रश्न सोडवण्यापूर्वी उत्तर वाचणे उपयोगी वाटते, पण त्यातून फारसे शिकायला मिळत नाही, कारण उत्तर ओळखणे आणि ते स्वतः लिहिता येणे या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत.

munotes.in v

SECTION I - Q.1: Answer any six questions in one or two sentences (12 Marks - 2 marks each)

munotes.in 1

(a)विश्लेषणात्मक प्रत्यक्षवादाची दोन वैशिष्ट्ये सांगा.[2]

उत्तर

विश्लेषणात्मक प्रत्यक्षवाद (analytical positivism) हा बेंथम आणि ऑस्टिन यांचा संप्रदाय आहे, जो केल्सन आणि हार्ट यांनी पुढे नेला. तो राज्यात प्रत्यक्ष अस्तित्वात असलेल्या कायद्याचा अभ्यास करतो. त्याची दोन प्रमुख वैशिष्ट्ये अशी आहेत.

1. कायदा जसा आहे, तो कायदा जसा असायला हवा त्यापासून वेगळा ठेवला जातो. नियम त्याच्या नैतिक गुणवत्तेमुळे नव्हे, तर त्याच्या स्रोतामुळे कायदा असतो. ऑस्टिन यांनी हे एका ओळीत मांडले: "कायद्याचे अस्तित्व ही एक गोष्ट आहे; त्याचे गुण किंवा दोष ही दुसरी." संसदेने आपल्या अधिकारांच्या मर्यादेत संमत केलेला अधिनियम, अनेकांना तो अविवेकी वाटला तरी, कायदा असतो. तो बदलला पाहिजे का, हा कायदेकर्त्याचा आणि नीतिशास्त्रज्ञाचा वेगळा प्रश्न आहे.

2. कायदा म्हणजे मानवी प्राधिकाराने घालून दिलेला प्रस्थापित कायदा (positive law). ऑस्टिन यांनी कायद्याची व्याख्या शास्तीचे (sanction) पाठबळ असलेली सार्वभौमाची आज्ञा अशी केली. नंतरच्या प्रत्यक्षवाद्यांनी आज्ञेच्या जागी मान्यतेचा नियम (rule of recognition) (हार्ट) किंवा मूलभूत मानदंड (grundnorm) (केल्सन) आणला. पण कायदा लोकांनी बनवलेला असतो आणि त्याच्या उगमाच्या कसोट्यांनी तो ओळखता येतो, यावर सर्वांचे एकमत आहे.

या संप्रदायाचे तिसरे लक्षण म्हणजे त्याची विश्लेषणात्मक पद्धत. हक्क, कर्तव्य, व्यक्ती, मालकी आणि ताबा (possession) यांसारख्या, प्रत्येक प्रगल्भ कायदा व्यवस्थेत आढळणाऱ्या मूलभूत संकल्पनांचे तो विश्लेषण करतो, आणि त्यांची नेमकी व्याख्या करतो.

munotes.in 2

थोडक्यात: विश्लेषणात्मक प्रत्यक्षवाद "कायदा काय आहे?" असे विचारतो, "कायदा काय असायला हवा?" असे नाही.

munotes.in 3

The rest of the answers

The first answer is free. The rest come with the B.A. LL.B. 5 Years (Marathi) Semester 8 solved papers.

You have read the question paper and its first answer in full. Buy the solved papers once and you can read every answer of every solved paper in this semester.

Notes + Solved papers: ₹798 Already bought it? Sign in

Or solved papers only: ₹499
Or notes only: ₹499

The question paper itself stays free, and so does the syllabus.

Issue

या खंडात चूक आढळली? कळवा आम्ही ती प्रश्नपत्रिकेशी पडताळून पाहू.

Done!