Protection and Enforcements of Human Rights Notes in Marathi (मानवी हक्कांचे संरक्षण आणि अंमलबजावणी) | LL.M. Semester 2 | Mumbai University | munotes

अनुक्रमणिका

मॉड्यूल I

1. हा पेपर कशाविषयी आहे, आणि त्याची व्याप्ती ठरवणारे दोन पेपर 1
2. मानवी हक्क म्हणजे काय, आणि ही कल्पना कुठून आली 5
3. मानवी हक्क आणि मूलभूत हक्क: फरक 10
4. संविधानपूर्व काळातील हक्कांच्या सनदेची मागणी 14
5. संविधान सभा, आणि न्यायप्रविष्ट भाग III ची निवड 19
6. सामाजिक आणि आर्थिक हक्क भाग IV मध्ये का गेले 24
7. भाग III: रचना, आणि अनुच्छेद 12 28
8. व्यक्तींचे हक्क आणि नागरिकांचे हक्क 32
9. अनुच्छेद 14: कायद्यापुढे समानता 36
10. वर्गीकरण, आणि समतेच्या विरुद्ध असलेली मनमानी 40
11. अनुच्छेद 15 आणि 16: भेदभाव आणि सार्वजनिक सेवायोजन 44
12. अनुच्छेद 17 आणि 18: अस्पृश्यता आणि किताब 49
13. अनुच्छेद 19: सहा स्वातंत्र्ये आणि त्यांवरील निर्बंध 53
14. अनुच्छेद 20: दोषसिद्धीच्या बाबतीत संरक्षण 57
15. अनुच्छेद 21: जीवन आणि व्यक्तिगत स्वातंत्र्य 61
16. अनुच्छेद 21 चा विस्तार कसा झाला 65
17. Chandrima Das, आणि परदेशी व्यक्तीचा अनुच्छेद 21 69
18. अनुच्छेद 21A: मूलभूत हक्क म्हणून शिक्षण 73
19. अनुच्छेद 22: अटक, स्थानबद्धता आणि प्रतिबंधात्मक स्थानबद्धतेचा अपवाद 77
20. अनुच्छेद 23 आणि 24: सक्तीचे श्रम आणि बालमजुरी 82
21. अनुच्छेद 25 ते 28: धर्मस्वातंत्र्य 87
22. अनुच्छेद 29 आणि 30: अल्पसंख्याक 92
23. अनुच्छेद 31 ते 35: काय काढून टाकले गेले, आणि काय शिल्लक आहे 97
24. अनुच्छेद 32: स्वतःच हक्क असलेला उपाय 102
25. आदर्श संहिता म्हणून वैश्विक जाहीरनामा 107
26. जाहीरनाम्याचा कोणता अनुच्छेद कोणत्या मूलभूत हक्काशी जुळतो 111
27. जाहीरनाम्यातील आर्थिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक हक्क 116
28. भाग IV: राज्य धोरणाची मार्गदर्शक तत्त्वे 121
29. मानवी हक्कांसाठी मार्गदर्शक तत्त्वांचे योगदान 126
30. नंतर जोडलेली मार्गदर्शक तत्त्वे 131
31. मूलभूत हक्क आणि मार्गदर्शक तत्त्वे यांचा परस्परसंबंध 135
32. अनुच्छेद 51A: मूलभूत कर्तव्ये 139
33. भाग III बदलणाऱ्या सुधारणा 143
34. मानवी हक्कांच्या विचारसरणीला भारतीय समाजाचे प्रतिसाद 147
35. भाग III मध्ये काय नाही 151
36. मॉड्यूल I चे मूल्यमापन: संविधान मानवी हक्कांना किती पुढे नेते 156

मॉड्यूल II

1. न्यायिक सक्रियता म्हणजे काय 160
2. न्यायिक सक्रियता आणि न्यायिक अतिक्रमण 164
3. भारतात तिला जन्म देणारी परिस्थिती 168
4. जनहित याचिका: ती काय आहे 172
5. दाद मागण्याच्या अधिकाराचा नियम शिथिल होणे 176
6. न्यायमूर्ती भगवती यांची मांडणी, जी MU दोनदा उद्धृत करते 180
7. पत्राधारित अधिकारक्षेत्र 184
8. प्रक्रियेतील नवे प्रयोग: आयोग, न्यायमित्र आणि परमादेश 188
9. सततचा परमादेश 192
10. ज्या संविधानाने यथोचित प्रक्रिया नाकारली, त्यात ती वाचली गेली 196
11. मानवी प्रतिष्ठेने जगण्याचा हक्क 200
12. अनुच्छेद 21 मध्ये वाचलेले हक्क 204
13. जलद खटल्याचा हक्क 208
14. मोफत विधी साहाय्य, आणि अनुच्छेद 39A 212
15. कैद्यांचे हक्क 216
16. कोठडीतील हिंसाचार, आणि अटकेबाबतच्या मार्गदर्शक सूचना 220
17. सार्वजनिक कायद्यातील भरपाई 225
18. उपजीविकेचा हक्क 230
19. निवारा, आरोग्य आणि अन्न 234
20. शिक्षण: मार्गदर्शक तत्त्वापासून अनुच्छेद 21A पर्यंत 238
21. सर्वोच्च न्यायालय आणि पर्यावरणविषयक न्यायशास्त्र 242
22. प्रदूषकाने भरपाई करण्याचे तत्त्व, सावधगिरी, आणि संपूर्ण दायित्व 247
23. संसद कायदा करेपर्यंत लागू राहणाऱ्या मार्गदर्शक सूचना 252
24. भारताने अनुसमर्थन दिलेल्या अभिसमयातून घेतलेल्या मार्गदर्शक सूचना 256
25. खासगीपणाचा हक्क 261
26. न्यायिक सक्रियतेवरील टीका 265
27. त्या टीकेला उत्तरे 269
28. मर्यादा: कितीही सक्रिय असले तरी न्यायालय काय करू शकत नाही 273
29. मॉड्यूल II चे मूल्यमापन: न्यायिक सक्रियतेने काय साध्य केले 277

मॉड्यूल III

1. अंमलबजावणी म्हणजे काय 281
2. अनुच्छेद 32 आणि अनुच्छेद 226 यांची तुलना 285
3. पाच प्राधिलेख 289
4. बंदी प्रत्यक्षीकरण, आणि मानवी हक्कांच्या अंमलबजावणीतील त्याचे स्थान 293
5. मानवी हक्क संरक्षण अधिनियम, 1993: तो का संमत झाला 297
6. कलम 2(1)(d) मधील व्याख्या, आणि तिची व्याप्ती 301
7. राष्ट्रीय आयोग: रचना आणि नियुक्ती 305
8. रिक्त पदे, कार्यपद्धती आणि कर्मचारी 309
9. आयोगाची कार्ये: कलम 12 313
10. चौकशीसंबंधी अधिकार: कलमे 13 ते 16 317
11. तक्रारींची चौकशी, आणि त्यानंतरची पावले 322
12. आयोगाच्या शिफारशी केवळ शिफारशीच का आहेत 326
13. कलम 19, आणि सशस्त्र दलांबाबतची मर्यादा 330
14. वार्षिक आणि विशेष अहवाल 334
15. अधिकारक्षेत्राबाहेरील बाबी, आणि एक वर्षाचा प्रतिबंध 338
16. राज्य मानवी हक्क आयोग 342
17. अनुदाने, लेखे आणि लेखापरीक्षा 347
18. 2019 ची सुधारणा, आणि तिने काय बदलले 351
19. कलम 30 खालील मानवी हक्क न्यायालये 355
20. 1993 च्या अधिनियमाच्या अंमलबजावणीचे मूल्यमापन 359
21. इतर वैधानिक आयोग 364
22. बाल हक्क आयोग 368
23. राज्य बाल हक्क आयोग, आणि बाल न्यायालये 374
24. विशेष न्यायालये: ती काय आहेत, आणि संसद ती का निर्माण करते 379
25. अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती (अत्याचार प्रतिबंध) अधिनियम: अपराध 383
26. अधिनियमाची यंत्रणा: विशेष न्यायालये आणि कलम 18 चा प्रतिबंध 389
27. POCSO: विशेष न्यायालये आणि बालस्नेही कार्यपद्धती 394
28. वैधानिक न्यायाधिकरणे, आणि मानवी हक्क संरक्षणातील त्यांचे स्थान 399
29. दिवाणी न्यायालयांची भूमिका 404
30. फौजदारी न्यायालयांची भूमिका 408
31. AFSPA: अधिनियम प्रत्यक्षात काय सांगतो 412
32. कलम 4, आणि मृत्यू घडवू शकेल असा गोळीबार करण्याचा अधिकार 416
33. कलमे 5 आणि 6: ताब्यात देणे, आणि मंजुरीचा प्रतिबंध 421
34. Naga People's Movement निर्णय, आणि संरक्षक उपाय 426
35. कायद्याच्या राज्याच्या कसोटीवर AFSPA चे मूल्यमापन 430
36. कोठडीतील मृत्यू आणि AFSPA याबाबत आयोगाची कामगिरी 435
37. भारतात अंमलबजावणी का अपयशी ठरते 439
38. मॉड्यूल III चे मूल्यमापन: यंत्रणा आणि तिच्यातील उणिवा 444

मॉड्यूल IV

1. द्वैतवाद, आणि भारतात तह हा कायदा का नाही 449
2. अनुच्छेद 253, आणि तहाची अंमलबजावणी करण्याचा अधिकार 453
3. अनुच्छेद 51(c), आणि आंतरराष्ट्रीय कायद्याबद्दल आदर वाढवण्याचे कर्तव्य 457
4. सुसंगत अभिसमय हक्कांमध्ये वाचला जातो हा नियम 461
5. आंतरराष्ट्रीय मानदंड देशांतर्गत कायद्यात आणण्यात भारताची भूमिका 465
6. भारताने कशाला अनुसमर्थन दिले आहे, आणि कशाला नाही 469
7. भारताची आरक्षणे आणि घोषणा 473
8. सनदेतील बंधने, आणि जाहीरनाम्याचा दर्जा 478
9. नागरी आणि राजकीय हक्कांवरील प्रसंविदा: हक्क 482
10. अनुच्छेद 4, फारकत, आणि AFSPA ला पार करावी लागणारी कसोटी 487
11. मानवी हक्क समिती, आणि भारताची अहवाल सादर करण्याची नोंद 492
12. आर्थिक आणि सामाजिक हक्कांवरील प्रसंविदा, आणि क्रमशः पूर्तता 496
13. बाल हक्क अभिसमयाला भारताने दिलेले अनुसमर्थन 502
14. अभिसमयातील हक्क, आणि चार सामान्य तत्त्वे 507
15. बाल हक्क समिती 512
16. अभिसमयाने घडवलेली देशांतर्गत चौकट 516
17. बाल न्याय अधिनियम, आणि कलम 3 मधील सामान्य तत्त्वे 520
18. अधिनियमाची कार्यपद्धती, आणि विधिसंघर्षग्रस्त बालक 525
19. POCSO: अपराध, आणि कळवण्याचे कर्तव्य 530
20. शिक्षणाचा हक्क अधिनियम: प्रत्यक्ष हक्क 535
21. अधिनियमाने शाळांवर घातलेली बंधने 540
22. शिक्षक, अभ्यासक्रम आणि देखरेख 545
23. वांशिक भेदभावविरोधी अभिसमय, आणि जातीबद्दलचा मतभेद 550
24. स्त्रियांविषयीचा अभिसमय, आणि भारताने कशावर आरक्षण ठेवले 555
25. वैश्विक नियतकालिक आढावा, आणि भारताने काय स्वीकारले आहे 561
26. मोठे पायाभूत प्रकल्प आणि मूलनिवासी समुदाय 565
27. अनैच्छिक विस्थापन, आणि त्याचा परिणाम होणारे हक्क 570
28. 2013 चा अधिनियम: संमती, आणि सामाजिक प्रभाव मूल्यांकन 574
29. भरपाई, आणि पुनर्वसन व पुनर्स्थापना निवाडा 582
30. वन हक्क अधिनियम, आणि बहाल न करता मान्य केलेला हक्क 590
31. भारताने काय चांगले केले आहे 598
32. अनुसमर्थन आणि अंमलबजावणी यांतील दरी 603
33. भारतीय मानवी हक्क व्यवस्थेने काय साध्य केले आहे, आणि काय नाही 608