Human Rights of Disadvantaged Group Notes in Marathi (वंचित गटांचे मानवी हक्क) | LL.M. Semester 2 | Mumbai University | munotes

अनुक्रमणिका

मॉड्यूल I

1. हा पेपर कशाविषयी आहे, आणि तो ठरवणारा पेपर 1
2. एखादा गट वंचित कशामुळे ठरतो 5
3. वंचितता, असुरक्षितता आणि उपेक्षितता 9
4. वैश्विक जाहीरनामा, आणि ही संकल्पना ज्यावर उभी आहे ती समानता 13
5. जाहीरनाम्याचे आर्थिक आणि सामाजिक अनुच्छेद 17
6. औपचारिक समानता आणि वास्तविक समानता 21
7. अनुच्छेद 14, आणि वर्गीकरणाची कसोटी 26
8. वाजवी वर्गीकरण, आणि मनमानीचा सिद्धांत 30
9. अनुच्छेद 15, आणि सक्षम करणारे खंड 34
10. अनुच्छेद 16, आणि सार्वजनिक सेवेतील आरक्षण 38
11. अनुच्छेद 17, आणि निर्मूलनाचा अर्थ 42
12. अनुच्छेद 19, 20 आणि 21 46
13. अनुच्छेद 23 आणि 24: सक्तीचे श्रम आणि बालमजुरी 50
14. अनुच्छेद 25 ते 28, आणि धर्मस्वातंत्र्य 54
15. अनुच्छेद 29 आणि 30, आणि अल्पसंख्याकांचे हक्क 58
16. अनुच्छेद 32, आणि उपाय हाच स्वतः एक हक्क का आहे 62
17. अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती: अनुच्छेद 341 आणि 342 66
18. मागासवर्ग, अनुच्छेद 340 आणि अनुच्छेद 342A 70
19. भारतीय कायद्यात अल्पसंख्याक कोण 74
20. वंचित गट म्हणून स्त्रिया 78
21. स्त्रियांविषयीचा अभिसमय, आणि तो ठरवणारे मानक 82
22. अभिसमयातील मूलभूत अनुच्छेद 87
23. बालके, अनुच्छेद 24 आणि अनुच्छेद 21A 93
24. दिव्यांग व्यक्ती, आणि सामाजिक प्रतिमान 97
25. श्रम: असंघटित कामगार आणि वेठबिगार 101
26. आदिवासी आणि मूलनिवासी समुदाय, आणि अनुच्छेद 244 106
27. वृद्ध, आणि संविधानातील एक मौन 111
28. तृतीयपंथी व्यक्ती, आणि उशिरा मान्यता मिळालेला गट 115
29. जात, वंशानुक्रम, आणि वांशिक भेदभावविरोधी अभिसमय 119
30. आर्थिक आणि सामाजिक प्रसंविदा, आणि ती येथे का महत्त्वाची आहे 124
31. प्रसंविदेतील मूलभूत हक्क 129
32. सामाजिक न्यायाचा कार्यक्रम म्हणून राज्य धोरणाची मार्गदर्शक तत्त्वे 134
33. अनुच्छेद 46, अनुच्छेद 47, आणि दुर्बल घटक 139
34. जागांचे आरक्षण: अनुच्छेद 330 ते 335 143
35. अनुच्छेद 336, 337 आणि 339, आणि अँग्लो-इंडियन समुदाय 147
36. अनुच्छेद 350, आणि भाषिक अल्पसंख्याक 151
37. संरक्षणाची संवैधानिक योजना, एकत्रितपणे मांडलेली 155
38. मॉड्यूल I चे मूल्यमापन: ही संकल्पना काय ठरवते आणि काय ठरवत नाही 160

मॉड्यूल II

1. उदयोन्मुख मानवी हक्क न्यायशास्त्र म्हणजे काय 164
2. विधिमंडळाऐवजी न्यायपालिकाच का 168
3. जनहित याचिका, आणि ती येथे का महत्त्वाची आहे 172
4. दाद मागण्याच्या अधिकाराची शिथिलता 176
5. पत्राधारित अधिकारक्षेत्र 180
6. प्रक्रियात्मक नावीन्य: आयोग, amicus आणि अहवाल 184
7. विस्तारलेला अनुच्छेद 21, आणि प्रतिष्ठेने जगण्याचा हक्क 188
8. उपजीविकेचा हक्क 192
9. अनुच्छेद 23, सक्तीचे श्रम, आणि सक्तीचा अर्थ 196
10. वेठबिगारी अधिनियम: निर्मूलन आणि दायित्वांचा अंत 200
11. अधिनियमाची यंत्रणा: जिल्हा दंडाधिकारी आणि दक्षता समित्या 205
12. अपराध, आणि खटला 210
13. न्यायालयांसमोर वेठबिगारी 214
14. न्यायपालिका आणि असंघटित कामगार 219
15. असंघटित कामगार सामाजिक सुरक्षा अधिनियम: योजना 223
16. नोंदणी, मंडळे आणि सुविधा केंद्रे 229
17. न्यायपालिका आणि बालमजुरी 234
18. बाल आणि किशोरवयीन कामगार अधिनियम: प्रतिबंध 238
19. कामाच्या परिस्थितीचे नियमन 243
20. दंड, निधी आणि निरीक्षक 248
21. बालहक्क अभिसमय: चार सर्वसाधारण तत्त्वे 254
22. अनुच्छेद 12, आणि बालकाचे म्हणणे ऐकले जाण्याचा हक्क 259
23. वंचित बालकांविषयीचे अभिसमयातील अनुच्छेद 263
24. न्यायपालिका आणि बालकांचे हक्क 269
25. न्यायपालिका आणि आदिवासी व मूलनिवासी समुदाय 273
26. वन हक्क अधिनियम: दिलेला नव्हे, तर मान्य केलेला हक्क 277
27. कर्तव्ये, ग्रामसभा आणि समित्या 283
28. पंचायत विस्तार अधिनियम, आणि अनुसूचित क्षेत्रातील संमती 288
29. न्यायपालिका आणि स्त्रियांचे हक्क 294
30. भारताने मान्य केलेल्या अभिसमयातून काढलेली मार्गदर्शक तत्त्वे 298
31. न्यायपालिका आणि दिव्यांग व्यक्ती 303
32. न्यायपालिका आणि तृतीयपंथी व्यक्ती 308
33. न्यायपालिका आणि HIV सह जगणारे लोक 313
34. सार्वजनिक कायद्यातील भरपाई 318
35. सततचा परमादेश, आणि न्यायिक देखरेख 322
36. महत्त्वाचे न्यायनिर्णय, आणि त्यांचा वापर कसा करावा 326
37. न्यायिक सक्रियतेवरील टीका 330
38. त्या टीकेला दिलेली उत्तरे 334
39. वंचित गटासाठी न्यायालय काय करू शकते याच्या मर्यादा 338
40. मॉड्यूल II चे मूल्यमापन: न्यायपालिकेने प्रत्यक्षात काय दिले 342

मॉड्यूल III

1. एखाद्या गटासाठी अंमलबजावणी म्हणजे काय 346
2. अनुच्छेद 32 आणि अनुच्छेद 226 यांची तुलना 350
3. राष्ट्रीय मानवी हक्क आयोग, आणि कलम 12 354
4. राज्य मानवी हक्क आयोग 359
5. कलम 30 खालील मानवी हक्क न्यायालये 363
6. राष्ट्रीय अल्पसंख्याक आयोग: तो का अस्तित्वात आहे 367
7. त्याची स्थापना, कार्यकाळ आणि रचना 370
8. कलम 9 खालील त्याची कार्ये, आणि दिवाणी न्यायालयाचे अधिकार 375
9. अनुदाने, लेखे आणि वार्षिक अहवाल 380
10. अल्पसंख्याकांची अधिसूचना, आणि अधिनियम अल्पसंख्याकाची व्याख्या का करत नाही 384
11. राष्ट्रीय अल्पसंख्याक आयोगाचे मूल्यमापन 388
12. राष्ट्रीय महिला आयोग: तो का अस्तित्वात आहे 393
13. त्याची स्थापना, कार्यकाळ आणि समित्या 397
14. कलम 10 खालील त्याची कार्ये 401
15. कलम 16, आणि आयोगाचा सल्ला घेण्याचे कर्तव्य 406
16. पहारेकरी असल्याचा दावा, आणि अधिनियम त्याला आधार देतो का 411
17. आयोगाचे प्रत्यक्ष कामकाज 415
18. अनुच्छेद 338, आणि राष्ट्रीय अनुसूचित जाती आयोग 420
19. अनुच्छेद 338A, आणि राष्ट्रीय अनुसूचित जमाती आयोग 425
20. अनुच्छेद 338B, आणि राष्ट्रीय मागासवर्ग आयोग 429
21. अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती आयोगांचे अधिकार आणि कार्ये 434
22. अत्याचार प्रतिबंध अधिनियम: अपराध 438
23. राज्याची कर्तव्ये, आणि कलम 10 खालील हद्दपारीचा अधिकार 444
24. विशेष न्यायालये, आणि कलम 18 मधील प्रतिबंध 449
25. पीडितांचे आणि साक्षीदारांचे हक्क 454
26. बाल हक्क संरक्षण आयोग, आणि बाल न्यायालये 460
27. दिव्यांग व्यक्तींसाठी मुख्य आयुक्त 465
28. राज्य आयुक्त, विशेष न्यायालय आणि अपराध 471
29. HIV आणि AIDS लोकपाल 476
30. ज्येष्ठ नागरिकांसाठी निर्वाह न्यायाधिकरण 481
31. अपील न्यायाधिकरण, आणि निर्वाह अधिकारी 486
32. वृद्धाश्रम, वैद्यकीय साहाय्य आणि अपराध 490
33. तृतीयपंथी व्यक्तींसाठी राष्ट्रीय परिषद 496
34. सर्व आयोगांमध्ये समान काय आहे, आणि ते सर्व कुठे थांबतात 501
35. वंचित गटासाठी अंमलबजावणी का अपयशी ठरते 506
36. मॉड्यूल III चे मूल्यमापन: यंत्रणा आणि तिच्यातील उणिवा 511

मॉड्यूल IV

1. भावी दृष्टिकोनांचा प्रश्न काय विचारतो 516
2. कल्याणाकडून हक्कांकडे 520
3. आंतरछेदकता, आणि दोन गटांत असलेली व्यक्ती 524
4. राज्यविहीन व्यक्तींचे मानवी हक्क: राज्यविहीन कोण 528
5. 1954 चा अभिसमय: वागणूक, कागदपत्रे आणि हकालपट्टी 533
6. 1961 चा अभिसमय, आणि राज्यविहीनता टाळणे 538
7. भारत आणि राज्यविहीनता: नागरिकत्व अधिनियम 544
8. HIV आणि AIDS अधिनियम: भेदभाव आणि संमती 550
9. प्रकटीकरण, गोपनीयता आणि प्रतिबंधाचे कर्तव्य 556
10. सरकारवरील आणि आस्थापनांवरील बंधने 562
11. दिव्यांगत्व अभिसमय: उद्देश आणि तत्त्वे 568
12. अभिसमयातील मूलभूत हक्क 574
13. शिक्षण, आरोग्य, काम आणि पुरेसे जीवनमान 581
14. कायदेशीर कर्तव्य म्हणून वाजवी सोय 589
15. 2016 चा अधिनियम: हक्क आणि लाभ 594
16. शिक्षण, कौशल्य विकास आणि रोजगार 602
17. आरोग्य, पुनर्वसन, आरक्षण आणि सुगम्यता 608
18. जवळजवळ तरतुदीला तरतूद अशा रीतीने अधिनियमित केलेला अभिसमय 615
19. 2019 चा अधिनियम: मान्यता आणि ओळख 620
20. बंधने, रोजगार, निवास आणि आरोग्य 629
21. 2019 च्या अधिनियमावरील टीका 635
22. वृद्ध, आणि हक्कासाठी लोकसंख्याशास्त्रीय युक्तिवाद 643
23. हवामान, विस्थापन आणि नव्याने वंचित झालेले 648
24. तंत्रज्ञान, वगळले जाणे आणि डिजिटल दरी 653
25. कायदा आणि तो ज्या गटाचे नाव घेतो त्यांच्यातील अंतर 658
26. वंचित गटांसाठी भारताने काय चांगले केले आहे 663
27. अजूनही काय उणे आहे 668
28. एकाच भेदभावविरोधी कायद्याच्या बाजूने युक्तिवाद 673
29. माहिती, ओळख आणि गटाची गणना करण्याची समस्या 678
30. नागरी समाजाची आणि त्या गटाची स्वतःची भूमिका 683
31. जात, तहांवर आधारित संस्था, आणि आंतरराष्ट्रीय भविष्य 688
32. स्त्रिया, व्यक्तिगत कायदे, आणि भारताने नोंदवलेली आरक्षणे 693
33. भावी दृष्टिकोन, विधानांच्या संचाच्या रूपात मांडलेले 699
34. मॉड्यूल IV चे मूल्यमापन: पुढील वीस वर्षे काय मागतात 705