Information Technology Cyber Laws Notes in Marathi (माहिती तंत्रज्ञान आणि सायबर कायदे) | LL.M. Semester 3 | Mumbai University | munotes

अनुक्रमणिका

मॉड्यूल I

1. माहिती तंत्रज्ञान म्हणजे काय 1
2. संगणक माहिती कशी साठवतो 7
3. इंटरनेट कसे चालते 12
4. सायबरविश्व, आणि राज्यक्षेत्राची अडचण 17
5. भारताला माहिती तंत्रज्ञान अधिनियम कसा मिळाला 21
6. इलेक्ट्रॉनिक वाणिज्यावरील UNCITRAL आदर्श कायदा 27
7. कार्यात्मक समतुल्यतेचा दृष्टिकोन 33
8. डेटा संदेश कळवण्याविषयी आदर्श कायदा 40
9. मालवाहतुकीविषयी आदर्श कायदा 46
10. इलेक्ट्रॉनिक स्वाक्षऱ्यांवरील UNCITRAL आदर्श कायदा 51
11. भारताने आदर्श कायदा कसा अधिनियमित केला 59
12. माहिती तंत्रज्ञान अधिनियमाची रचना 66
13. संक्षिप्त नाव, व्याप्ती आणि लागू होणे 72
14. पहिली अनुसूची: अधिनियम कशाला लागू होत नाही 76
15. व्याख्या, भाग एक: यंत्र 81
16. व्याख्या, भाग दोन: व्यक्ती आणि व्यवहार 88
17. अधिनियमाचे उद्देश, आणि प्रत्येक भाग काय करतो 95
18. माहिती तंत्रज्ञान (सुधारणा) अधिनियम, 2008 100
19. 2008 पासून काय बदलले आहे 105
20. माहिती सुरक्षा म्हणजे काय 112
21. धोके, हल्ले आणि ते कसे घडतात 117
22. सुरक्षित इलेक्ट्रॉनिक अभिलेख आणि सुरक्षित स्वाक्षऱ्या 122
23. वाजवी सुरक्षा पद्धती आणि SPDI नियम 127
24. व्यवहारात अधिनियमाचा वापर 135

मॉड्यूल II

1. स्वाक्षरी काय करते 140
2. वकिलांसाठी कूटलेखन 144
3. हॅश फंक्शन आणि हॅश मूल्य 150
4. इलेक्ट्रॉनिक अभिलेखांचे अधिप्रमाणन: कलम 3 154
5. इलेक्ट्रॉनिक स्वाक्षरी आणि दुसरी अनुसूची 158
6. इलेक्ट्रॉनिक अभिलेखांना आणि स्वाक्षऱ्यांना कायदेशीर मान्यता 165
7. डिजिटल स्वाक्षरी विरुद्ध इलेक्ट्रॉनिक स्वाक्षरी 170
8. इलेक्ट्रॉनिक स्वाक्षरी प्रमाणपत्र 174
9. प्रमाणपत्राचे निलंबन आणि ते मागे घेणे 180
10. स्वाक्षरीधारकाची कर्तव्ये 185
11. इलेक्ट्रॉनिक प्रशासन म्हणजे काय 191
12. शासनातील इलेक्ट्रॉनिक अभिलेख: कलमे 6 ते 9 196
13. सेवा पुरवठादारामार्फत सेवा पुरवणे 202
14. व्यवहारातील इलेक्ट्रॉनिक प्रशासन: डिजिलॉकर आणि ई-केवायसी 208
15. इलेक्ट्रॉनिक स्वाक्षरीविषयी नियम करण्याचा अधिकार 214
16. प्रमाणन प्राधिकाऱ्यांचा नियंत्रक 217
17. नियंत्रकाचे तपासाचे अधिकार 222
18. परदेशी प्रमाणन प्राधिकाऱ्यांना मान्यता 228
19. प्रमाणन प्राधिकाऱ्याला परवाना देणे 233
20. परवान्याचे निलंबन आणि तो मागे घेणे 239
21. प्रमाणन प्राधिकाऱ्याची कर्तव्ये 245
22. प्रमाणन प्राधिकारी नियम थोडक्यात 252
23. सॉफ्टवेअरचे संरक्षण करणे कठीण का आहे 257
24. संगणक प्रोग्राममधील प्रतिलिप्यधिकार 263
25. सॉफ्टवेअरचा मालक कोण, आणि किती काळासाठी 268
26. सॉफ्टवेअर प्रतिलिप्यधिकाराचे उल्लंघन, आणि अपवाद 274
27. भारतातील सॉफ्टवेअर पेटंट 280
28. व्यापारी गुपिते आणि रोजगार संविदा 285
29. अर्धसंवाहक मांडणी-अभिकल्प 291
30. सॉफ्टवेअरचे परवाने: मालकीचे आणि मुक्त स्रोत 297
31. सॉफ्टवेअर चाचेगिरी आणि तिच्याविरुद्ध अंमलबजावणी 303

मॉड्यूल III

1. सायबर कायद्यांची तुलना का करावी 309
2. नेटवर्कच्या नियमनाची तीन प्रारूपे 314
3. संयुक्त राष्ट्रे आणि सायबर कायदा 319
4. बुडापेस्ट अभिसमय: अपराध 325
5. बुडापेस्ट अभिसमय: प्रक्रिया आणि सहकार्य 333
6. तुलनेत भारत 341
7. अमेरिका: संवैधानिक चौकट 347
8. संगणक कपट आणि दुरुपयोग अधिनियम 353
9. कलम 230 आणि अमेरिकेतील सुरक्षित आश्रय 359
10. DMCA: सूचना आणि काढून टाकणे 365
11. युरोप: ई-कॉमर्स निदेश 371
12. सर्वसाधारण विदा संरक्षण विनियम: रचना 377
13. GDPR: हक्क आणि नियंत्रकाची कर्तव्ये 384
14. GDPR: हस्तांतरणे आणि अंमलबजावणी 393
15. eIDAS आणि युरोपातील इलेक्ट्रॉनिक स्वाक्षऱ्या 403
16. डिजिटल सेवा अधिनियम 412
17. चीन: सायबर सुरक्षा कायदा 423
18. चीन: विदा सुरक्षा आणि वैयक्तिक माहिती 433
19. पाच व्यवस्थांची एकत्र तुलना 444
20. कायद्यात सायबर सुरक्षेचा अर्थ 451
21. CERT-In आणि घटना कळवणे 457
22. 2022 चे CERT-In निर्देश 464
23. संरक्षित प्रणाली आणि महत्त्वपूर्ण माहिती पायाभूत सुविधा 471
24. राष्ट्रीय सायबर सुरक्षा धोरण, आणि त्यानंतर 479
25. अडवणूक, देखरेख आणि विकूटन 485
26. माहितीपर्यंत लोकांचा प्रवेश रोखणे 494
27. सायबर सुरक्षेसाठी ट्रॅफिक डेटावर देखरेख 502
28. कूटबद्धीकरण आणि कायदा 509
29. अधिकारक्षेत्र: पाच आधार 515
30. भारताबाहेर पोहोचणारा अधिनियम 520
31. इंटरनेटवरील वादावर दिवाणी अधिकारक्षेत्र 526
32. ई-संविदा कोठे केली जाते 531
33. परदेशातून पुरावा मिळवणे 537
34. परस्परविरोधी आदेश आणि जगभर काढून टाकणे 544
35. विदेचे स्थानिकीकरण आणि सीमापार विदा प्रवाह 551

मॉड्यूल IV

1. ई-संविदा म्हणजे काय 557
2. ऑनलाइन प्रस्ताव आणि स्वीकृती 563
3. ई-संविदेची वैधता: कलम 10A 569
4. इलेक्ट्रॉनिक अभिलेखाचे आरोपण 575
5. प्राप्तीची पोच 581
6. ई-संविदेची अंमलबजावणी 586
7. इलेक्ट्रॉनिक वाणिज्यातील ग्राहक संरक्षण 593
8. इलेक्ट्रॉनिक देयके आणि त्यांचा कायदा 601
9. कृत्रिम बुद्धिमत्ता आणि 2026 ची सुधारणा 608
10. डीपफेक, लेबल लावणे आणि उगमाची नोंद 615
11. क्रिप्टोचलन आणि आभासी डिजिटल मालमत्ता 623
12. ब्लॉकचेन आणि स्मार्ट संविदा 631
13. क्लाउड संगणन आणि इंटरनेट ऑफ थिंग्ज 638
14. Puttaswamy नंतरचा खासगीपणा 644
15. डिजिटल वैयक्तिक विदा संरक्षण अधिनियम, 2023 651
16. विदा संरक्षण मंडळ आणि अंमलबजावणी 660
17. डोमेन नावे आणि सायबरस्क्वॉटिंग 669
18. इंटरनेट बंद करणे, आणि इंटरनेटपर्यंत पोहोच 676
19. सायबर गुन्हा म्हणजे काय 683
20. दंड आणि भरपाई: कलम 43 690
21. उर्वरित दंड 696
22. अधिनियमाखालील न्यायनिर्णयन 702
23. शमन आणि वसुली 709
24. आजचे अपील न्यायाधिकरण 714
25. सायबर अपील न्यायाधिकरण, आणि त्याचे काय झाले 722
26. न्यायाधिकरणाकडे अपील, आणि त्यापुढे 728
27. संगणक स्रोत दस्तऐवजांत फेरफार 735
28. संगणकाशी संबंधित अपराध: कलम 66 742
29. कलम 66A, आणि Shreya Singhal 748
30. चोरीचे संगणक साधन स्वीकारणे, आणि ओळखीची चोरी 755
31. तोतयेगिरीने ठकवणूक, आणि खासगीपणाचे उल्लंघन 760
32. इलेक्ट्रॉनिक स्वरूपातील अश्लीलता 768
33. बालकांचे चित्रण करणारी सामग्री 775
34. मध्यस्थांकडून माहितीचे जतन आणि ती राखून ठेवणे 782
35. गोपनीयतेचा आणि खासगीपणाचा भंग 788
36. सायबर अपराधाचा तपास 795
37. सायबर अपराध सिद्ध करणे: इलेक्ट्रॉनिक पुरावा 802
38. माहिती तंत्रज्ञान अधिनियम आणि सर्वसाधारण दंडविधी 811
39. सरकारजमा करणे, अपप्रेरणा, प्रयत्न आणि कंपन्या 820
40. शमन, जामीन आणि खटल्याचे स्वरूप 827
41. सायबर दहशतवाद म्हणजे काय 833
42. कलम 66F, घटकवार 839
43. UAPA आणि संहिता यांच्या जोडीने सायबर दहशतवाद 846
44. सायबर दहशतवादाचे प्रकार, आणि त्याला प्रतिसाद 853
45. कायद्यातील समाजमाध्यमे 860
46. मध्यस्थांचे दायित्व आणि सुरक्षित आश्रय 870
47. आचारसंहिता आणि त्रिस्तरीय यंत्रणा 879
48. समाजमाध्यमांद्वारे केलेले गुन्हे 888
49. संमतीशिवायच्या प्रतिमा, मॉर्फिंग आणि सूडभावनेने पसरवलेली अश्लील सामग्री 894
50. खोट्या बातम्या, चुकीची माहिती आणि तथ्य तपासणी विभाग 900
51. तक्रार निवारण आणि सायबर गुन्ह्याची तक्रार करणे 907
52. अधिनियमाच्या शेवटच्या तरतुदी 913
53. योग्य दक्षतेचे सोडवलेले उदाहरण म्हणून सायबर कॅफे 920