ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಬಿಡಿಸಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆಗಳು
ದಿವಾನಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಸಂಹಿತೆ ಮತ್ತು ಕಾಲಮಿತಿ ಅಧಿನಿಯಮ
ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ ಬಿಡಿಸಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ, ಕನ್ನಡ ಆವೃತ್ತಿ
LL.B. (Three Years) · ಸೆಮಿಸ್ಟರ್ 5
2025 Jun ಪರೀಕ್ಷೆ
munotes.in
ಮುಂಬೈ
LL.B. (Three Years) Sem 5 Civil Procedure Code and Limitation Act 2025 Jun Question Paper with Solutions in Kannada
ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಕನ್ನಡ ಪಾಠದ ಬಗ್ಗೆ
ಪ್ರಶ್ನೆ Q15 ರಲ್ಲಿ KSLU ಮುದ್ರಿಸಿದ ಕನ್ನಡ ಪಾಠವು ಅದರ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪಾಠಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಓದುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಉತ್ತರವು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತದೆ.
munotes.in ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಪ್ರಕಟವಾದದ್ದು: 7 ನವೆಂಬರ್ 2026.
ಪ್ರಕಾಶಕರು: munotes.in, ಮುಂಬೈ.
ಮಾದರಿ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು munotes.in ನ ಸಂಪಾದಕೀಯ ವಿಭಾಗ ಬರೆದು ಸಂಪಾದಿಸಿದೆ; ಇದು munotes.in ಮಾಡಿದ ಅವುಗಳ ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ.
ಈ ಸಂಪುಟದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ, ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ AI ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಬಹುದು, ಶ್ರೇಯ ನೀಡಿ: munotes.in ಹೆಸರು ಹೇಳಿ ಮತ್ತು ಈ ಸಂಪುಟದ ಪುಟಕ್ಕೆ ಲಿಂಕ್ ನೀಡಿ. ಇಡೀ ಸಂಪುಟವನ್ನು ಮರುಮುದ್ರಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಪೂರ್ಣ ನಿಯಮಗಳು: munotes.in/content-license.
munotes.in ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ಇರುವ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಧ್ಯಯನ ಸಾಧನ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅದರ ಅನುಮೋದನೆ ಪಡೆದಿಲ್ಲ.
ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆಗೆ ಅಧಿಕೃತ ಉತ್ತರಸೂಚಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಸಂಪುಟದ ಉತ್ತರಗಳು ಮಾದರಿ ಉತ್ತರಗಳು: ಪೂರ್ಣ ಅಂಕ ಪಡೆಯುವ ಉತ್ತರವನ್ನು ಹೇಗೆ ಬರೆಯಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಬರೆದವು. ಅವು ಅಧ್ಯಯನದ ಸಾಧನ; ಪರೀಕ್ಷಕರು ಹೇಗೆ ಅಂಕ ನೀಡಿದರು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಅಧಿಕೃತ ಆಧಾರವಲ್ಲ.
ಇಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆಯು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು 2025 Jun ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ; ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಕನ್ನಡ ಪಾಠವನ್ನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವೇ ಮುದ್ರಿಸಿದೆ.
ಪರಿವಿಡಿ
ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು 2025 Jun ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದ ಕ್ರಮದಲ್ಲೇ ಇವೆ.
ಅಂಕಗಳುಪುಟ
ಅಂಕಗಳುಪುಟ
ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ
The questions in this volume are the questions asked at the 2025 Jun examination, reproduced as ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ set them, in the order it set them. ದೀರ್ಘ ಓದುವ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಸಾಲುಗಳು ಹಾಗೂ ನಮ್ಮ ಸಾರಾಂಶಕ್ಕೆ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ; ಮೂಲ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುದ್ರಿಸುತ್ತದೆ. Only the answers are ours. ಮೂಲ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ ನೋಡಿ.
ಅವಧಿ: 3 hours · ಒಟ್ಟು ಅಂಕಗಳು: 80 · 20 ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ
ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಿದ ಸೂಚನೆಗಳು
- N.B. (1) Answer all five Units. (2) One essay type question and short note/problem is compulsory from each Unit. (3) Figures to the right indicate marks. (4) Answer should be written either in English or Kannada completely.
ಈ ಸಂಪುಟವನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸುವುದು
ಮೊದಲು ಪರೀಕ್ಷೆಯಂತೆಯೇ, ಸಮಯ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ನೀವೇ ಬಿಡಿಸಿ. ನಂತರ ಇಲ್ಲಿನ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ಓದಿ ನಿಮ್ಮ ಉತ್ತರಗಳಿಗೆ ಅಂಕ ನೀಡಿ. ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಬಿಡಿಸುವ ಮೊದಲೇ ಉತ್ತರ ಓದುವುದು ಉಪಯುಕ್ತ ಎನಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದರಿಂದ ಕಲಿಯುವುದು ಕಡಿಮೆ: ಉತ್ತರವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ನೀವೇ ಬರೆಯಬಲ್ಲಿರಿ ಎಂಬುದು ಎರಡು ಬೇರೆ ವಿಷಯಗಳು.
Q1
Unit I
(a)ದಾವೆ ಹೂಡುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯಿಸುವ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿ.[10]
ಉತ್ತರ
ಪೂರ್ಣ ಅಂಕಗಳಿಗಾಗಿ, ಇವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳಿ: ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಧಿಕಾರವ್ಯಾಪ್ತಿಯ (territorial jurisdiction) ಕಲ್ಪನೆ; ಕಲಂ (section) 15 (ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳ ದರ್ಜೆ); ತನ್ನ ಪರಂತುಕದೊಂದಿಗೆ (proviso) ಕಲಂ 16 (ಸ್ಥಿರ ಸ್ವತ್ತು (immovable property)); ಕಲಂ 17; ಕಲಂ 18; ಕಲಂ 19 (ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಅಥವಾ ಚರ ಸ್ವತ್ತಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಅಪಕಾರಗಳು, ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳೊಂದಿಗೆ); ಕಲಂ 20 (ಪ್ರತಿವಾದಿಯ ವಾಸಸ್ಥಳ ಅಥವಾ ವ್ಯಾಜ್ಯ ಕಾರಣ (cause of action)) ಮತ್ತು ನಿಗಮಗಳ (corporations) ಕುರಿತ ಅದರ ವಿವರಣೆ (Explanation); ನ್ಯಾಯಾಲಯವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಒಪ್ಪಂದಗಳು (Hakam Singh, A.B.C. Laminart, Swastik Gases); ಕಲಂ 21 ಮತ್ತು ಕಲಂ 21A ರ ಅಡಿಯ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳು.
"ದಾವೆ ಹೂಡುವ ಸ್ಥಳ" (place of suing) ಎಂದರೇನು
ದಿವಾನಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಸಂಹಿತೆ (Code of Civil Procedure) 1908 ರ ಕಲಂಗಳು 15 ರಿಂದ 20 ಒಂದು ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತವೆ: ದಾವೆಯನ್ನು (suit) ಯಾವ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಹೂಡಬೇಕು? ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಿವೆ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸರಿಯಾದ ದರ್ಜೆಯದಾಗಿರಬೇಕು, ಅದು ವಿತ್ತೀಯ ಅಧಿಕಾರವ್ಯಾಪ್ತಿ (pecuniary jurisdiction). ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸರಿಯಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರಬೇಕು, ಅದು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಧಿಕಾರವ್ಯಾಪ್ತಿ.
ಮೂಲ ಕಲ್ಪನೆ ಪ್ರತಿವಾದಿಗೆ (defendant) ನ್ಯಾಯಯುತತೆ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವನು ವಾಸಿಸುವಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ವಿವಾದ ಉದ್ಭವಿಸಿದಲ್ಲಿ ದಾವೆ ಹೂಡಬೇಕು. ನಂತರ ಸಂಹಿತೆ ಭೂಮಿಗೆ, ಅಪಕಾರಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಕಲಂ 15: ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳ ದರ್ಜೆಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯ
ಕಲಂ 15 ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ: "ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದಾವೆಯನ್ನೂ ಅದನ್ನು ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲು ಸಮರ್ಥವಾದ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳ ದರ್ಜೆಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಹೂಡತಕ್ಕದ್ದು." ಉನ್ನತ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿಡುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶ. ಇದು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ನಿಯಮ. ಇದು ಉನ್ನತ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಅಧಿಕಾರವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಣ್ಣ ದಾವೆಯಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೊರಡಿಸಿದ ಡಿಕ್ರಿ (decree) ಅನೂರ್ಜಿತತೆ (nullity) ಅಲ್ಲ.
ಕಲಂ 16: ಸ್ಥಿರ ಸ್ವತ್ತಿನ ಕುರಿತ ದಾವೆಗಳು
ಕಲಂ 16 ಆರು ಬಗೆಯ ದಾವೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ:
- ಸ್ಥಿರ ಸ್ವತ್ತಿನ ವಸೂಲಿಗಾಗಿ;
- ಸ್ಥಿರ ಸ್ವತ್ತಿನ ವಿಭಜನೆಗಾಗಿ (partition);
- ಸ್ಥಿರ ಸ್ವತ್ತಿನ ಅಡಮಾನದ (mortgage) ಪುರಬಂಧ (foreclosure), ಮಾರಾಟ ಅಥವಾ ವಿಮೋಚನೆಗಾಗಿ (redemption);
- ಸ್ಥಿರ ಸ್ವತ್ತಿನ ಮೇಲಿನ ಅಥವಾ ಅದರಲ್ಲಿನ ಯಾವುದೇ ಇತರ ಹಕ್ಕು ಅಥವಾ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಾಗಿ;
- ಸ್ಥಿರ ಸ್ವತ್ತಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಅಪಕಾರಕ್ಕೆ ನಷ್ಟಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ (compensation);
- ಸ್ವತ್ತಿನ ವಶದ (distraint) ಅಥವಾ ಜಪ್ತಿಯ (attachment) ಅಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಚರ ಸ್ವತ್ತಿನ (movable property) ವಸೂಲಿಗಾಗಿ.
ಅಂತಹ ದಾವೆಯನ್ನು "ಯಾವ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಅಧಿಕಾರವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಿತಿಗಳೊಳಗೆ ಸ್ವತ್ತು ಇದೆಯೋ ಆ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಹೂಡತಕ್ಕದ್ದು".
ಪರಂತುಕ ಒಂದು ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರತಿವಾದಿಯ ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿಧೇಯತೆಯ ಮೂಲಕ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಆಗ ಪ್ರತಿವಾದಿ ವಾಸಿಸುವ, ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಸುವ ಅಥವಾ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೂ ದಾವೆಯನ್ನು ಹೂಡಬಹುದು. ಸ್ವಾಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿವಾದಿಯ ವಿರುದ್ಧ ನಿರ್ಬಂಧಕಾಜ್ಞೆಗಾಗಿ (injunction) ದಾವೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ.
ಕಲಂಗಳು 17 ಮತ್ತು 18: ಎರಡು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವತ್ತು, ಮತ್ತು ಅನಿಶ್ಚಿತ ಮಿತಿಗಳು
ಕಲಂ 17 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಸ್ವತ್ತು ಬೇರೆಬೇರೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಮಿತಿಗಳೊಳಗೆ ಇರಬಹುದು. ಆಗ ಅದರ ಯಾವುದೇ ಭಾಗ ಇರುವ ಮಿತಿಗಳೊಳಗಿನ ಯಾವುದೇ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ದಾವೆಯನ್ನು ಹೂಡಬಹುದು. ಆದರೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕ್ಲೇಮು ಆ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವಿತ್ತೀಯ ಮಿತಿಯೊಳಗಿರಬೇಕು.
ಕಲಂ 18 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದರ ಮಿತಿಗಳೊಳಗೆ ಸ್ವತ್ತು ಇದೆ ಎಂಬುದು ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿರಬಹುದು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಆ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿ ದಾವೆಯನ್ನು ತೀರ್ಮಾನಿಸಬಹುದು. ಅದರ ಡಿಕ್ರಿಗೆ ಪೂರ್ಣ ಪರಿಣಾಮವಿರುತ್ತದೆ.
ಕಲಂ 19: ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಅಥವಾ ಚರ ಸ್ವತ್ತಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಅಪಕಾರಗಳು
ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಅಥವಾ ಚರ ಸ್ವತ್ತಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಅಪಕಾರಕ್ಕೆ ನಷ್ಟಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ದಾವೆಗಳಿಗೆ ಕಲಂ 19 ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಅಪಕಾರ ಒಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮಿತಿಗಳೊಳಗೆ ನಡೆದು, ಪ್ರತಿವಾದಿ ಇನ್ನೊಂದರ ಮಿತಿಗಳೊಳಗೆ ವಾಸಿಸಿದರೆ ಅಥವಾ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರೆ, ವಾದಿ (plaintiff) ಯಾವುದೇ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ದಾವೆ ಹೂಡಬಹುದು.
ಸಂಹಿತೆ ಎರಡು ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ದೃಷ್ಟಾಂತ (a) ಯಲ್ಲಿ, ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ A, ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ B ಗೆ ಹೊಡೆಯುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು B ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಾಗಲೀ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಾಗಲೀ ದಾವೆ ಹೂಡಬಹುದು. ದೃಷ್ಟಾಂತ (b) ಯಲ್ಲಿ, ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ A, ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ B ಗೆ ಮಾನಹಾನಿಕರವಾದ (defamatory) ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು B ಮತ್ತೆ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದಾವೆ ಹೂಡಬಹುದು.
ಕಲಂ 20: ಉಳಿಕೆಯ ನಿಯಮ
ಉಳಿದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದಾವೆಯೂ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕರಾರಿನ (contract) ಅಥವಾ ಸಾಲದ ಮೇಲಿನ ದಾವೆ, ಕಲಂ 20 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಈ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಡಬಹುದು:
- ಪ್ರತಿವಾದಿ, ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಪ್ರತಿವಾದಿಯೂ, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ವಾಸಿಸುವ, ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಸುವ ಅಥವಾ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಸ್ಥಳ (ಖಂಡ (a));
- ಹಲವು ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ಒಬ್ಬರು ವಾಸಿಸುವ ಅಥವಾ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಸ್ಥಳ, ಆದರೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ಇತರರ ಮೌನ ಸಮ್ಮತಿಯೊಂದಿಗೆ (acquiescence) ಮಾತ್ರ (ಖಂಡ (b)); ಅಥವಾ
- ವ್ಯಾಜ್ಯ ಕಾರಣ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಥವಾ ಭಾಗಶಃ ಉದ್ಭವಿಸುವ ಸ್ಥಳ (ಖಂಡ (c)).
ನಿಗಮವನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಅದರ ಏಕೈಕ ಅಥವಾ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸತಕ್ಕದ್ದು ಎಂದು ವಿವರಣೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಅಧೀನ ಕಚೇರಿ ಇರುವಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸುವ ವ್ಯಾಜ್ಯ ಕಾರಣಕ್ಕೆ, ಅದು ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೂ ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸತಕ್ಕದ್ದು.
Dhodha House v. S.K. Maingi, (2006) 9 SCC 41 ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ (Supreme Court) "ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ" ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಿತು. ಅದರ ಅರ್ಥ ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿನ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ನಿಯಂತ್ರಣ ಹೊಂದಿರುವುದು. ಎಲ್ಲೋ ಪ್ರತಿವಾದಿಯ ಸರಕುಗಳ ಮಾರಾಟವಷ್ಟೇ, ಅಥವಾ ಒಂದು ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ಜಾಹೀರಾತು, ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಪಕ್ಷಗಾರರು ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬಹುದೇ?
ಪಕ್ಷಗಾರರು (parties) ಅನೇಕ ಬಾರಿ "ಎಲ್ಲಾ ವಿವಾದಗಳು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿವೆ" ಎಂಬಂತಹ ಖಂಡವನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಂತಹ ಖಂಡಗಳ ಕುರಿತು ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಮೂರು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಸ್ಥಿರಪಡಿಸಿವೆ.
Hakam Singh v. Gammon (India) Ltd., (1971) 1 SCC 286 ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, ಬಾಂಬೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಅಧಿಕಾರವ್ಯಾಪ್ತಿ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಒಬ್ಬ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದ. ಆದರೂ ಅವನು ವಾರಾಣಸಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ. ಸಂಹಿತೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರವ್ಯಾಪ್ತಿ ಇಲ್ಲದ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಪಕ್ಷಗಾರರು ಅಧಿಕಾರವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗದು ಎಂದು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು. ಆದರೆ ಎರಡು ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿಗೂ ಅಧಿಕಾರವ್ಯಾಪ್ತಿ ಇರುವಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರಲ್ಲಿ ದಾವೆ ಹೂಡುವ ಒಪ್ಪಂದ (agreement) ಊರ್ಜಿತ (valid). ಅದು ಕರಾರು ಅಧಿನಿಯಮದ (Contract Act) ಕಲಂ 28 ಅನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ವಾರಾಣಸಿಯ ಅರ್ಜಿ ವಿಫಲವಾಯಿತು.
A.B.C. Laminart Pvt. Ltd. v. A.P. Agencies, (1989) 2 SCC 163 ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, ಸರಕುಗಳನ್ನು ಸೇಲಂನಲ್ಲಿ ತಲುಪಿಸಬೇಕಿತ್ತು, ಮತ್ತು ವಿವಾದಗಳು "ಕೈರಾ ಅಧಿಕಾರವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿವೆ" ಎಂದು ಖಂಡ ಹೇಳಿತ್ತು. ಖರೀದಿದಾರ ಸೇಲಂನಲ್ಲಿ ದಾವೆ ಹೂಡಿದ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯವನ್ನೂ ಹೊರಗಿಡುವ ಖಂಡ ಅನೂರ್ಜಿತ (void) ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ (Court) ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು. ಹಲವು ಸಮರ್ಥ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಖಂಡ ಊರ್ಜಿತ. ಆದರೆ ಆ ಉದ್ದೇಶ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಅದು ಇತರ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊರಗಿಡುತ್ತದೆ. ಖಂಡದಲ್ಲಿ "ಮಾತ್ರ" ಅಥವಾ "ಕೇವಲ" ಎಂಬಂತಹ ಮಾತುಗಳಿಲ್ಲದ್ದರಿಂದ, ಸೇಲಂ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು.
Swastik Gases Pvt. Ltd. v. Indian Oil Corporation Ltd., AIRONLINE 2013 SC 365 ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, ಒಪ್ಪಂದ "ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಅಧಿಕಾರವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟು" ಎಂದು ಇತ್ತು. "ಮಾತ್ರ" ಅಥವಾ "ಕೇವಲ" ಎಂಬಂತಹ ಮಾತುಗಳ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಣಾಯಕವಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು. ಒಂದು ಸಮರ್ಥ ನ್ಯಾಯಾಲಯವನ್ನು ಹೆಸರಿಸುವುದೇ ಪಕ್ಷಗಾರರ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಆಲಿಸಬಹುದಿತ್ತು. ಇದೇ ಈಗ ಅನ್ವಯವಾಗುವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ.
ದಾವೆ ಹೂಡುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳು
ಒಬ್ಬ ಪಕ್ಷಗಾರ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕುಳಿತಿರಲು ಸಂಹಿತೆ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. ಕಲಂ 21(1) ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ದಾವೆ ಹೂಡುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಯನ್ನು ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸಾಧ್ಯ ಅವಕಾಶದಲ್ಲೇ ಎತ್ತಬೇಕು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಮೇಲ್ಮನವಿಯ (appeal) ಅಥವಾ ಪರಿಶೀಲನೆಯ (revision) ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ವಿವಾದಾಂಶಗಳ (issues) ಇತ್ಯರ್ಥದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಎತ್ತಬೇಕು. ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ನ್ಯಾಯ ವೈಫಲ್ಯವೂ (failure of justice) ಆಗಿರಬೇಕು. ವಿತ್ತೀಯ ಮಿತಿಗಳಿಗೆ ಕಲಂ 21(2) ಅದೇ ನಿಯಮವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕಲಂ 21A ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ದಾವೆ ಹೂಡುವ ಸ್ಥಳದ ಕುರಿತ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಯ ಮೇಲೆ ಡಿಕ್ರಿಯನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದಾವೆ ಹೂಡಲಾಗದು.
ಸಾರಾಂಶ ಕೋಷ್ಟಕ
| ದಾವೆಯ ಬಗೆ | ಕಲಂ | ಎಲ್ಲಿ ದಾವೆ ಹೂಡಬೇಕು |
|---|---|---|
| ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳು | 16 | ಸ್ವತ್ತು ಇರುವಲ್ಲಿ |
| ಎರಡು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವತ್ತು | 17 | ಯಾವುದೇ ಭಾಗ ಇರುವಲ್ಲಿ |
| ದಾವೆಯ ಬಗೆ | ಕಲಂ | ಎಲ್ಲಿ ದಾವೆ ಹೂಡಬೇಕು |
|---|---|---|
| ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಅಥವಾ ಚರ ಸ್ವತ್ತಿಗೆ ಅಪಕಾರ | 19 | ಅಪಕಾರ ನಡೆದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿವಾದಿ ವಾಸಿಸುವಲ್ಲಿ |
| ಉಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ದಾವೆಗಳು | 20 | ಪ್ರತಿವಾದಿ ವಾಸಿಸುವಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ವ್ಯಾಜ್ಯ ಕಾರಣ ಉದ್ಭವಿಸುವಲ್ಲಿ |
ನಿರ್ಣಯ. ದಾವೆ ಹೂಡುವ ಸ್ಥಳ ಒಂದು ಸರಳ ಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಕಲಂ 15 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ದಾವೆ ಮೊದಲು ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಗಿನ ಸಮರ್ಥ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಕಲಂ 16 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ದಾವೆಗಳು ಭೂಮಿ ಇರುವಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಕಲಂ 19 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಅಪಕಾರಗಳ ದಾವೆಗಳನ್ನು ಅಪಕಾರ ನಡೆದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿವಾದಿ ವಾಸಿಸುವಲ್ಲಿ ಹೂಡಬಹುದು. ಕಲಂ 20 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ದಾವೆಗಳು ಪ್ರತಿವಾದಿಯನ್ನು ಅಥವಾ ವ್ಯಾಜ್ಯ ಕಾರಣವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ. Hakam Singh ಮತ್ತು Swastik Gases ತೀರ್ಮಾನಿಸುವಂತೆ, ಪಕ್ಷಗಾರರು ಸಮರ್ಥ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ನಡುವೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬಹುದು, ಆದರೆ ಅಧಿಕಾರವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗದು. ದಾವೆ ಹೂಡುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಯನ್ನು ಮೊದಲ ಅವಕಾಶದಲ್ಲೇ ಎತ್ತಬೇಕು, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಕಲಂ 21 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ.
The rest of the answers
The first answer is free. The rest come with the KSLU LL.B. Semester 5 Kannada solved papers.
You have read the question paper and its first answer in full. Buy the solved papers once and you can read every answer of every solved paper in this semester.
Solved papers: ₹499 Already bought it? Sign in
The question paper itself stays free, and so does the syllabus.
What should we fix or add?
ಈ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪು ಕಂಡಿತೇ? ತಿಳಿಸಿ ನಾವು ಅದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತೇವೆ.