ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಬಿಡಿಸಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆಗಳು
ಕಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕಾನೂನು I
ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ ಬಿಡಿಸಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ, ಕನ್ನಡ ಆವೃತ್ತಿ
LL.B. (Three Years) · ಸೆಮಿಸ್ಟರ್ 2
2022 Oct (100 marks) ಪರೀಕ್ಷೆ
munotes.in
ಮುಂಬೈ
LL.B. (Three Years) Sem 2 Labour Law I 2022 Oct (100 marks) Question Paper with Solutions in Kannada
ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಕನ್ನಡ ಪಾಠದ ಬಗ್ಗೆ
ಪ್ರಶ್ನೆ Q2 ರಲ್ಲಿ KSLU ಮುದ್ರಿಸಿದ ಕನ್ನಡ ಪಾಠವು ಅದರ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪಾಠಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಓದುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಉತ್ತರವು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತದೆ.
munotes.in ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಪ್ರಕಟವಾದದ್ದು: 4 ನವೆಂಬರ್ 2026.
ಪ್ರಕಾಶಕರು: munotes.in, ಮುಂಬೈ.
ಮಾದರಿ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು munotes.in ನ ಸಂಪಾದಕೀಯ ವಿಭಾಗ ಬರೆದು ಸಂಪಾದಿಸಿದೆ; ಇದು munotes.in ಮಾಡಿದ ಅವುಗಳ ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ.
ಈ ಸಂಪುಟದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ, ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ AI ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಬಹುದು, ಶ್ರೇಯ ನೀಡಿ: munotes.in ಹೆಸರು ಹೇಳಿ ಮತ್ತು ಈ ಸಂಪುಟದ ಪುಟಕ್ಕೆ ಲಿಂಕ್ ನೀಡಿ. ಇಡೀ ಸಂಪುಟವನ್ನು ಮರುಮುದ್ರಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಪೂರ್ಣ ನಿಯಮಗಳು: munotes.in/content-license.
munotes.in ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ಇರುವ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಧ್ಯಯನ ಸಾಧನ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅದರ ಅನುಮೋದನೆ ಪಡೆದಿಲ್ಲ.
ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆಗೆ ಅಧಿಕೃತ ಉತ್ತರಸೂಚಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಸಂಪುಟದ ಉತ್ತರಗಳು ಮಾದರಿ ಉತ್ತರಗಳು: ಪೂರ್ಣ ಅಂಕ ಪಡೆಯುವ ಉತ್ತರವನ್ನು ಹೇಗೆ ಬರೆಯಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಬರೆದವು. ಅವು ಅಧ್ಯಯನದ ಸಾಧನ; ಪರೀಕ್ಷಕರು ಹೇಗೆ ಅಂಕ ನೀಡಿದರು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಅಧಿಕೃತ ಆಧಾರವಲ್ಲ.
ಇಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆಯು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು 2022 Oct (100 marks) ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ; ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಕನ್ನಡ ಪಾಠವನ್ನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವೇ ಮುದ್ರಿಸಿದೆ.
ಪರಿವಿಡಿ
ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು 2022 Oct (100 marks) ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದ ಕ್ರಮದಲ್ಲೇ ಇವೆ.
ಅಂಕಗಳುಪುಟ
ಅಂಕಗಳುಪುಟ
ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ
The questions in this volume are the questions asked at the 2022 Oct (100 marks) examination, reproduced as ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ set them, in the order it set them. ದೀರ್ಘ ಓದುವ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಸಾಲುಗಳು ಹಾಗೂ ನಮ್ಮ ಸಾರಾಂಶಕ್ಕೆ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ; ಮೂಲ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುದ್ರಿಸುತ್ತದೆ. Only the answers are ours. ಮೂಲ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ ನೋಡಿ.
ಅವಧಿ: 3 hours · ಒಟ್ಟು ಅಂಕಗಳು: 100 · 13 ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ
ಈ ಸಂಪುಟವನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸುವುದು
ಮೊದಲು ಪರೀಕ್ಷೆಯಂತೆಯೇ, ಸಮಯ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ನೀವೇ ಬಿಡಿಸಿ. ನಂತರ ಇಲ್ಲಿನ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ಓದಿ ನಿಮ್ಮ ಉತ್ತರಗಳಿಗೆ ಅಂಕ ನೀಡಿ. ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಬಿಡಿಸುವ ಮೊದಲೇ ಉತ್ತರ ಓದುವುದು ಉಪಯುಕ್ತ ಎನಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದರಿಂದ ಕಲಿಯುವುದು ಕಡಿಮೆ: ಉತ್ತರವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ನೀವೇ ಬರೆಯಬಲ್ಲಿರಿ ಎಂಬುದು ಎರಡು ಬೇರೆ ವಿಷಯಗಳು.
Q1ಬೀಗ ಮುದ್ರೆ, ಉದ್ಯೋಗ ಬಂಧಿ, ವಜಾ ಮಾಡುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಇವುಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ ಹಾಗೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.[16]
ಉತ್ತರ
ಪೂರ್ಣ ಅಂಕಗಳಿಗಾಗಿ, ಇವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳಿ: 1947ರ ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಿವಾದಗಳ ಅಧಿನಿಯಮದಲ್ಲಿನ (Industrial Disputes Act) ನಾಲ್ಕು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ಅವುಗಳ ಅಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ: ಬೀಗಮುದ್ರೆ (lock-out) (ಕಲಂ (section) 2(l)), ಉದ್ಯೋಗಬಂಧಿ (lay-off) (ಕಲಂ 2(kkk)), ವಜಾಗೊಳಿಸುವಿಕೆ (retrenchment) (ಕಲಂ 2(oo)) ಮತ್ತು ಮುಚ್ಚುವಿಕೆ (closure) (ಕಲಂ 2(cc)); ಅವುಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಒಂದೇ ಪ್ರಶ್ನೆ (ಉದ್ಯೋಗ ಉಳಿಯುತ್ತದೆಯೇ, ಮತ್ತು ಕೆಲಸ ಏಕೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ); ಪ್ರಕರಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಜೋಡಿಯಾದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು: ಉದ್ಯೋಗಬಂಧಿ ಮತ್ತು ಬೀಗಮುದ್ರೆ (Kairbetta Estate), ಬೀಗಮುದ್ರೆ ಮತ್ತು ಮುಚ್ಚುವಿಕೆ (Tatanagar Foundry), ವಜಾಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಮುಚ್ಚುವಿಕೆ (Hariprasad Shukla ಪ್ರಕರಣ, ಕಲಂ 25FFF), ವಜಾಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗಬಂಧಿ (Sundara Money ಪ್ರಕರಣ, Punjab Land Development ಪ್ರಕರಣ), ಉದ್ಯೋಗಬಂಧಿಗೆ ಒಳಪಡಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ (Firestone Tyre); ಪ್ರತಿಯೊಂದರ ಪರಿಣಾಮಗಳು: ನಷ್ಟ ಪರಿಹಾರ (compensation), ನೋಟೀಸು, ಅನುಮತಿ ಮತ್ತು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರತೆ; ಒಂದು ಪೂರ್ಣ ಹೋಲಿಕೆಯ ಕೋಷ್ಟಕ; 2020ರ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಬಂಧಗಳ ಸಂಹಿತೆ (Industrial Relations Code); ಒಂದು ನಿರ್ಣಯ.
ಈ ನಾಲ್ಕನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಏಕೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ
ನಾಲ್ಕರಲ್ಲೂ, ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಬಯಸುವ ಕೆಲಸಗಾರರಿಗೆ (workers) ಕೆಲಸ ನೀಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಒಬ್ಬ ಕೆಲಸಗಾರ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ವಿಷಯವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಕಾನೂನು ಅವುಗಳನ್ನು ಬಹಳ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲಸಗಾರನಿಗೆ ಪಾವತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯೇ, ಎಷ್ಟು, ಅವನ ಉದ್ಯೋಗ ಉಳಿಯುತ್ತದೆಯೇ, ಮತ್ತು ನಿಯೋಜಕ (employer) ಕಾನೂನನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ್ದಾನೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಆ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಎರಡು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಅವುಗಳನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸುತ್ತವೆ.
- ಉದ್ಯೋಗ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆಯೇ? ಬೀಗಮುದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗಬಂಧಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ವಜಾಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮುಚ್ಚುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
- ಕೆಲಸ ಏಕೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ? ಬೀಗಮುದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಕ ನಿಲುಗಡೆಯನ್ನು ಅಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾನೆ. ಉದ್ಯೋಗಬಂಧಿಯಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅವನು ಕೆಲಸ ನೀಡಲಾರ. ವಜಾಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿರುವ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರ್ಮಿಕರ (workmen) ಸೇವೆಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮುಚ್ಚುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ವ್ಯವಹಾರವನ್ನೇ ಮುಚ್ಚುತ್ತಾನೆ.
ನಾಲ್ಕು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು
1. ಬೀಗಮುದ್ರೆ: ಕಲಂ 2(l). ಅದರ ಅರ್ಥ "ಉದ್ಯೋಗ ಸ್ಥಳದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಮುಚ್ಚುವಿಕೆ, ಅಥವಾ ಕೆಲಸದ ಅಮಾನತು (suspension), ಅಥವಾ ತಾನು ನೇಮಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಸಲು ನಿಯೋಜಕನ ನಿರಾಕರಣೆ". ಅದರ ಅಂಶಗಳು ನಿಯೋಜಕನ ಒಂದು ಕೃತ್ಯ, ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸ್ವರೂಪ, ಮತ್ತು ಒಂದು ಉದ್ದೇಶ: ತನ್ನ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪುವಂತೆ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರುವುದು. ಅದು ಮುಷ್ಕರಕ್ಕೆ (strike) ನಿಯೋಜಕನ ಉತ್ತರ.
2. ಉದ್ಯೋಗಬಂಧಿ: ಕಲಂ 2(kkk). ಅದರ ಅರ್ಥ, ವಜಾಗೊಳಿಸಲಾಗಿರದ, ಹಾಜರಾತಿ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ (muster rolls) ಒಬ್ಬ ಕಾರ್ಮಿಕನಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡಲು "ನಿಯೋಜಕನ ವೈಫಲ್ಯ, ನಿರಾಕರಣೆ ಅಥವಾ ಅಸಮರ್ಥತೆ". ಕಾರಣ "ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು, ವಿದ್ಯುತ್ ಅಥವಾ ಕಚ್ಚಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಕೊರತೆ ಅಥವಾ ದಾಸ್ತಾನಿನ ಸಂಗ್ರಹ ಅಥವಾ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳ ಕೆಡುವಿಕೆ ಅಥವಾ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪ (natural calamity) ಅಥವಾ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇತರ ಯಾವುದೇ ಕಾರಣ" ಆಗಿರಬೇಕು. ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹಾಜರಾಗಿ ಎರಡು ಗಂಟೆಗಳೊಳಗೆ ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸ ಪಡೆಯದ ಕಾರ್ಮಿಕನನ್ನು ಆ ದಿನಕ್ಕೆ ಉದ್ಯೋಗಬಂಧಿಗೆ ಒಳಗಾದವನೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
3. ವಜಾಗೊಳಿಸುವಿಕೆ: ಕಲಂ 2(oo). ಅದರ ಅರ್ಥ "ಶಿಸ್ತು ಕ್ರಮದ (disciplinary action) ಮೂಲಕ ವಿಧಿಸಿದ ಶಿಕ್ಷೆಯ (punishment) ಹೊರತಾಗಿ, ಯಾವುದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯಾದರೂ, ನಿಯೋಜಕ ಒಬ್ಬ ಕಾರ್ಮಿಕನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುವುದು". ಸ್ವಯಂ ನಿವೃತ್ತಿ (voluntary retirement), ನಿವೃತ್ತಿ ವಯಸ್ಸು (superannuation), ನಿಗದಿತ ಅವಧಿಯ ಕರಾರಿನ (contract) ನವೀಕರಣವಿಲ್ಲದಿರುವುದು ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸೇವಾ ಸಮಾಪ್ತಿ (termination) ಹೊರಗಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.
4. ಮುಚ್ಚುವಿಕೆ: ಕಲಂ 2(cc). ಅದರ ಅರ್ಥ "ಉದ್ಯೋಗ ಸ್ಥಳದ ಅಥವಾ ಅದರ ಭಾಗದ ಶಾಶ್ವತ ಮುಚ್ಚುವಿಕೆ". ಅದನ್ನು 1982 ರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಅದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು (courts) ಪ್ರಕರಣಗಳಿಂದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು.
ಉದ್ಯೋಗಬಂಧಿ ಮತ್ತು ಬೀಗಮುದ್ರೆ
ಎರಡೂ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ, ಮತ್ತು ಎರಡರಲ್ಲೂ ಉದ್ಯೋಗ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಾರಣದಲ್ಲಿದೆ. ಯಂತ್ರ ಕೆಡುವಿಕೆ ಅಥವಾ ವಿದ್ಯುತ್ ಕಡಿತದಂತಹ, ನಿಯೋಜಕನ ಕೈಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಯಾವುದೋ ಕಾರಣದಿಂದ ಉದ್ಯೋಗಬಂಧಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಬೀಗಮುದ್ರೆ ಕೆಲಸಗಾರರ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರಲು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವುದು.
Management of Kairbetta Estate v. Rajamanickam, AIR 1960 SC 893. ಎಸ್ಟೇಟಿನ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕನ ಮೇಲಿನ ಹಲ್ಲೆ (assault) ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲಸಗಾರರ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ನಡತೆಯ ನಂತರ, ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ ಒಂದು ವಿಭಾಗವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿತು. 28 ಜುಲೈ ನಿಂದ 2 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1957 ರವರೆಗೆ ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಕಾರ್ಮಿಕರು ಉದ್ಯೋಗಬಂಧಿಯ ನಷ್ಟ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಕೋರಿದರು. ನಿಲುಗಡೆ ಬೀಗಮುದ್ರೆ, ಉದ್ಯೋಗಬಂಧಿಯಲ್ಲ ಎಂದು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ (Supreme Court) ನಿರ್ಣಯಿಸಿತು. ಅದು ಕೆಲಸಗಾರರ ನಡತೆಗೆ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿತ್ತು, ಕಲಂ 2(kkk) ರಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದ ಕಾರಣವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಉದ್ಯೋಗಬಂಧಿಯ ನಷ್ಟ ಪರಿಹಾರ ಬಾಕಿಯಿರಲಿಲ್ಲ.
ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಉದ್ಯೋಗಬಂಧಿಗೆ ಒಳಪಡಿಸುವ ಅಂತರ್ಗತ ಅಧಿಕಾರವೂ ನಿಯೋಜಕನಿಗೆ ಇಲ್ಲ.
Workmen of Firestone Tyre and Rubber Co. of India (P) Ltd. v. Firestone Tyre and Rubber Co., (1976) 3 SCC 819. ಬೊಂಬಾಯಿಯ ಕಾರ್ಖಾನೆಯಲ್ಲಿನ ಮುಷ್ಕರಗಳು ಸರಬರಾಜನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ, ಕಂಪನಿ ತನ್ನ ದೆಹಲಿ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿನ ಮೂವತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರಲ್ಲಿ ಹದಿನೇಳು ಜನರನ್ನು ವೇತನವಿಲ್ಲದೆ ಉದ್ಯೋಗಬಂಧಿಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿತು. ಉದ್ಯೋಗಬಂಧಿಗೆ ಒಳಪಡಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಕರಾರಿನಿಂದ ಅಥವಾ ಸ್ಥಾಯಿ ಆದೇಶಗಳಿಂದ (standing orders) ಬರಬೇಕು ಎಂದು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ನಿರ್ಣಯಿಸಿತು. ಅದಿಲ್ಲದೆ, ನಿಯೋಜಕ ಆ ಅವಧಿಗೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪೂರ್ಣ ವೇತನವನ್ನು (wages), ಪಾವತಿಸಬೇಕು.
ಬೀಗಮುದ್ರೆ ಮತ್ತು ಮುಚ್ಚುವಿಕೆ
ಬೀಗಮುದ್ರೆ ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಮುಚ್ಚುತ್ತದೆ, ವ್ಯವಹಾರ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಮುಚ್ಚುವಿಕೆ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನೇ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕೊನೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
Tatanagar Foundry Co. Ltd. v. Their Workmen, AIR 1970 SC 1960. ತನ್ನ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಆದೇಶಗಳ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಅಸಹಕಾರವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, ಕಂಪನಿ ತನ್ನ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿತು. ವ್ಯವಹಾರ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿದೆ ಎಂದು ಬಿಹಾರದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ (Industrial Tribunal) ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು, ಆದರೆ ಅದು ಸದ್ಭಾವನೆಯದ್ದಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ (bona fide) ಅದನ್ನು ಬೀಗಮುದ್ರೆ ಎಂದು ಕರೆಯಿತು. ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಆ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿತು. ಮುಚ್ಚುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಕ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನೇ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮತ್ತು ಹಿಂತೆಗೆಯಲಾಗದಂತೆ, ಮುಚ್ಚುತ್ತಾನೆ. ಮುಚ್ಚುವಿಕೆ ನೈಜವಾಗಿರಬೇಕು, ನಟನೆಯಲ್ಲ, ಆದರೆ ನಿಯೋಜಕನ ಉದ್ದೇಶ ಅಪ್ರಸ್ತುತ. ಅದು ಅವನ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಮೀರಿದ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗಿರದ ಕಾರಣ, ಕಲಂ 25FFF ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ನಷ್ಟ ಪರಿಹಾರ ಪಾವತಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು.
ಆದ್ದರಿಂದ ಪರೀಕ್ಷೆ ಉದ್ದೇಶವಲ್ಲ, ಅಂತಿಮತೆ. ನಿಯೋಜಕ ಕೆಲಸಗಾರರ ಮೇಲೆ ಅಸಮಾಧಾನಗೊಂಡಿದ್ದರೂ, ನೈಜ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ಮುಚ್ಚುವಿಕೆ ಮುಚ್ಚುವಿಕೆಯೇ. ಕೆಲಸಗಾರರು ಮಣಿದಾಗ ಪುನಃ ತೆರೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದ "ಮುಚ್ಚುವಿಕೆ" ಬೀಗಮುದ್ರೆ.
ವಜಾಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಮುಚ್ಚುವಿಕೆ
ಎರಡರಲ್ಲೂ ಉದ್ಯೋಗ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ವಜಾಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ವ್ಯವಹಾರ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿರುವಾಗ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ವ್ಯವಹಾರವೇ ನಿಲ್ಲುವುದರಿಂದ ಮುಚ್ಚುವಿಕೆ ಎಲ್ಲರ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
Hariprasad Shivshankar Shukla v. A.D. Divelkar, AIR 1957 SC 121. ಬಾರ್ಸಿ ಲೈಟ್ ರೈಲ್ವೆಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ದಿನೇಶ್ ಮಿಲ್ಸ್ ಮುಚ್ಚಿತು, ಮತ್ತು ಎರಡರ ಕಾರ್ಮಿಕರೂ ತಮ್ಮ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಆಗ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಂತೆ ಇದು ವಜಾಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲ ಎಂದು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ನಿರ್ಣಯಿಸಿತು. ವಜಾಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಎಂದರೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿರುವ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಸೇವಾ ಬಿಡುಗಡೆ (discharge). ಸಂಸತ್ತು (Parliament) ಕಲಂ 25FFF ರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚುವಿಕೆಗೆ ಅದರದೇ ನಷ್ಟ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿತು. ಕಾರ್ಮಿಕರು "ಕಾರ್ಮಿಕನನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿದ್ದರೆ ಎಂಬಂತೆ" ನೋಟೀಸು ಮತ್ತು ನಷ್ಟ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
ವಜಾಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗಬಂಧಿ
ವಜಾಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಉದ್ಯೋಗಬಂಧಿ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅಮಾನತುಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಉದ್ಯೋಗಬಂಧಿಗೆ ಒಳಗಾದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಹಾಜರಾತಿ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲೇ ಉಳಿಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ವಜಾಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಓದಿವೆ.
State Bank of India v. N. Sundara Money, (1976) 1 SCC 822. ಒಂದು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ನೇಮಕಾತಿ ಅದರ ಅವಧಿಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ತಾನಾಗಿಯೇ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. "ಯಾವುದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯಾದರೂ" ನಿಯೋಜಕನಿಂದ ಆಗುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸೇವಾ ಸಮಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ, ಇದು ವಜಾಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಎಂದು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ನಿರ್ಣಯಿಸಿತು. ಕಲಂ 25F ನ ಪಾಲನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಸೇವಾ ಸಮಾಪ್ತಿ ಅಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು.
Punjab Land Development and Reclamation Corporation Ltd. v. Presiding Officer, Labour Court, (1990) 3 SCC 682. ವಜಾಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಶ್ರಮಿಕರಿಗೆ ಸೀಮಿತವಲ್ಲ ಎಂದು ಸಂವಿಧಾನ ಪೀಠ (Constitution Bench) ದೃಢಪಡಿಸಿತು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವೇ ಹೊರಗಿಡುವ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಅದು ಯಾವುದೇ ಸೇವಾ ಸಮಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಪರಿಣಾಮಗಳು
- ಬೀಗಮುದ್ರೆ. ಅಧಿನಿಯಮ ಯಾವುದೇ ನಷ್ಟ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕಲಂ 24 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಗಮುದ್ರೆ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿರಬಹುದು. ಅದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉಪಯುಕ್ತ ಸೇವೆಗಳ (public utility services) ನೋಟೀಸಿನ ನಿಯಮಗಳನ್ನು (ಕಲಂ 22(2)) ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳ ಸಮಯದ ನಿಷೇಧಗಳನ್ನು (ಕಲಂ 23) ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದರೆ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ. ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಬೀಗಮುದ್ರೆ ದಂಡನೀಯ (ಕಲಂ 26(2)), ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರು ಆ ಅವಧಿಯ ತಮ್ಮ ವೇತನವನ್ನು ವಸೂಲಿ (recover) ಮಾಡಬಹುದು.
- ಉದ್ಯೋಗಬಂಧಿ. ಅರ್ಹ ಕಾರ್ಮಿಕನಿಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದಿನಕ್ಕೆ ಮೂಲ ವೇತನ (basic wages) ಮತ್ತು ತುಟ್ಟಿ ಭತ್ಯೆಯ (dearness allowance) ಶೇಕಡಾ ಐವತ್ತು ಸಿಗುತ್ತದೆ (ಕಲಂ 25C). ನೂರು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಕಾರ್ಮಿಕರಿರುವ ಸ್ಥಾಪನೆಯಲ್ಲಿ (establishment), ಸರ್ಕಾರದ ಪೂರ್ವಾನುಮತಿ (prior permission) ಬೇಕು (ಕಲಂ 25M).
- ವಜಾಗೊಳಿಸುವಿಕೆ. ಒಂದು ವರ್ಷದ ಸೇವೆಯಿರುವ ಕಾರ್ಮಿಕನಿಗೆ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ನೋಟೀಸು ಅಥವಾ ವೇತನ, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಹದಿನೈದು ದಿನಗಳ ಸರಾಸರಿ ವೇತನ (average pay) ಸಿಗುತ್ತದೆ (ಕಲಂ 25F). ದೊಡ್ಡ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಾನುಮತಿ ಬೇಕು (ಕಲಂ 25N).
- ಮುಚ್ಚುವಿಕೆ. ಐವತ್ತು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಕಾರ್ಮಿಕರಿರುವ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ (undertaking) ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅರವತ್ತು ದಿನಗಳ ನೋಟೀಸು ಬೇಕು (ಕಲಂ 25FFA). ನಷ್ಟ ಪರಿಹಾರ ವಜಾಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯಂತೆಯೇ (ಕಲಂ 25FFF). ಮುಚ್ಚುವಿಕೆ ನಿಯೋಜಕನ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಮೀರಿದ ತಪ್ಪಿಸಲಾಗದ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಂದ (unavoidable circumstances) ಉಂಟಾಗಿರುವಲ್ಲಿ, ಅದು ಮೂರು ತಿಂಗಳ ಸರಾಸರಿ ವೇತನಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತ. ಕೇವಲ ಆರ್ಥಿಕ ನಷ್ಟ ಅಂತಹ ಸನ್ನಿವೇಶವಲ್ಲ. ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ತೊಂಬತ್ತು ದಿನಗಳ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಪೂರ್ವಾನುಮತಿ ಬೇಕು (ಕಲಂ 25-O).
ಒಂದು ನೋಟದಲ್ಲಿ
| ಅಂಶ | ಬೀಗಮುದ್ರೆ | ಉದ್ಯೋಗಬಂಧಿ | ವಜಾಗೊಳಿಸುವಿಕೆ | ಮುಚ್ಚುವಿಕೆ |
|---|---|---|---|---|
| ಕಲಂ | 2(l) | 2(kkk) | 2(oo) | 2(cc) |
| ಸ್ವರೂಪ | ಅಸ್ತ್ರವಾಗಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಮುಚ್ಚುವಿಕೆ | ಕೆಲಸ ನೀಡಲು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಅಸಮರ್ಥತೆ | ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸೇವಾ ಸಮಾಪ್ತಿ | ವ್ಯವಹಾರದ ಶಾಶ್ವತ ಮುಚ್ಚುವಿಕೆ |
| ಉದ್ಯೋಗ | ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ | ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ | ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ | ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ |
| ಅಂಶ | ಬೀಗಮುದ್ರೆ | ಉದ್ಯೋಗಬಂಧಿ | ವಜಾಗೊಳಿಸುವಿಕೆ | ಮುಚ್ಚುವಿಕೆ |
|---|---|---|---|---|
| ಕಾರಣ | ನಿಯೋಜಕನ ಒತ್ತಡ | ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಮೀರಿದ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದ ಕಾರಣಗಳು | ಶಿಕ್ಷೆಯ ಹೊರತಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಕಾರಣ | ನಿಲ್ಲಿಸಲು ನಿಯೋಜಕನ ನಿರ್ಧಾರ |
| ವ್ಯವಹಾರ | ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ | ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ | ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ | ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ |
| ಪಾವತಿ | ಏನೂ ಇಲ್ಲ; ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾದರೆ ವೇತನ | ಶೇಕಡಾ 50 ನಷ್ಟ ಪರಿಹಾರ | ನೋಟೀಸು ಮತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕೆ 15 ದಿನಗಳು | ನೋಟೀಸು ಮತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕೆ 15 ದಿನಗಳು, ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಿತಿಯೊಂದಿಗೆ |
| ಪೂರ್ವಾನುಮತಿ (100 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು) | ಇಲ್ಲ; ಕಲಂಗಳು 22 ಮತ್ತು 23 ರಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧಗಳು | ಕಲಂ 25M | ಕಲಂ 25N | ಕಲಂ 25-O |
| ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಕರಣ | Kairbetta Estate | Firestone Tyre | Sundara Money | Tatanagar Foundry |
ಕಾನೂನು ಈಗ ಎಲ್ಲಿದೆ
2020ರ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಬಂಧಗಳ ಸಂಹಿತೆಯ ಕಲಂ 104 ರಿಂದ 1947ರ ಅಧಿನಿಯಮವನ್ನು 21 ನವೆಂಬರ್ 2025 ರಂದು ನಿರಸನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು (repealed). ನಾಲ್ಕು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಅದೇ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಬೀಗಮುದ್ರೆ ಕಲಂ 2(u) ರಲ್ಲಿ, ಉದ್ಯೋಗಬಂಧಿ ಕಲಂ 2(t) ರಲ್ಲಿ, ವಜಾಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಕಲಂ 2(zh) ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮುಚ್ಚುವಿಕೆ ಕಲಂ 2(h) ರಲ್ಲಿ ಇವೆ. ವಜಾಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಈಗ ನಿಗದಿತ ಅವಧಿಯ ಉದ್ಯೋಗದ (fixed term employment) ಮುಕ್ತಾಯವನ್ನೂ ಹೊರಗಿಡುತ್ತದೆ. ಉದ್ಯೋಗಬಂಧಿ, ವಜಾಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಮುಚ್ಚುವಿಕೆಗೆ ಪೂರ್ವಾನುಮತಿ (ಕಲಂಗಳು 78 ರಿಂದ 80) ಮುನ್ನೂರು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಕೆಲಸಗಾರರು ನೇಮಕಗೊಂಡಿರುವಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಬೇಕು. ಬೀಗಮುದ್ರೆಗೆ ಈಗ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸ್ಥಾಪನೆಯಲ್ಲಿ (industrial establishment), ಅದಕ್ಕೆ ಮೊದಲಿನ ಅರವತ್ತು ದಿನಗಳೊಳಗೆ ನೀಡಿದ ನೋಟೀಸು ಬೇಕು (ಕಲಂ 62(2)). ನೋಟೀಸಿನ ಹದಿನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳೊಳಗೆ ಅದು ಆರಂಭವಾಗಬಾರದು.
ನಿರ್ಣಯ. ನಾಲ್ಕು ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಎರಡು ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ: ಉದ್ಯೋಗ ಉಳಿಯುತ್ತದೆಯೇ, ಮತ್ತು ಕೆಲಸ ಏಕೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಬೀಗಮುದ್ರೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗಬಂಧಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. Kairbetta Estate ತೋರಿಸುವಂತೆ, ಬೀಗಮುದ್ರೆ ನಿಯೋಜಕನ ಅಸ್ತ್ರ, ಆದರೆ ಉದ್ಯೋಗಬಂಧಿ ಅವನ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಮೀರಿದ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ವಜಾಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಮುಚ್ಚುವಿಕೆ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. Tatanagar Foundry ಮತ್ತು Hariprasad Shukla ತೋರಿಸುವಂತೆ, ವಜಾಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ವ್ಯವಹಾರದಿಂದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಮುಚ್ಚುವಿಕೆ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನೇ ಕೊನೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ನಷ್ಟ ಪರಿಹಾರ, ನೋಟೀಸು ಮತ್ತು ಅನುಮತಿಯ ಕುರಿತು ತನ್ನದೇ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
The rest of the answers
The first answer is free. The rest come with the KSLU LL.B. Semester 2 Kannada solved papers.
You have read the question paper and its first answer in full. Buy the solved papers once and you can read every answer of every solved paper in this semester.
Solved papers: ₹499 Already bought it? Sign in
The question paper itself stays free, and so does the syllabus.
What should we fix or add?
ಈ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪು ಕಂಡಿತೇ? ತಿಳಿಸಿ ನಾವು ಅದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತೇವೆ.