ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಬಿಡಿಸಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆಗಳು
ಕುಟುಂಬ ಕಾನೂನು I (ಹಿಂದೂ ಕಾನೂನು)
ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ ಬಿಡಿಸಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ, ಕನ್ನಡ ಆವೃತ್ತಿ
LL.B. (Three Years) · ಸೆಮಿಸ್ಟರ್ 1
2018 Dec ಪರೀಕ್ಷೆ
munotes.in
ಮುಂಬೈ
LL.B. (Three Years) Sem 1 Family Law I (Hindu Law) 2018 Dec Question Paper with Solutions in Kannada
ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಕನ್ನಡ ಪಾಠದ ಬಗ್ಗೆ
ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು Q1, Q3, Q7, Q12 ರಲ್ಲಿ KSLU ಮುದ್ರಿಸಿದ ಕನ್ನಡ ಪಾಠವು ಅವುಗಳ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪಾಠಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಓದುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಉತ್ತರಗಳು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತವೆ.
munotes.in ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಪ್ರಕಟವಾದದ್ದು: 3 ನವೆಂಬರ್ 2026.
ಪ್ರಕಾಶಕರು: munotes.in, ಮುಂಬೈ.
ಮಾದರಿ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು munotes.in ನ ಸಂಪಾದಕೀಯ ವಿಭಾಗ ಬರೆದು ಸಂಪಾದಿಸಿದೆ; ಇದು munotes.in ಮಾಡಿದ ಅವುಗಳ ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ.
ಈ ಸಂಪುಟದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ, ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ AI ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಬಹುದು, ಶ್ರೇಯ ನೀಡಿ: munotes.in ಹೆಸರು ಹೇಳಿ ಮತ್ತು ಈ ಸಂಪುಟದ ಪುಟಕ್ಕೆ ಲಿಂಕ್ ನೀಡಿ. ಇಡೀ ಸಂಪುಟವನ್ನು ಮರುಮುದ್ರಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಪೂರ್ಣ ನಿಯಮಗಳು: munotes.in/content-license.
munotes.in ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ಇರುವ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಧ್ಯಯನ ಸಾಧನ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅದರ ಅನುಮೋದನೆ ಪಡೆದಿಲ್ಲ.
ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆಗೆ ಅಧಿಕೃತ ಉತ್ತರಸೂಚಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಸಂಪುಟದ ಉತ್ತರಗಳು ಮಾದರಿ ಉತ್ತರಗಳು: ಪೂರ್ಣ ಅಂಕ ಪಡೆಯುವ ಉತ್ತರವನ್ನು ಹೇಗೆ ಬರೆಯಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಬರೆದವು. ಅವು ಅಧ್ಯಯನದ ಸಾಧನ; ಪರೀಕ್ಷಕರು ಹೇಗೆ ಅಂಕ ನೀಡಿದರು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಅಧಿಕೃತ ಆಧಾರವಲ್ಲ.
ಇಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆಯು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು 2018 Dec ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ; ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಕನ್ನಡ ಪಾಠವನ್ನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವೇ ಮುದ್ರಿಸಿದೆ.
ಪರಿವಿಡಿ
ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು 2018 Dec ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದ ಕ್ರಮದಲ್ಲೇ ಇವೆ.
ಅಂಕಗಳುಪುಟ
ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ
The questions in this volume are the questions asked at the 2018 Dec examination, reproduced as ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ set them, in the order it set them. ದೀರ್ಘ ಓದುವ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಸಾಲುಗಳು ಹಾಗೂ ನಮ್ಮ ಸಾರಾಂಶಕ್ಕೆ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ; ಮೂಲ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುದ್ರಿಸುತ್ತದೆ. Only the answers are ours. ಮೂಲ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ ನೋಡಿ.
ಅವಧಿ: 3 hours · ಒಟ್ಟು ಅಂಕಗಳು: 100 · 13 ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ
ಈ ಸಂಪುಟವನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸುವುದು
ಮೊದಲು ಪರೀಕ್ಷೆಯಂತೆಯೇ, ಸಮಯ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ನೀವೇ ಬಿಡಿಸಿ. ನಂತರ ಇಲ್ಲಿನ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ಓದಿ ನಿಮ್ಮ ಉತ್ತರಗಳಿಗೆ ಅಂಕ ನೀಡಿ. ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಬಿಡಿಸುವ ಮೊದಲೇ ಉತ್ತರ ಓದುವುದು ಉಪಯುಕ್ತ ಎನಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದರಿಂದ ಕಲಿಯುವುದು ಕಡಿಮೆ: ಉತ್ತರವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ನೀವೇ ಬರೆಯಬಲ್ಲಿರಿ ಎಂಬುದು ಎರಡು ಬೇರೆ ವಿಷಯಗಳು.
Q1ಒಂದು ವಿಧಿಬದ್ಧ ಹಿಂದೂ ವಿವಾಹದ ಅವಶ್ಯಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.[16]
ಉತ್ತರ
ಪೂರ್ಣ ಅಂಕಗಳಿಗಾಗಿ, ಇವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳಿ: ಕಲಂ 5 ರ ಆರಂಭದ ಪದಗಳು (ಇಬ್ಬರೂ ಪಕ್ಷಗಳು ಹಿಂದೂಗಳು); ಕಲಂ 5 ರಲ್ಲಿನ ಐದು ಷರತ್ತುಗಳು, (i) ಏಕಪತ್ನಿತ್ವ, (ii) ಮಾನಸಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, (iii) ವಯಸ್ಸು, (iv) ನಿಷಿದ್ಧ ಸಂಬಂಧ (prohibited relationship), (v) ಸಪಿಂಡ (sapinda) ಸಂಬಂಧ; ಕಲಂ 7 ರಲ್ಲಿನ ಸಮಾರಂಭಗಳು (ceremonies); ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಷರತ್ತಿನ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯ ಪರಿಣಾಮ (ಅನೂರ್ಜಿತ (void), ಶೂನ್ಯಕರಣೀಯ (voidable), ಅಥವಾ ಎರಡೂ ಅಲ್ಲದೆ ದಂಡನೀಯ) ಒಂದು ಕೋಷ್ಟಕದೊಂದಿಗೆ; ಕಲಂ 8 ರಲ್ಲಿನ ನೋಂದಣಿ (registration) ಷರತ್ತಲ್ಲ; ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ (child marriage) ಕುರಿತ ಕರ್ನಾಟಕದ ತಿದ್ದುಪಡಿ (amendment); ಭಾವುರಾವ್ ಲೋಖಂಡೆ (Bhaurao Lokhande), ಸರ್ಲಾ ಮುದ್ಗಲ್ (Sarla Mudgal), ಲಿಲಿ ಥಾಮಸ್ (Lily Thomas), ಆರ್. ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನಾರಾಯಣ್ (R. Lakshmi Narayan), ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್ ಥಾಟ್ (Independent Thought) ಮತ್ತು ಸೀಮಾ (Seema) ಪ್ರಕರಣಗಳ ವಿವರಣೆ; ಒಂದು ತೀರ್ಮಾನ.
ಹಿಂದೂ ವಿವಾಹ ಅಧಿನಿಯಮ 1955 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಾಹ
1955 ಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಹಿಂದೂ ವಿವಾಹವನ್ನು ಗ್ರಂಥಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯ (custom) ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಹಿಂದೂ ವಿವಾಹ ಅಧಿನಿಯಮ (Hindu Marriage Act) 1955 ಈಗ ಊರ್ಜಿತ (valid) ವಿವಾಹದ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಗ್ರಂಥಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ಕಲಂ 4 ಅಧಿನಿಯಮಕ್ಕೆ ಅಧಿಭಾವಿ ಪರಿಣಾಮ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಕಲಂ 5 "ಯಾವುದೇ ಇಬ್ಬರು ಹಿಂದೂಗಳ ನಡುವೆ ವಿವಾಹವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬಹುದು" ಎಂಬ ಪದಗಳೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮೊದಲ ಅಗತ್ಯವೆಂದರೆ, ಕಲಂ 2 ಆ ಪದವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವಂತೆ, ಇಬ್ಬರೂ ಪಕ್ಷಗಳು ಹಿಂದೂಗಳಾಗಿರಬೇಕು. ಒಂದು ಪಕ್ಷ ಹಿಂದೂ ಅಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಈ ಅಧಿನಿಯಮದ (Act) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಾಹ ಮಾಡಲಾಗದು. ಅದನ್ನು ವಿಶೇಷ ವಿವಾಹ ಅಧಿನಿಯಮ (Special Marriage Act) 1954 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಬಹುದು.
ನಂತರ ಕಲಂ 5 ಐದು ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಕಲಂ 7 ಸಮಾರಂಭಗಳ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ.
ಷರತ್ತು (i): ಏಕಪತ್ನಿತ್ವ
"ವಿವಾಹದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಜೀವಂತ ಸಂಗಾತಿ ಇರಬಾರದು." ಈ ಷರತ್ತು 1955 ರಿಂದ ಹಿಂದೂಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಪತ್ನಿತ್ವವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿತು.
ಇದನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ ವಿವಾಹ ಕಲಂ 11 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅನೂರ್ಜಿತ. ಕಲಂ 17 ಅದನ್ನು ದ್ವಿವಿವಾಹದ (bigamy) ಅಪರಾಧವನ್ನಾಗಿಯೂ (offence) ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅದು ಭಾರತ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆಯ (Indian Penal Code) ಹಳೆಯ ಕಲಂಗಳು 494 ಮತ್ತು 495 ಅನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ, ಅವು ಈಗ ಕಲಂ 82, ಭಾರತೀಯ ನ್ಯಾಯ ಸಂಹಿತೆ (Bharatiya Nyaya Sanhita) 2023. ಶಿಕ್ಷೆ ಏಳು ವರ್ಷಗಳವರೆಗಿನ ಸೆರೆವಾಸ ಮತ್ತು ದಂಡ (fine), ಅಥವಾ ಹಿಂದಿನ ವಿವಾಹವನ್ನು ಮರೆಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ.
Sarla Mudgal v. Union of India, AIR 1995 SC 1531. ಹಿಂದೂ ಗಂಡಂದಿರು ಎರಡನೆಯ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗುವ ಸಲುವಾಗಿಯೇ ಇಸ್ಲಾಂಗೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡರು. ಮುಸ್ಲಿಮರಾಗಿ ತಾವು ನಾಲ್ಕು ಹೆಂಡತಿಯರನ್ನು ಹೊಂದಬಹುದು ಎಂದು ಅವರು ವಾದಿಸಿದರು. ಮೊದಲ ಹಿಂದೂ ವಿವಾಹ ಮತಾಂತರದಿಂದ (conversion) ವಿಸರ್ಜನೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ (Supreme Court) ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು. ಕಲಂ 13 ರ ಅಡಿಯ ವಿವಾಹ ವಿಚ್ಛೇದನದ (divorce) ಡಿಕ್ರಿಯಿಂದ (decree) ಮಾತ್ರ ಅದನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಮತಾಂತರದ ನಂತರದ ಎರಡನೆಯ ವಿವಾಹ ಅನೂರ್ಜಿತವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಗಂಡ ದ್ವಿವಿವಾಹದ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥನಾಗಿದ್ದನು.
Lily Thomas v. Union of India, (2000) 6 SCC 224. ಮತ್ತೆ ವಿವಾಹವಾಗಲು ಗಂಡಂದಿರು ಮತಾಂತರಗೊಂಡಿದ್ದ ಹೆಂಡತಿಯರ ಮನವಿಗಳಲ್ಲಿ (petitions) ಪ್ರಶ್ನೆ ಮತ್ತೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ (Court) ಮುಂದೆ ಬಂದಿತು. ನ್ಯಾಯಾಲಯ Sarla Mudgal ಅನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿತು. ಮತಾಂತರ ವಿವಾಹ ವಿಚ್ಛೇದನಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ನ್ಯಾಯಿಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕೀಕರಣಕ್ಕೆ (judicial separation) ಒಂದು ಆಧಾರ ಮಾತ್ರ. ಮೊದಲ ವಿವಾಹ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಎರಡನೆಯ ವಿವಾಹ ಅನೂರ್ಜಿತ ಮತ್ತು ದ್ವಿವಿವಾಹದ ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ಷರತ್ತು (i) ಅನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲಾಗದು ಎಂದು ಈ ಪ್ರಕರಣಗಳು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.
ಷರತ್ತು (ii): ಮಾನಸಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ
ವಿವಾಹದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಯಾವುದೇ ಪಕ್ಷ:
- "ಅಸ್ವಸ್ಥ ಮನಸ್ಸಿನ (unsoundness of mind) ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅದಕ್ಕೆ ಊರ್ಜಿತ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಲು ಅಸಮರ್ಥನಾಗಿರಬಾರದು"; ಅಥವಾ
- ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಲು ಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದರೂ, "ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಅನರ್ಹನಾಗುವಂತಹ ರೀತಿಯ ಅಥವಾ ಮಟ್ಟದ ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯಿಂದ (mental disorder) ಬಳಲುತ್ತಿರಬಾರದು"; ಅಥವಾ
- "ಹುಚ್ಚಿನ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ದಾಳಿಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಿರಬಾರದು".
ಈ ಖಂಡವನ್ನು 1976 ರಲ್ಲಿ ಬದಲಿಸಲಾಯಿತು. 1999 ರಲ್ಲಿ ಅದರಿಂದ "ಅಪಸ್ಮಾರ" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು, ಆದ್ದರಿಂದ ಅಪಸ್ಮಾರ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ನಿರ್ಬಂಧವಲ್ಲ.
ಷರತ್ತು (ii) ಅನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ ವಿವಾಹ ಕಲಂ 12(1)(b) ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಶೂನ್ಯಕರಣೀಯ. ಇನ್ನೊಂದು ಪಕ್ಷ ಶೂನ್ಯತೆಯ ಡಿಕ್ರಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವವರೆಗೆ ಅದು ನಿಂತಿರುತ್ತದೆ.
R. Lakshmi Narayan v. Santhi, (2001) 4 SCC 688. ಪಕ್ಷಗಳು ಸುಮಾರು 25 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಮಾತ್ರ ಒಟ್ಟಿಗೆ ವಾಸಿಸಿದ್ದರು. ಹೆಂಡತಿಗೆ ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ ಇತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಿ ಗಂಡ ಶೂನ್ಯತೆಯನ್ನು ಕೋರಿದನು. ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ನಿರಾಕರಿಸಿತು. ಸಾಮಾನ್ಯ ವೈವಾಹಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ಅಸಾಧ್ಯಗೊಳಿಸುವ ರೀತಿಯ ಅಥವಾ ಮಟ್ಟದ್ದಾಗಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಅನರ್ಹಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಶೂನ್ಯತೆಯನ್ನು ಕೋರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲಿನ ಹೊಣೆ ಭಾರವಾದುದು. ಇಲ್ಲಿ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಮೊದಲೇ ಗಂಡನಿಗೆ ಅವಳ ಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿತ್ತು.
ಷರತ್ತು (iii): ವಯಸ್ಸು
"ವಿವಾಹದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವರನು ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ವರ್ಷ ಮತ್ತು ವಧು ಹದಿನೆಂಟು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿರಬೇಕು."
ಹಿಂದೂ ವಿವಾಹ ಅಧಿನಿಯಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲೇ, ಈ ಷರತ್ತಿನ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ವಿವಾಹವನ್ನು ಅನೂರ್ಜಿತ ಅಥವಾ ಶೂನ್ಯಕರಣೀಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದು ಇಲ್ಲ. ಕಲಂ 11 ಖಂಡ (iii) ಅನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಕಲಂ 12 ಕೂಡ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಕಲಂ 18(a) ವಿವಾಹವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ದಂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿಕ್ಷೆ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳವರೆಗಿನ ಕಠಿಣ ಸೆರೆವಾಸ, ಅಥವಾ ಒಂದು ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳವರೆಗಿನ ದಂಡ, ಅಥವಾ ಎರಡೂ.
ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ನಿಷೇಧ ಅಧಿನಿಯಮ 2006 ಇನ್ನೂ ಮುಂದೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಆ ಅಧಿನಿಯಮದ ಕಲಂ 3 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ, ಬಾಲಕನಾಗಿದ್ದ ಪಕ್ಷದ ಆಯ್ಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಶೂನ್ಯಕರಣೀಯ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವು ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ನಿಷೇಧ (ಕರ್ನಾಟಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಅಧಿನಿಯಮ 2016 ರ ಮೂಲಕ ಆ ಅಧಿನಿಯಮವನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿತು. ಆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ನಂತರ ನೆರವೇರಿದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ "ಆರಂಭದಿಂದಲೇ ಅನೂರ್ಜಿತವಾಗಿರತಕ್ಕದ್ದು" ಎಂದು ಹೊಸ ಕಲಂ 3(1A) ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಸಿನ ಷರತ್ತಿಗೆ ಈಗ ಹಿಂದೂ ವಿವಾಹ ಅಧಿನಿಯಮ ಮಾತ್ರ ನೀಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಲವಾದ ಪರಿಣಾಮವಿದೆ.
Independent Thought v. Union of India, (2017) 10 SCC 800. ಹೆಂಡತಿ ಹದಿನೈದು ವರ್ಷ ಮೀರಿದ್ದರೆ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆ ಗಂಡನಿಗೆ ಅತ್ಯಾಚಾರದ (rape) ಅಪರಾಧದಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಿತ್ತು. ಹೆಂಡತಿ ಹದಿನೆಂಟು ವರ್ಷದೊಳಗಿರುವಲ್ಲಿ ಆ ವಿನಾಯಿತಿ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು. ಹದಿನೆಂಟು ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಹೆಂಡತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಲೈಂಗಿಕ ಸಂಭೋಗ ಅತ್ಯಾಚಾರ. ಭಾರತೀಯ ನ್ಯಾಯ ಸಂಹಿತೆ ಈಗ ಕಲಂ 63, ಅಪವಾದ 2 ರಲ್ಲಿ ಹಾಗೆಯೇ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಯಸ್ಸಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ವಿವಾಹವನ್ನು ಕಾನೂನು ಈಗ ಎಷ್ಟು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಪ್ರಕರಣ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಷರತ್ತುಗಳು (iv) ಮತ್ತು (v): ನಿಷಿದ್ಧ ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ಸಪಿಂಡ ಸಂಬಂಧ
(iv) "ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರನ್ನೂ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಅಥವಾ ವಾಡಿಕೆ ಇಬ್ಬರ ನಡುವಿನ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡದ ಹೊರತು, ಪಕ್ಷಗಳು ನಿಷಿದ್ಧ ಸಂಬಂಧದ ಹಂತಗಳೊಳಗೆ ಇರಬಾರದು."
(v) "ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರನ್ನೂ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಅಥವಾ ವಾಡಿಕೆ ಇಬ್ಬರ ನಡುವಿನ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡದ ಹೊರತು, ಪಕ್ಷಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸಪಿಂಡರಾಗಿರಬಾರದು."
ಕಲಂ 3(g) ನಿಷಿದ್ಧ ಸಂಬಂಧದ ಹಂತಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇಬ್ಬರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಅವುಗಳೊಳಗಿರುತ್ತಾರೆ:
- ಒಬ್ಬರು ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ನೇರ ಪೂರ್ವಜರಾಗಿದ್ದರೆ;
- ಒಬ್ಬರು ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ನೇರ ಪೂರ್ವಜರ ಅಥವಾ ವಂಶಜರ ಹೆಂಡತಿ ಅಥವಾ ಗಂಡನಾಗಿದ್ದರೆ;
- "ಒಬ್ಬರು ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಸಹೋದರನ ಅಥವಾ ತಂದೆಯ ಅಥವಾ ತಾಯಿಯ ಸಹೋದರನ ಅಥವಾ ಅಜ್ಜನ ಅಥವಾ ಅಜ್ಜಿಯ ಸಹೋದರನ ಹೆಂಡತಿಯಾಗಿದ್ದರೆ"; ಅಥವಾ
- "ಇಬ್ಬರೂ ಸಹೋದರ ಮತ್ತು ಸಹೋದರಿ, ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಮತ್ತು ಸೋದರ ಸೊಸೆ, ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ಮತ್ತು ಸೋದರಳಿಯ, ಅಥವಾ ಸಹೋದರ ಮತ್ತು ಸಹೋದರಿಯ ಅಥವಾ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರ ಅಥವಾ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರಿಯರ ಮಕ್ಕಳಾಗಿದ್ದರೆ".
ಕಲಂ 3 ಕ್ಕೆ ವಿವರಣೆಯ (Explanation) ಮೂಲಕ, ಸಂಬಂಧವು ಅರ್ಧ ರಕ್ತ, ಏಕೋದರ ರಕ್ತ, ಅಧರ್ಮಜ ರಕ್ತಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ದತ್ತಕದಿಂದಾದ (adoption) ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಕಲಂ 3(f) ಸಪಿಂಡ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ತಾಯಿಯ ಮೂಲಕದ ಊರ್ಧ್ವ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ತಲೆಮಾರಿನವರೆಗೆ, ಮತ್ತು ತಂದೆಯ ಮೂಲಕ ಐದನೆಯ ತಲೆಮಾರಿನವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಬಂಧಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಮೊದಲ ತಲೆಮಾರು ಎಂದು ಎಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಎರಡೂ ಷರತ್ತುಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಅಪವಾದವಿದೆ: ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಕ್ಷವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮತ್ತು ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಖಂಡ 4 ಸೋದರಸಂಬಂಧಿಗಳ ನಡುವಿನ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಹಾಗೂ ಸೋದರ ಸೊಸೆಯ ನಡುವಿನ ವಿವಾಹವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅನೇಕ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ, ಸಂಪ್ರದಾಯದಿಂದ ಒಬ್ಬ ಪುರುಷ ತನ್ನ ಸೋದರಮಾವನ ಮಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ತನ್ನ ಸಹೋದರಿಯ ಮಗಳನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಬಹುದು. ಇಬ್ಬರೂ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಸಾಬೀತಾದಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ವಿವಾಹ ಊರ್ಜಿತ.
(iv) ಅಥವಾ (v) ಅನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ ವಿವಾಹ ಕಲಂ 11 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅನೂರ್ಜಿತ. ಕಲಂ 18(b) ಅದನ್ನು ಒಂದು ತಿಂಗಳವರೆಗಿನ ಸಾದಾ ಸೆರೆವಾಸ, ಅಥವಾ ಒಂದು ಸಾವಿರ ರೂಪಾಯಿಗಳವರೆಗಿನ ದಂಡ, ಅಥವಾ ಎರಡರಿಂದಲೂ ದಂಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಮಾರಂಭಗಳು: ಕಲಂ 7
ವಿವಾಹವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸದ ಹೊರತು ಅದು ಊರ್ಜಿತವಲ್ಲ. ಹಿಂದೂ ವಿವಾಹವನ್ನು "ಅದರ ಯಾವುದೇ ಪಕ್ಷದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಾರಂಭಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಬಹುದು" ಎಂದು ಕಲಂ 7(1) ಹೇಳುತ್ತದೆ. ವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಪದಿ (saptapadi) ಸೇರಿರುವಲ್ಲಿ, ಏಳನೆಯ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟಾಗ ವಿವಾಹ ಪೂರ್ಣ ಮತ್ತು ಬಂಧನಕಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕಲಂ 7(2) ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ.
Bhaurao Shankar Lokhande v. State of Maharashtra, AIR 1965 SC 1564. ಎರಡನೆಯ ವಿವಾಹಕ್ಕಾಗಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ದ್ವಿವಿವಾಹಕ್ಕಾಗಿ ಅಭಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು (prosecuted). ಎರಡನೆಯ ವಿವಾಹದಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ಅಗ್ನಿಯ ಮುಂದಿನ ಆವಾಹನೆ ಮತ್ತು ಸಪ್ತಪದಿಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅವನನ್ನು ಖುಲಾಸೆಗೊಳಿಸಿತು. ಸರಿಯಾದ ಸಮಾರಂಭಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಆಚರಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ವಿವಾಹ "ನೆರವೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ". ಕೆಲವು ಸಮಾರಂಭಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವುದು ಮಾತ್ರ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸಮುದಾಯದ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಅವುಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸಿರದ ಹೊರತು, ಈ ಎರಡು ಸಮಾರಂಭಗಳು ಅತ್ಯಗತ್ಯ.
ಆದ್ದರಿಂದ ಸರಿಯಾದ ಸಮಾರಂಭಗಳು ಊರ್ಜಿತತೆಯ ನಿಜವಾದ ಷರತ್ತು. ಅವುಗಳಿಲ್ಲದೆ ವಿವಾಹವೇ ಇಲ್ಲ.
ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಷರತ್ತಿನ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯ ಪರಿಣಾಮ
| ಷರತ್ತು | ಅದು ಏನನ್ನು ಅಗತ್ಯಪಡಿಸುತ್ತದೆ | ಉಲ್ಲಂಘನೆಯ ಪರಿಣಾಮ |
|---|---|---|
| ಕಲಂ 5 ರ ಆರಂಭದ ಪದಗಳು | ಇಬ್ಬರೂ ಪಕ್ಷಗಳು ಹಿಂದೂಗಳು | ಈ ಅಧಿನಿಯಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಿಲ್ಲ |
| (i) | ಜೀವಂತ ಸಂಗಾತಿ ಇಲ್ಲ | ಅನೂರ್ಜಿತ (ಕಲಂ 11); ದ್ವಿವಿವಾಹ (ಕಲಂ 17, ಭಾರತೀಯ ನ್ಯಾಯ ಸಂಹಿತೆಯ ಕಲಂ 82) |
| (ii) | ಮಾನಸಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ | ಶೂನ್ಯಕರಣೀಯ (ಕಲಂ 12(1)(b)) |
| (iii) | ವಯಸ್ಸು 21 ಮತ್ತು 18 | ಈ ಅಧಿನಿಯಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಊರ್ಜಿತ, ಆದರೆ ದಂಡನೀಯ (ಕಲಂ 18(a)); ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ನಿಷೇಧ ಅಧಿನಿಯಮದ ಕಲಂ 3(1A) ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅನೂರ್ಜಿತ |
| (iv) | ನಿಷಿದ್ಧ ಹಂತಗಳೊಳಗೆ ಇಲ್ಲ | ಸಂಪ್ರದಾಯ ಅನುಮತಿಸದ ಹೊರತು ಅನೂರ್ಜಿತ (ಕಲಂ 11); ದಂಡನೀಯ (ಕಲಂ 18(b)) |
| (v) | ಸಪಿಂಡರಲ್ಲ | ಸಂಪ್ರದಾಯ ಅನುಮತಿಸದ ಹೊರತು ಅನೂರ್ಜಿತ (ಕಲಂ 11); ದಂಡನೀಯ (ಕಲಂ 18(b)) |
| ಕಲಂ 7 | ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಮಾರಂಭಗಳು | ಊರ್ಜಿತ ವಿವಾಹವಿಲ್ಲ |
ನೋಂದಣಿ ಷರತ್ತಲ್ಲ
ಹಿಂದೂ ವಿವಾಹಗಳನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಲು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಕಲಂ 8 ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ವಿವಾಹದ ಊರ್ಜಿತತೆಗೆ "ನಮೂದನ್ನು ಮಾಡದಿರುವುದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಧೆ ಉಂಟಾಗತಕ್ಕದ್ದಲ್ಲ" ಎಂದು ಕಲಂ 8(5) ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೋಂದಣಿ ವಿವಾಹದ ರುಜುವಾತು, ಅದರ ಷರತ್ತಲ್ಲ.
Seema v. Ashwani Kumar, (2006) 2 SCC 578. ವಿವಾಹಗಳ ಕಡ್ಡಾಯ ನೋಂದಣಿಗಾಗಿ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವಂತೆ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೂ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿತು. ಇದು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿಯನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಿತು. ಅದು ಕಲಂ 8(5) ಅನ್ನು ಬದಲಿಸಲಿಲ್ಲ. ಕಲಂಗಳು 5 ಮತ್ತು 7 ಅನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ನೋಂದಾಯಿಸದ ವಿವಾಹ ಇನ್ನೂ ಊರ್ಜಿತ.
ಷರತ್ತುಗಳ ಕುರಿತು ಒಂದು ಟಿಪ್ಪಣಿ
ಷರತ್ತುಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟ ನೀತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ. ಏಕಪತ್ನಿತ್ವ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮೇಲಿನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಎಷ್ಟು ಗಂಭೀರವೆಂದರೆ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ವಿವಾಹವನ್ನು ಅನೂರ್ಜಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾನಸಿಕ ಅಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ವಿವಾಹ ಇನ್ನೊಂದು ಪಕ್ಷದ ಆಯ್ಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಶೂನ್ಯಕರಣೀಯ. ವಯಸ್ಸಿನ ನಿಯಮ ದುರ್ಬಲ ಅಂಶ. ಕೇಂದ್ರ ಅಧಿನಿಯಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ಊರ್ಜಿತವಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಅನೇಕ ಬರಹಗಾರರು ಟೀಕಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹವನ್ನು ಅನೂರ್ಜಿತಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕರ್ನಾಟಕ ಆ ಟೀಕೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದೆ.
ತೀರ್ಮಾನ. ಊರ್ಜಿತ ಹಿಂದೂ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಇಬ್ಬರು ಹಿಂದೂ ಪಕ್ಷಗಳು, ಕಲಂ 5 ರ ಐದು ಷರತ್ತುಗಳು, ಮತ್ತು ಕಲಂ 7 ರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಮಾರಂಭಗಳು ಬೇಕು. ಏಕಪತ್ನಿತ್ವ, ನಿಷಿದ್ಧ ಹಂತಗಳು ಅಥವಾ ಸಪಿಂಡ ನಿಯಮದ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ವಿವಾಹವನ್ನು ಅನೂರ್ಜಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾನಸಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಷರತ್ತಿನ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಅದನ್ನು ಶೂನ್ಯಕರಣೀಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ವಯಸ್ಸಿನ ಷರತ್ತಿನ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಅದನ್ನು ಅಧಿನಿಯಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಊರ್ಜಿತವಾಗಿಯೇ ಆದರೆ ದಂಡನೀಯವಾಗಿ ಉಳಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೂ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ಈಗ ಅನೂರ್ಜಿತ. Bhaurao Lokhande ತೋರಿಸುವಂತೆ, ಅತ್ಯಗತ್ಯ ಸಮಾರಂಭಗಳಿಲ್ಲದ ವಿವಾಹ ವಿವಾಹವೇ ಅಲ್ಲ. ನೋಂದಣಿ ವಿವಾಹವನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಅಷ್ಟೇ, ಅದರ ಊರ್ಜಿತತೆಯನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ನಿರ್ಧರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
The rest of the answers
The first answer is free. The rest come with the KSLU LL.B. Semester 1 Kannada solved papers.
You have read the question paper and its first answer in full. Buy the solved papers once and you can read every answer of every solved paper in this semester.
Solved papers: ₹499 Already bought it? Sign in
The question paper itself stays free, and so does the syllabus.
What should we fix or add?
ಈ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪು ಕಂಡಿತೇ? ತಿಳಿಸಿ ನಾವು ಅದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತೇವೆ.