ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಬಿಡಿಸಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆಗಳು
ನಿರ್ವಹಣೆಯ ತತ್ವಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆ
ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ ಬಿಡಿಸಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ, ಕನ್ನಡ ಆವೃತ್ತಿ
B.B.A. LL.B. (Five Years) · ಸೆಮಿಸ್ಟರ್ 2
2013 Jun ಪರೀಕ್ಷೆ
munotes.in
ಮುಂಬೈ
B.B.A. LL.B. (Five Years) Sem 2 Principles and Practice of Management 2013 Jun Question Paper with Solutions in Kannada
ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಕನ್ನಡ ಪಾಠದ ಬಗ್ಗೆ
ಪ್ರಶ್ನೆ Q6 ರಲ್ಲಿ KSLU ಮುದ್ರಿಸಿದ ಕನ್ನಡ ಪಾಠವು ಅದರ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪಾಠಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಓದುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಉತ್ತರವು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತದೆ.
munotes.in ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಪ್ರಕಟವಾದದ್ದು: 12 ನವೆಂಬರ್ 2026.
ಪ್ರಕಾಶಕರು: munotes.in, ಮುಂಬೈ.
ಮಾದರಿ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು munotes.in ನ ಸಂಪಾದಕೀಯ ವಿಭಾಗ ಬರೆದು ಸಂಪಾದಿಸಿದೆ; ಇದು munotes.in ಮಾಡಿದ ಅವುಗಳ ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ.
ಈ ಸಂಪುಟದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ, ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ AI ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಬಹುದು, ಶ್ರೇಯ ನೀಡಿ: munotes.in ಹೆಸರು ಹೇಳಿ ಮತ್ತು ಈ ಸಂಪುಟದ ಪುಟಕ್ಕೆ ಲಿಂಕ್ ನೀಡಿ. ಇಡೀ ಸಂಪುಟವನ್ನು ಮರುಮುದ್ರಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಪೂರ್ಣ ನಿಯಮಗಳು: munotes.in/content-license.
munotes.in ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ಇರುವ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಧ್ಯಯನ ಸಾಧನ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅದರ ಅನುಮೋದನೆ ಪಡೆದಿಲ್ಲ.
ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆಗೆ ಅಧಿಕೃತ ಉತ್ತರಸೂಚಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಸಂಪುಟದ ಉತ್ತರಗಳು ಮಾದರಿ ಉತ್ತರಗಳು: ಪೂರ್ಣ ಅಂಕ ಪಡೆಯುವ ಉತ್ತರವನ್ನು ಹೇಗೆ ಬರೆಯಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಬರೆದವು. ಅವು ಅಧ್ಯಯನದ ಸಾಧನ; ಪರೀಕ್ಷಕರು ಹೇಗೆ ಅಂಕ ನೀಡಿದರು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಅಧಿಕೃತ ಆಧಾರವಲ್ಲ.
ಇಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆಯು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು 2013 Jun ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ; ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಕನ್ನಡ ಪಾಠವನ್ನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವೇ ಮುದ್ರಿಸಿದೆ.
ಪರಿವಿಡಿ
ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು 2013 Jun ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದ ಕ್ರಮದಲ್ಲೇ ಇವೆ.
ಅಂಕಗಳುಪುಟ
ಅಂಕಗಳುಪುಟ
ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ
The questions in this volume are the questions asked at the 2013 Jun examination, reproduced as ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ set them, in the order it set them. ದೀರ್ಘ ಓದುವ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಸಾಲುಗಳು ಹಾಗೂ ನಮ್ಮ ಸಾರಾಂಶಕ್ಕೆ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ; ಮೂಲ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುದ್ರಿಸುತ್ತದೆ. Only the answers are ours. ಮೂಲ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ ನೋಡಿ.
ಅವಧಿ: 3 hours · ಒಟ್ಟು ಅಂಕಗಳು: 100 · 20 ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ
ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಿದ ಸೂಚನೆಗಳು
- N.B. (1) Answer all 5 Questions. (2) One essay type and one short note type from each unit have to be attempted, which is referred as part (a) and (b) in all the units. (3) Figures to the right indicate marks. (4) Answers should be written either in English or Kannada completely.
ಈ ಸಂಪುಟವನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸುವುದು
ಮೊದಲು ಪರೀಕ್ಷೆಯಂತೆಯೇ, ಸಮಯ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ನೀವೇ ಬಿಡಿಸಿ. ನಂತರ ಇಲ್ಲಿನ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ಓದಿ ನಿಮ್ಮ ಉತ್ತರಗಳಿಗೆ ಅಂಕ ನೀಡಿ. ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಬಿಡಿಸುವ ಮೊದಲೇ ಉತ್ತರ ಓದುವುದು ಉಪಯುಕ್ತ ಎನಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದರಿಂದ ಕಲಿಯುವುದು ಕಡಿಮೆ: ಉತ್ತರವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ನೀವೇ ಬರೆಯಬಲ್ಲಿರಿ ಎಂಬುದು ಎರಡು ಬೇರೆ ವಿಷಯಗಳು.
Q1
Unit I
(a)ನಿರ್ವಹಣೆ ಎಂದರೇನು ? ನಿರ್ವಹಣೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.[15]
ಉತ್ತರ
ಪೂರ್ಣ ಅಂಕಗಳಿಗಾಗಿ, ಇವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳಿ: ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳೊಂದಿಗೆ (ಫೆಯೋಲ್, ಕೂಂಟ್ಜ್ ಮತ್ತು ವೈರಿಕ್) ನಿರ್ವಹಣೆ (management) ಎಂದರೇನು ಮತ್ತು ಅದರ ಅಗತ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು; ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ, ನೌಕರರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ, ಉದಾಹರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ; ಅದರ ಹಲವು ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ (ವಿಷಯ ವಸ್ತು, ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು, ಸಂಘಟನೆಗಳ (organisation) ಬಗೆಗಳು, ಮಟ್ಟಗಳು); ಒಂದು ಕೋಷ್ಟಕ; ಮತ್ತು ಒಂದು ಉಪಸಂಹಾರ.
ನಿರ್ವಹಣೆ ಎಂದರೇನು?
ನಿರ್ವಹಣೆ ಎಂದರೆ ಜನರ ಮೂಲಕ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಅದು ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ, ಸಂಘಟಿಸುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳಿಗೆ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸಂಘಟನೆಯ ಉದ್ದೇಶಗಳು (objectives) ದಕ್ಷವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಸಾಧಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು ಎಂಬುದೇ ಅದರ ಆಶಯ.
- ಹೆನ್ರಿ ಫೆಯೋಲ್ (1916): "ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ಮುನ್ಸೂಚನೆ (forecast) ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸುವುದು, ಸಂಘಟನೆ ಮಾಡುವುದು, ಆಜ್ಞಾಪಿಸುವುದು, ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸುವುದು (co-ordinate) ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು."
- ಹ್ಯಾರೊಲ್ಡ್ ಕೂಂಟ್ಜ್ ಮತ್ತು ಹೈಂಜ್ ವೈರಿಕ್ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಒಂದು ಪರಿಸರವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಮತ್ತು ಕಾಪಾಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ, ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಆಯ್ದ ಗುರಿಗಳನ್ನು ದಕ್ಷವಾಗಿ ಸಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಅಗತ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು
- ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ: ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಲೆಂದೇ ಅದು ಇರುವುದು.
- ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ: ಅದು ಜನರು ಮತ್ತು ಅವರ ಸಂಬಂಧಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತದೆ.
- ನಿರಂತರ: ಅದರ ಕಾರ್ಯಗಳು ಒಂದು ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.
- ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ: ಎಲ್ಲ ಸಂಘಟನೆಗಳಲ್ಲೂ ಅದು ಅಗತ್ಯ.
- ಅಮೂರ್ತ: ಅದು ಅದರ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
- ಚಲನಶೀಲ: ಪರಿಸರದೊಂದಿಗೆ ಅದು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ವಿಜ್ಞಾನವೂ ಹೌದು, ಕಲೆಯೂ ಹೌದು: ಅದು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕೌಶಲದೊಂದಿಗೆ ಬಳಸುತ್ತದೆ.
ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ
A. ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ
1. ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದು. ನಿರ್ವಹಣೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಗುರಿಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನೂ ಅವುಗಳತ್ತ ಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ವಿಭಾಗಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮ ದಿಕ್ಕಿಲ್ಲದೆ ತೇಲುತ್ತದೆ.
2. ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿಸುವುದು. ಹಣ, ಯಂತ್ರಗಳು, ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಜನರು ಒಳಸುರಿಗಳು. ನಿರ್ವಹಣೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಸರಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ಉತ್ತಮ ಮತ್ತು ಕಳಪೆ ನಿರ್ವಹಣೆಯಡಿ ಅದೇ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಬಹಳ ಭಿನ್ನ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.
ಉದಾಹರಣೆ: ಒಂದೇ ಗಾತ್ರದ ಮತ್ತು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳು ಬಹಳ ಭಿನ್ನ ಲಾಭಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂದು ತನ್ನ ಕೊಠಡಿ ಕಾಯ್ದಿರಿಸುವಿಕೆಗಳನ್ನು ಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ, ತನ್ನ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ತರಬೇತಿ (training) ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ; ಇನ್ನೊಂದು ಹಾಗೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.
3. ದಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚ. ಯೋಜನೆ, ಸರಿಯಾದ ವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯರ್ಥ, ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಸಮಯ ಮತ್ತು ನಷ್ಟಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚಗಳು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಬೆಲೆಗಳನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತವೆ.
4. ಸಮನ್ವಯ. ಉತ್ಪಾದನೆ, ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನಂತಹ ವಿಭಾಗಗಳ ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿರ್ವಹಣೆ ಸಾಮರಸ್ಯಕ್ಕೆ ತರುತ್ತದೆ; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅವು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಎಳೆಯಬಹುದು.
5. ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದು. ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಹೊಂದಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳ ಎದುರು ಉದ್ಯಮವು ಉಳಿಯಲು ಮತ್ತು ಬೆಳೆಯಲು ಅದು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.
6. ಸುದೃಢ ಸಂಘಟನೆ. ನಿರ್ವಹಣೆ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು, ಅಧಿಕಾರ (authority) ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಗಳ ಒಂದು ಸ್ಪಷ್ಟ ರಚನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ; ಇದರಿಂದ ಗೊಂದಲ ಮತ್ತು ಸಂಘರ್ಷ ತಪ್ಪುತ್ತವೆ.
B. ನೌಕರರಿಗೆ
7. ನ್ಯಾಯಯುತ ಪ್ರತಿಫಲಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು. ಉತ್ತಮ ನಿರ್ವಹಣೆ ನ್ಯಾಯಯುತ ವೇತನ, ಸುರಕ್ಷಿತ ಕೆಲಸದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
8. ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ತೃಪ್ತಿ. ತರಬೇತಿ, ಬಡ್ತಿ (promotion) ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆ ನೌಕರರು ಬೆಳೆಯಲು ಮತ್ತು ತಾವು ಮೌಲ್ಯಯುತರು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲು ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ.
9. ಉತ್ತಮ ಮಾನವ ಸಂಬಂಧಗಳು. ಪರಿಗಣನಾಶೀಲ ನಾಯಕತ್ವ (leadership) ಮತ್ತು ಮುಕ್ತ ಸಂವಹನ (communication) ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರ ನಡುವೆ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತವೆ.
C. ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ
10. ಉತ್ತಮ ಸರಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳು. ಉತ್ತಮವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುವ ಉದ್ಯಮಗಳು ನ್ಯಾಯಯುತ ಬೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತವೆ.
11. ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಆದಾಯ. ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ, ಉತ್ತಮವಾಗಿ ನಡೆಸಲ್ಪಡುವ ಉದ್ಯಮಗಳು ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಪಾವತಿಸುತ್ತವೆ.
12. ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಬಳಕೆ. ಉತ್ತಮ ನಿರ್ವಹಣೆ ವಿರಳವಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಬಳಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಪರಿಸರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದರಂತಹ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಾಧ್ಯತೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುತ್ತದೆ.
13. ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ. ಒಂದು ದೇಶದ ಸಮೃದ್ಧಿ ಅದರ ಹೊಲಗಳು, ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಎಷ್ಟು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ.
ನಿರ್ವಹಣೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ
ನಿರ್ವಹಣೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಎಂದರೆ ಅದು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಹರವು ಮತ್ತು ಅದು ಅನ್ವಯವಾಗುವ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು.
1. ವಿಷಯ ವಸ್ತು. ಒಂದು ಜ್ಞಾನ ಸಮೂಹವಾಗಿ, ನಿರ್ವಹಣೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ:
- ಯೋಜನೆ (planning), ಸಂಘಟನೆ (organising), ಸಿಬ್ಬಂದೀಕರಣ (staffing), ನಿರ್ದೇಶಿಸುವಿಕೆ (directing) ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ (controlling) ಎಂಬ ಕಾರ್ಯಗಳು, ಸಮನ್ವಯವು (co-ordination) ಅವುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹಿಡಿದಿಡುತ್ತದೆ;
- ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಸಂಘಟನೆಯ ತತ್ವಗಳು;
- ಆಯವ್ಯಯ ರಚನೆ, ವೆಚ್ಚ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ, ಜಾಲ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ, ಕೆಲಸದ ಅಧ್ಯಯನ, ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಂತಹ ತಂತ್ರಗಳು;
- ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ವರ್ತನೆಯ ಅಧ್ಯಯನ: ಪ್ರೇರಣೆ (motivation), ನಾಯಕತ್ವ, ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ಗುಂಪುಗಳು.
2. ವ್ಯವಹಾರದ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು. ನಿರ್ವಹಣೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಭಾಗಕ್ಕೂ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ:
- ಉತ್ಪಾದನೆ: ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಪ್ರಮಾಣ, ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇಡುವುದನ್ನು ಯೋಜಿಸುವುದು ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು;
- ಮಾರುಕಟ್ಟೆ: ಸಂಶೋಧನೆ, ಉತ್ಪನ್ನ, ಬೆಲೆ, ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟ ಉತ್ತೇಜನ;
- ಹಣಕಾಸು: ನಿಧಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು, ಹೂಡುವುದು ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು;
- ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ: ನೇಮಕಾತಿ (recruitment), ತರಬೇತಿ, ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ, ವೇತನ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಗಳು;
- ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು: ಖರೀದಿ, ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮತ್ತು ದಾಸ್ತಾನು ನಿಯಂತ್ರಣ;
- ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ: ಹೊಸ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು;
- ಕಚೇರಿ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ: ದಾಖಲೆಗಳು, ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ದತ್ತಾಂಶ.
3. ಸಂಘಟನೆಗಳ ಬಗೆಗಳು. ನಿರ್ವಹಣೆ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಸರ್ಕಾರಿ ಇಲಾಖೆಗಳು, ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು, ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು, ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು, ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ದತ್ತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲೂ ಅಗತ್ಯ. ಈ ವ್ಯಾಪಕ ಅನ್ವಯವೇ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕತೆ.
4. ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಮಟ್ಟಗಳು. ನಿರ್ವಹಣೆ ಉನ್ನತ, ಮಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಕೆಳ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ನೀತಿಗಳನ್ನು (policies) ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ; ಮಧ್ಯಮ ಮಟ್ಟ ಅವುಗಳನ್ನು ವಿಭಾಗೀಯ ಯೋಜನೆಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ; ಕೆಳ ಮಟ್ಟ ದೈನಂದಿನ ಕೆಲಸದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಸಾರಾಂಶ ಕೋಷ್ಟಕ
| ವಿಷಯ | ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳು |
|---|---|
| ಅರ್ಥ | ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ತಲುಪಲು ಜನರ ಮೂಲಕ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಸುವುದು |
| ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ | ಉದ್ದೇಶಗಳು, ಉತ್ಪಾದಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು, ದಕ್ಷತೆ, ಸಮನ್ವಯ, ಹೊಂದಾಣಿಕೆ, ಸುದೃಢ ಸಂಘಟನೆ |
| ನೌಕರರಿಗೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ | ನ್ಯಾಯಯುತ ಪ್ರತಿಫಲಗಳು, ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಉತ್ತಮ ಸಂಬಂಧಗಳು |
| ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ | ಉತ್ತಮ ಸರಕುಗಳು, ಉದ್ಯೋಗಗಳು, ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಬಳಕೆ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿ |
| ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ವಿಷಯ ವಸ್ತು | ಕಾರ್ಯಗಳು, ತತ್ವಗಳು, ತಂತ್ರಗಳು, ವರ್ತನೆ |
| ವಿಷಯ | ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳು |
|---|---|
| ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು | ಉತ್ಪಾದನೆ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ಹಣಕಾಸು, ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ, ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು, ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಕಚೇರಿ |
| ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ಸಂಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಟ್ಟಗಳು | ಎಲ್ಲ ಸಂಘಟನೆಗಳು; ಉನ್ನತ, ಮಧ್ಯಮ, ಕೆಳ ಮಟ್ಟಗಳು |
ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ
ಒಂದು ಸಹಕಾರಿ ಡೈರಿ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಎರಡನ್ನೂ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರ ಮಂಡಳಿ ಹಾಲು ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮತ್ತು ಬೆಲೆಗಳಿಗೆ ಗುರಿಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ (ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟ), ಮತ್ತು ಅದರ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರು ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಮಾರ್ಗಗಳು, ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟವನ್ನು ಯೋಜಿಸುತ್ತಾರೆ (ಮಧ್ಯಮ ಮಟ್ಟ). ಅದರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರು ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ (ಕೆಳ ಮಟ್ಟ). ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರು ಉತ್ಪಾದನೆ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಉತ್ತಮ ನಿರ್ವಹಣೆ ರೈತರ ಆದಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ, ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ತಾಜಾ ಹಾಲನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಡೈರಿಯನ್ನು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸುಭದ್ರವಾಗಿ ಇರಿಸುತ್ತದೆ.
ಮೂರು ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಣೆ
ನಿರ್ವಹಣೆ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೂರು ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಚಟುವಟಿಕೆಯಾಗಿ, ಅದು ಯೋಜನೆ, ಸಂಘಟನೆ, ಸಿಬ್ಬಂದೀಕರಣ, ನಿರ್ದೇಶಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಒಂದು ಜನರ ಗುಂಪಾಗಿ, ಅದು ಒಂದು ಸಂಘಟನೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರು ಎಂಬ ಅರ್ಥ ನೀಡುತ್ತದೆ, "ನಿರ್ವಹಣೆ ಒಂದು ಹೊಸ ನೀತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ" ಎಂದು ನಾವು ಹೇಳುವಾಗಿನಂತೆ. ಒಂದು ಶಾಸ್ತ್ರವಾಗಿ, ಅದು ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಕಲಿಸಲಾಗುವ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ಜ್ಞಾನ ಸಮೂಹ. ಈ ಮೂರೂ ಒಂದೇ ವಿಷಯವನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕೋನಗಳಿಂದ ವರ್ಣಿಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಈ ವಿಷಯ ಎಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾದದ್ದು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.
ಇಂದು ನಿರ್ವಹಣೆ ಏಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಮುಖ್ಯ
ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಹಿಂದೆಂದಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಮುಖ್ಯವಾಗಿಸಿವೆ. ಸಂಘಟನೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡವು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿವೆ, ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವೇಗವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಬೇಗನೆ ಹಳತಾಗುತ್ತವೆ. ಸ್ಪರ್ಧೆ ಹೆಚ್ಚು ತೀವ್ರವಾಗಿದೆ, ಅನೇಕ ವೇಳೆ ವಿದೇಶಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ. ಗ್ರಾಹಕರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ವೇಗದ ಸೇವೆಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೌಕರರು ಹೆಚ್ಚು ಶಿಕ್ಷಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮನ್ನು ಸಮಾಲೋಚಿಸಬೇಕೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಸರ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೌಶಲಪೂರ್ಣ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾತ್ರ ಈ ಎಲ್ಲ ಒತ್ತಡಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಬಲ್ಲದು.
ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ
ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಅದು ಇಲ್ಲದ ಕಡೆ ಅತ್ಯಂತ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅದು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಯೋಜನೆಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಕೆಲಸವನ್ನು ಹಂಚಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮಿಂದ ಏನನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಜನರಿಗೆ ತಿಳಿದಿರುವುದಿಲ್ಲ, ತಪ್ಪುಗಳು ಗಮನಕ್ಕೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತವೆ. ಗ್ರಾಹಕರು ಕೈತಪ್ಪುತ್ತಾರೆ, ನೌಕರರು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಅದರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಅಥವಾ ಬಂಡವಾಳ ಎಷ್ಟೇ ಉತ್ತಮವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಂಘಟನೆ ಕೊನೆಗೆ ವಿಫಲವಾಗುತ್ತದೆ. ವ್ಯವಹಾರದ ಅನೇಕ ವೈಫಲ್ಯಗಳು, ಮೂಲತಃ, ನಿರ್ವಹಣೆಯ ವೈಫಲ್ಯಗಳೇ.
ದಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವ
ನಿರ್ವಹಣೆ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷತೆ (efficiency) ಎಂದರೆ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಮಾಡುವುದು: ಕನಿಷ್ಠ ಒಳಸುರಿಯಿಂದ, ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ವ್ಯರ್ಥದೊಂದಿಗೆ ಗರಿಷ್ಠ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು. ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವ (effectiveness) ಎಂದರೆ ಸರಿಯಾದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು: ಸರಿಯಾದ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಆರಿಸಿ ತಲುಪುವುದು. ಒಂದು ಸಂಘಟನೆ ಯಾರಿಗೂ ಬೇಡದ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ದಕ್ಷವಾಗಿರಬಹುದು, ಅಥವಾ ವಿನಾಶಕಾರಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಗುರಿಗಳನ್ನು ತಲುಪುವುದರಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರಬಹುದು. ಉತ್ತಮ ನಿರ್ವಹಣೆ ಇವೆರಡನ್ನೂ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಅದರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ಕಾರಣ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕನನ್ನು ಈ ಎರಡೂ ಅಳತೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ: ಸಾಧಿಸಿದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಬಳಸಿದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು.
ಉಪಸಂಹಾರ. ನಿರ್ವಹಣೆ ಎಂದರೆ ಜನರ ಮೂಲಕ ಸಂಘಟನೆಯ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ದಕ್ಷವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ತಲುಪುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಅದು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿಸುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ದಕ್ಷವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅದು ನೌಕರರನ್ನು ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಬೆಳೆಯಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅದು ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ವಿಸ್ತಾರವಾದದ್ದು. ಅದು ಕಾರ್ಯಗಳು, ತತ್ವಗಳು, ತಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ವರ್ತನೆಯ ಜ್ಞಾನದ ಒಂದು ಸಮೂಹವನ್ನು, ವ್ಯವಹಾರದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬಗೆಯ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಟ್ಟವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಜನರು ಒಂದು ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ನಿರ್ವಹಣೆ ಅಗತ್ಯ.
The rest of the answers
The first answer is free. The rest come with the KSLU B.B.A. LL.B. Semester 2 Kannada solved papers.
You have read the question paper and its first answer in full. Buy the solved papers once and you can read every answer of every solved paper in this semester.
Solved papers: ₹499 Already bought it? Sign in
The question paper itself stays free, and so does the syllabus.
What should we fix or add?
ಈ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪು ಕಂಡಿತೇ? ತಿಳಿಸಿ ನಾವು ಅದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತೇವೆ.