munotes®
Sign in
Home / KSLU / Solved Papers / B.A. LL.B. (Five Years) / Sem 3 / Political Science (State and Political Obligations) / 2017 Jun / Solutions

B.A. LL.B. (Five Years) Sem 3 Political Science (State and Political Obligations) 2017 Jun Question Paper with Solutions in Kannada

ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಬಿಡಿಸಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆಗಳು

ರಾಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ: ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಬಾಧ್ಯತೆಗಳು

ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ ಬಿಡಿಸಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ, ಕನ್ನಡ ಆವೃತ್ತಿ

B.A. LL.B. (Five Years) · ಸೆಮಿಸ್ಟರ್ 3

2017 Jun ಪರೀಕ್ಷೆ

munotes.in

ಮುಂಬೈ

munotes.in

munotes.in ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಪ್ರಕಟವಾದದ್ದು: 8 ನವೆಂಬರ್ 2026.

ಪ್ರಕಾಶಕರು: munotes.in, ಮುಂಬೈ.

ಮಾದರಿ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು munotes.in ನ ಸಂಪಾದಕೀಯ ವಿಭಾಗ ಬರೆದು ಸಂಪಾದಿಸಿದೆ; ಇದು munotes.in ಮಾಡಿದ ಅವುಗಳ ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ.

ಈ ಸಂಪುಟದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ, ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ AI ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಬಹುದು, ಶ್ರೇಯ ನೀಡಿ: munotes.in ಹೆಸರು ಹೇಳಿ ಮತ್ತು ಈ ಸಂಪುಟದ ಪುಟಕ್ಕೆ ಲಿಂಕ್ ನೀಡಿ. ಇಡೀ ಸಂಪುಟವನ್ನು ಮರುಮುದ್ರಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಪೂರ್ಣ ನಿಯಮಗಳು: munotes.in/content-license.

munotes.in ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ಇರುವ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಧ್ಯಯನ ಸಾಧನ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅದರ ಅನುಮೋದನೆ ಪಡೆದಿಲ್ಲ.

ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆಗೆ ಅಧಿಕೃತ ಉತ್ತರಸೂಚಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಸಂಪುಟದ ಉತ್ತರಗಳು ಮಾದರಿ ಉತ್ತರಗಳು: ಪೂರ್ಣ ಅಂಕ ಪಡೆಯುವ ಉತ್ತರವನ್ನು ಹೇಗೆ ಬರೆಯಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಬರೆದವು. ಅವು ಅಧ್ಯಯನದ ಸಾಧನ; ಪರೀಕ್ಷಕರು ಹೇಗೆ ಅಂಕ ನೀಡಿದರು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಅಧಿಕೃತ ಆಧಾರವಲ್ಲ.

ಇಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆಯು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು 2017 Jun ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ; ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಕನ್ನಡ ಪಾಠವನ್ನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವೇ ಮುದ್ರಿಸಿದೆ.

munotes.in ii

ಪರಿವಿಡಿ

ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು 2017 Jun ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದ ಕ್ರಮದಲ್ಲೇ ಇವೆ.

ಅಂಕಗಳುಪುಟ

munotes.in iii

ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ

The questions in this volume are the questions asked at the 2017 Jun examination, reproduced as ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ set them, in the order it set them. ದೀರ್ಘ ಓದುವ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಸಾಲುಗಳು ಹಾಗೂ ನಮ್ಮ ಸಾರಾಂಶಕ್ಕೆ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ; ಮೂಲ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುದ್ರಿಸುತ್ತದೆ. Only the answers are ours. ಮೂಲ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ ನೋಡಿ.

ಅವಧಿ: 3 hours  ·  ಒಟ್ಟು ಅಂಕಗಳು: 100  ·  13 ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ

ಈ ಸಂಪುಟವನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸುವುದು

ಮೊದಲು ಪರೀಕ್ಷೆಯಂತೆಯೇ, ಸಮಯ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ನೀವೇ ಬಿಡಿಸಿ. ನಂತರ ಇಲ್ಲಿನ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ಓದಿ ನಿಮ್ಮ ಉತ್ತರಗಳಿಗೆ ಅಂಕ ನೀಡಿ. ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಬಿಡಿಸುವ ಮೊದಲೇ ಉತ್ತರ ಓದುವುದು ಉಪಯುಕ್ತ ಎನಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದರಿಂದ ಕಲಿಯುವುದು ಕಡಿಮೆ: ಉತ್ತರವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ನೀವೇ ಬರೆಯಬಲ್ಲಿರಿ ಎಂಬುದು ಎರಡು ಬೇರೆ ವಿಷಯಗಳು.

ಮೂಲ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ ಓದಿ

munotes.in iv

Q1‘‘ಕಾನೂನು’’ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ ಹಾಗೂ ಕಾನೂನಿನ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ವಿವರಿಸಿ.[16]

ಉತ್ತರ

ಪೂರ್ಣ ಅಂಕಗಳಿಗಾಗಿ, ಇವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳಿ: ಕಾನೂನಿನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ (ಆಸ್ಟಿನ್, ವುಡ್ರೋ ವಿಲ್ಸನ್, ಸಾಲ್‌ಮಂಡ್) ಮತ್ತು ಆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾನವಾಗಿರುವುದು; "ಕಾನೂನಿನ ಮೂಲ" ಎಂಬುದರ ಎರಡು ಅರ್ಥಗಳು (ಒಂದು ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಬಲ ನೀಡುವ ಔಪಚಾರಿಕ ಮೂಲಗಳು (formal sources), ಮತ್ತು ಅದರ ವಿಷಯವಸ್ತುವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ವಸ್ತುಗತ ಮೂಲಗಳು (material sources)); ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಔಪಚಾರಿಕ ಮೂಲಗಳು, ಅವುಗಳ ಅಧಿಕಾರದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ (ಸಂವಿಧಾನ, ಶಾಸನ, ಪ್ರತ್ಯಾಯೋಜಿತ ಶಾಸನ (delegated legislation) ಮತ್ತು ಸುಗ್ರೀವಾಜ್ಞೆಗಳು (ordinances), ಅನುಚ್ಛೇದ 141 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಿಕ ಪೂರ್ವ ನಿರ್ಣಯ (precedent), ಅದರ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪ್ರದಾಯ (custom), ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನು, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನು), ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಅದರ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಆಧಾರದೊಂದಿಗೆ; ವಸ್ತುಗತ ಮೂಲಗಳು (ಧರ್ಮ, ನೈತಿಕತೆ, ಸಮನ್ಯಾಯ (equity), ವಿದ್ವತ್ ಬರಹಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣಾ ಚಳವಳಿಗಳು, ಕಾನೂನು ಆಯೋಗಗಳು); ಹಿಂದೂ ಕಾನೂನಿನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಮೂಲಗಳು ಒಂದರಿಂದ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಸಾಗುತ್ತವೆ; ಒಂದು ಕೋಷ್ಟಕ; ಎರಡು ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಕರಣಗಳು (ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನು ಬಂಧಕ ಕಾನೂನಾಗುವುದರ ಕುರಿತು Vishaka, ಒಂದು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಯಾವಾಗ ಶಾಸನ ಬೇಕು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು Maganbhai Ishwarbhai Patel); ಮತ್ತು ಒಂದು ನಿರ್ಣಯ.

munotes.in 1

ಕಾನೂನಿನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ

ಜಾನ್ ಆಸ್ಟಿನ್ ಕಾನೂನನ್ನು ಒಂದು ಶಿಕ್ಷಾ ಕ್ರಮದ (sanction) ಬೆಂಬಲವಿರುವ, ಸಾರ್ವಭೌಮನ (sovereign) ಒಂದು ಆಜ್ಞೆ (command) ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದರು. ವುಡ್ರೋ ವಿಲ್ಸನ್ ಕಾನೂನನ್ನು "ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕಾರದ (authority) ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ (power) ಬೆಂಬಲವಿರುವ ಏಕರೂಪದ ನಿಯಮಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟ ಮತ್ತು ಔಪಚಾರಿಕ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರುವ, ಸ್ಥಾಪಿತ ಚಿಂತನೆಯ ಮತ್ತು ಅಭ್ಯಾಸದ ಆ ಭಾಗ" ಎಂದು ಕರೆದರು. ಜಾನ್ ಸಾಲ್‌ಮಂಡ್ ಕಾನೂನನ್ನು ನ್ಯಾಯದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವು ಮಾನ್ಯ ಮಾಡುವ ಮತ್ತು ಅನ್ವಯಿಸುವ ತತ್ವಗಳ ಸಮೂಹ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದರು.

ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ಮೂರು ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪುತ್ತವೆ. ಕಾನೂನು ಒಂದು ನಡವಳಿಕೆಯ ನಿಯಮ. ಅದನ್ನು ರಾಜ್ಯ ರಚಿಸುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಮಾನ್ಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಮುಖ್ಯವಾದ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅಂಶವನ್ನು ವಿಲ್ಸನ್ ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಾಜ್ಯ ಮಾನ್ಯ ಮಾಡುವ ಮೊದಲೇ, ಬಹಳಷ್ಟು ಕಾನೂನು ಒಂದು ಜನಸಮುದಾಯದ ಅಭ್ಯಾಸಗಳಾಗಿ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಗಳಾಗಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಾನೂನಿನ "ಮೂಲ" ಎಂದರೇನು

ಈ ಪದಗುಚ್ಛಕ್ಕೆ ಎರಡು ಅರ್ಥಗಳಿವೆ.

munotes.in 2
  1. ಔಪಚಾರಿಕ ಮೂಲಗಳು ಎಂದರೆ ಒಂದು ನಿಯಮ ಕಾನೂನಾಗಿ ತನ್ನ ಬಲವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಮೂಲಗಳು. ಸಂಸತ್ತು (Parliament) ಅದನ್ನು ಅಧಿನಿಯಮಿತಗೊಳಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಅಥವಾ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ (Supreme Court) ಅದನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಒಂದು ನಿಯಮ ಕಾನೂನಾಗುತ್ತದೆ.
  2. ವಸ್ತುಗತ ಮೂಲಗಳು ಎಂದರೆ ಒಂದು ನಿಯಮ ತನ್ನ ವಿಷಯವಸ್ತುವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಮೂಲಗಳು. ಧರ್ಮ, ನೈತಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಆ ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಒಂದು ಔಪಚಾರಿಕ ಮೂಲದ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ಕಾನೂನಾಗುತ್ತವೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನಿನ ಔಪಚಾರಿಕ ಮೂಲಗಳು

1. ಸಂವಿಧಾನ

ಸಂವಿಧಾನ (Constitution) ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮೂಲ. ಇತರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಾನೂನೂ ತನ್ನ ಊರ್ಜಿತತೆಯನ್ನು ಅದರಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು (fundamental rights) ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನನ್ನು ಅನುಚ್ಛೇದ (article) 13 ಅನೂರ್ಜಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ (void). 1950 ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು, ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟು, ಅನುಚ್ಛೇದ 372 ಜಾರಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟಿತು.

munotes.in 3

2. ಶಾಸನ

ಶಾಸನ ಎಂದರೆ ಒಂದು ಶಾಸಕಾಂಗ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ರಚಿಸುವ ಕಾನೂನು. ವಿಲ್ಸನ್ ಅದನ್ನು "ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ಸೃಷ್ಟಿ" ಎಂದು ಕರೆದರು. ಏಳನೆಯ ಅನುಸೂಚಿಯ (Seventh Schedule) ಮೂರು ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ತಮಗೆ ನೀಡಲಾದ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಸಂಸತ್ತು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಮಂಡಲಗಳು (State Legislatures) ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಆಧುನಿಕ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾನೂನನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲ.

3. ಪ್ರತ್ಯಾಯೋಜಿತ ಶಾಸನ ಮತ್ತು ಸುಗ್ರೀವಾಜ್ಞೆಗಳು

ಒಂದು ಅಧಿನಿಯಮ (Act) ನೀಡಿದ ಅಧಿಕಾರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಂಗ ನಿಯಮಗಳನ್ನು, ವಿನಿಯಮಗಳನ್ನು (regulations) ಮತ್ತು ಉಪವಿಧಿಗಳನ್ನು (bye-laws) ರಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸುಗ್ರೀವಾಜ್ಞೆಗಳು ಎಂದರೆ ಶಾಸಕಾಂಗ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿರುವಾಗ, ಅನುಚ್ಛೇದ 123 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ, ಅಥವಾ ಅನುಚ್ಛೇದ 213 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು, ರಚಿಸುವ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಕಾನೂನುಗಳು. ಅನುಚ್ಛೇದ 13(3)(a) "ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನಿನ ಬಲವುಳ್ಳ ಯಾವುದೇ ಸುಗ್ರೀವಾಜ್ಞೆ, ಆದೇಶ, ಉಪವಿಧಿ, ನಿಯಮ, ವಿನಿಯಮ, ಅಧಿಸೂಚನೆ, ಸಂಪ್ರದಾಯ ಅಥವಾ ಆಚರಣೆಯನ್ನು" ಕಾನೂನಿನ ಅರ್ಥದೊಳಗೆ ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ.

munotes.in 4

4. ನ್ಯಾಯಿಕ ಪೂರ್ವ ನಿರ್ಣಯ

ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಕಾನೂನಿನ ಅರ್ಥವಿವರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿನ ಕೊರತೆಗಳನ್ನು ತುಂಬುತ್ತಾರೆ. ಅನುಚ್ಛೇದ 141 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, "ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಘೋಷಿಸಿದ ಕಾನೂನು ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದೊಳಗಿನ ಎಲ್ಲ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳನ್ನು (courts) ಬಂಧಿಸತಕ್ಕದ್ದು." ಆದ್ದರಿಂದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಒಂದು ತೀರ್ಪು ತಾನೇ ಒಂದು ಔಪಚಾರಿಕ ಮೂಲ.

5. ಸಂಪ್ರದಾಯ

ವಿಲ್ಸನ್ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು "ಕಾನೂನಿನ ಅತ್ಯಂತ ಮುಂಚಿನ ಚಿಲುಮೆ" ಎಂದು ಕರೆದರು. ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಒಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಮಾನ್ಯ ಮಾಡಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದಾಗ ಅದು ಕಾನೂನಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಊರ್ಜಿತ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಭಾರತೀಯ ಕಾನೂನು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೂ ವಿವಾಹ ಅಧಿನಿಯಮ, 1955 ರ ಕಲಂ (section) 3(a) "ದೀರ್ಘ ಕಾಲದಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಏಕರೂಪವಾಗಿ ಪಾಲಿಸಲಾಗಿರುವ" ಒಂದು ನಿಯಮವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತದೆ. ನಿಯಮ "ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಅಸಮಂಜಸವಾಗಿರಬಾರದು ಅಥವಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀತಿಗೆ (public policy) ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರಬಾರದು".

6. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನು

ವಿವಾಹ, ವಿವಾಹ ವಿಚ್ಛೇದನ, ವಾರಸು ಮತ್ತು ದತ್ತು ಸ್ವೀಕಾರದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯರನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಅವರ ಸಮುದಾಯದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರ ಬಹುಭಾಗ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ, ಆದರೆ ಅದರ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಈಗ ಶಾಸನದ ಮೂಲಕ ಸಂಹಿತೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.

munotes.in 5

7. ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನು

ಅನುಚ್ಛೇದ 51(c) "ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನುಗಳ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಬಾಧ್ಯತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗೌರವ ಬೆಳೆಸಲು" ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು (treaties) ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಅನುಚ್ಛೇದ 253 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ತು ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ರಚಿಸಬಹುದು. ಭಾರತೀಯ ಕಾನೂನು ಮೌನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ, ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಡಂಬಡಿಕೆಗಳನ್ನು (conventions) ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳೊಳಗೆ ಓದುತ್ತವೆ.

ಕಾನೂನಿನ ವಸ್ತುಗತ ಮೂಲಗಳು

  1. ಧರ್ಮ. ಆರಂಭಿಕ ಸಮಾಜಗಳಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಧರ್ಮ ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದವು. ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಹಿಂದೂ ಕಾನೂನನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವು, ಮತ್ತು ಕುರಾನ್ ಹಾಗೂ ಹದೀಸ್ ಮುಸ್ಲಿಂ ಕಾನೂನನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವು.
  2. ನೈತಿಕತೆ. ಕೊಲೆ, ಕಳ್ಳತನ ಮತ್ತು ವಂಚನೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ನಿಯಮಗಳು ನೈತಿಕ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ನೈತಿಕತೆಯಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.
  3. ಸಮನ್ಯಾಯ. ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಕಾನೂನು ಅನ್ಯಾಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದಲ್ಲಿ, ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ನ್ಯಾಯಪರತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಸದ್ವಿವೇಕವನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಿದರು. ಯಾವುದೇ ನಿಯಮ ಅನ್ವಯವಾಗದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ದೀರ್ಘಕಾಲ "ನ್ಯಾಯ, ಸಮನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸದ್ವಿವೇಕ" (justice, equity and good conscience) ದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿದವು.
munotes.in 6
  1. ವಿದ್ವತ್ ಬರಹಗಳು. ಮಿತಾಕ್ಷರ ಮತ್ತು ದಾಯಭಾಗ ದಂತಹ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗ್ರಂಥಗಳು ಹಿಂದೂ ಕಾನೂನನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವು. ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಓದುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಆಧುನಿಕ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ.
  2. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣಾ ಚಳವಳಿಗಳು. ಸತಿ, ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ (untouchability) ಮತ್ತು ವರದಕ್ಷಿಣೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಆಂದೋಲನಗಳು ಅವುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದವು.
  3. ಕಾನೂನು ಆಯೋಗಗಳು. ಭಾರತದ ಕಾನೂನು ಆಯೋಗ ಕಾನೂನನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕವನ್ನು ಸಂಸತ್ತು ಅಧಿನಿಯಮಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೂಲಗಳು ಒಂದರಿಂದ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಸಾಗುತ್ತವೆ

ಮೂಲಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳಲ್ಲ. ಹಿಂದೂ ಕಾನೂನಿನ ಇತಿಹಾಸ ಈ ಚಲನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರಂಥಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಗಳ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮೊದಲು ಬಂದವು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರು ಅವುಗಳ ಅರ್ಥವಿವರಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಕರಣದಿಂದ ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯಿಸಿದವು. ನಂತರ ಸಂಸತ್ತು ಹಿಂದೂ ವಿವಾಹ ಅಧಿನಿಯಮ, 1955 ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಅಧಿನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಕಾನೂನಿನ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಸಂಹಿತೀಕರಿಸಿತು. ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯ ಪೂರ್ವ ನಿರ್ಣಯವಾದವು, ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ನಿರ್ಣಯ ಶಾಸನವಾಯಿತು. ಈಗಲೂ, ಕಲಂ 3(a) ರ ಮೂಲಕ ಒಂದು ಊರ್ಜಿತ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಶಾಸನದೊಳಗೆ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ.

munotes.in 7

ಮೂಲಗಳು ಸಂಘರ್ಷಿಸಿದಾಗ

ಅನೇಕ ಮೂಲಗಳಿರುವುದರಿಂದ, ಅವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಭಾರತೀಯ ಕಾನೂನು ಅವುಗಳ ಕ್ರಮವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.

  1. ಸಂವಿಧಾನ ಎಲ್ಲದರ ಮೇಲೆ ಮೇಲುಗೈ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅನುಚ್ಛೇದ 13 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಕಾನೂನು, ಒಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯ ಅಥವಾ ಒಂದು ನಿಯಮ ಆ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅನೂರ್ಜಿತ.
  2. ಶಾಸನ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಗ್ರಂಥಗಳ ಮೇಲೆ ಮೇಲುಗೈ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೂ ವಿವಾಹ ಅಧಿನಿಯಮ, 1955 ರ ಕಲಂ 4 ರ ಪ್ರಕಾರ, ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ "ಹಿಂದೂ ಕಾನೂನಿನ ಯಾವುದೇ ಗ್ರಂಥ, ನಿಯಮ ಅಥವಾ ಅರ್ಥವಿವರಣೆ, ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಅಥವಾ ಆಚರಣೆ", ಅಧಿನಿಯಮ ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ "ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೊಂದುವುದು ನಿಲ್ಲತಕ್ಕದ್ದು".
  3. ಮೂಲ ಅಧಿನಿಯಮ ಪ್ರತ್ಯಾಯೋಜಿತ ಶಾಸನದ ಮೇಲೆ ಮೇಲುಗೈ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ತನಗೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಿದ ಅಧಿನಿಯಮವನ್ನು ಮೀರಿ ಹೋಗುವ ಒಂದು ನಿಯಮ ಅನೂರ್ಜಿತ.
  4. ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ರೂಪಿಸಿದ ಕಾನೂನನ್ನು ಶಾಸನ ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದು. ಸಂವಿಧಾನದ ಮಿತಿಗಳೊಳಗೆ, ಒಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಘೋಷಿಸಿದ ಕಾನೂನನ್ನು ಸಂಸತ್ತು ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದು.
  5. ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಭಾರತೀಯ ಕಾನೂನು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನಿನ ಮೇಲೆ ಮೇಲುಗೈ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಒಡಂಬಡಿಕೆಗಳು ಭಾರತೀಯ ಕಾನೂನಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಅವುಗಳನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಕಾನೂನಿನೊಳಗೆ ಓದುತ್ತವೆ.
munotes.in 8

ಒಂದು ನೋಟದಲ್ಲಿ ಮೂಲಗಳು

ಮೂಲಬಗೆಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆಧಾರ
ಸಂವಿಧಾನಔಪಚಾರಿಕ, ಅತ್ಯುನ್ನತಅನುಚ್ಛೇದಗಳು 13, 372
ಶಾಸನಔಪಚಾರಿಕಏಳನೆಯ ಅನುಸೂಚಿಯ ಪಟ್ಟಿಗಳು
ಪ್ರತ್ಯಾಯೋಜಿತ ಶಾಸನ, ಸುಗ್ರೀವಾಜ್ಞೆಗಳುಔಪಚಾರಿಕ, ಅಧೀನಮೂಲ ಅಧಿನಿಯಮಗಳು; ಅನುಚ್ಛೇದಗಳು 123, 213
ನ್ಯಾಯಿಕ ಪೂರ್ವ ನಿರ್ಣಯಔಪಚಾರಿಕಅನುಚ್ಛೇದ 141
ಸಂಪ್ರದಾಯಮಾನ್ಯ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಔಪಚಾರಿಕಅನುಚ್ಛೇದ 13(3)(a); ಹಿಂದೂ ವಿವಾಹ ಅಧಿನಿಯಮದ ಕಲಂ 3(a)
ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನುಔಪಚಾರಿಕ, ಕುಟುಂಬದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿಶಾಸನ ಮತ್ತು ಮಾನ್ಯ ಮಾಡಿದ ಗ್ರಂಥಗಳು
ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನುಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಔಪಚಾರಿಕಅನುಚ್ಛೇದಗಳು 51(c), 253
ಧರ್ಮ, ನೈತಿಕತೆ, ಸಮನ್ಯಾಯ, ಬರಹಗಳು, ಅಭಿಪ್ರಾಯವಸ್ತುಗತವಿಷಯವಸ್ತುವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ, ಬಲವನ್ನಲ್ಲ
munotes.in 9

ಎರಡು ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಕರಣಗಳು

Vishaka v. State of Rajasthan, AIR 1997 SC 3011. ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯ ಮೇಲೆ ಸಾಮೂಹಿಕ ಅತ್ಯಾಚಾರ ನಡೆಯಿತು ಎನ್ನಲಾದ ನಂತರ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಒಂದು ವರ್ಗ ಕ್ರಮವನ್ನು (class action) ಹೂಡಿದವು. ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳದ ಕುರಿತು ಯಾವುದೇ ಭಾರತೀಯ ಶಾಸನ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವ ಯಾವುದೇ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯನ್ನು ಅನುಚ್ಛೇದಗಳು 14, 15, 19(1)(g) ಮತ್ತು 21 ರೊಳಗೆ ಓದಬೇಕು ಎಂದು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು. ಅದು ಮಹಿಳೆಯರ ವಿರುದ್ಧದ ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ತಾರತಮ್ಯದ ನಿರ್ಮೂಲನೆಯ ಕುರಿತ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯನ್ನು (Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women) ಆಧರಿಸಿತು. ಅದು ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿತು ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತು ಆ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಒಂದು ಕಾನೂನನ್ನು ರಚಿಸುವವರೆಗೆ ಅವು ಬಂಧಕ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಸಂಸತ್ತು ನಂತರ ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳ (ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ, ನಿಷೇಧ ಮತ್ತು ಪರಿಹಾರ) ಅಧಿನಿಯಮ, 2013 (Sexual Harassment of Women at Workplace (Prevention, Prohibition and Redressal) Act, 2013) ಅನ್ನು ಅಧಿನಿಯಮಿತಗೊಳಿಸಿತು. ಮೂರು ಮೂಲಗಳು ಸರದಿಯಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಪ್ರಕರಣ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ: ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನು, ನಂತರ ಪೂರ್ವ ನಿರ್ಣಯ, ನಂತರ ಶಾಸನ.

munotes.in 10

Maganbhai Ishwarbhai Patel v. Union of India, AIR 1969 SC 783. 1968 ರ ಒಂದು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣದ (tribunal) ತೀರ್ಪು (award) ಕಚ್‌ನ ರಣ್‌ನ (Rann of Kutch) ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ನೀಡಿತು. ಅವುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುವುದು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ (amendment) ಬೇಕಾಗುವ ಪ್ರದೇಶದ ಹಸ್ತಾಂತರ (cession) ಎಂದು ಅರ್ಜಿದಾರರು ವಾದಿಸಿದರು. ಅನಿಶ್ಚಿತವಾದ ಒಂದು ಗಡಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಹಸ್ತಾಂತರವಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಆ ತೀರ್ಪನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಬಹುದು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು. "ಒಂದು ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಒಂದು ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಕೃತ್ಯ, ಆದರೆ ಅದರ ಬಾಧ್ಯತೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಅದು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ದೇಶೀಯ ಕಾನೂನಿನ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡರೆ, ಶಾಸನಾತ್ಮಕ ಕ್ರಮವನ್ನು ಅಗತ್ಯಪಡಿಸುತ್ತದೆ" ಎಂಬ ನಿಯಮವನ್ನು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಶಾ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನು ಸರಿಯಾದ ಭಾರತೀಯ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ದೇಶೀಯ ಕಾನೂನಿನ ಒಂದು ಮೂಲವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಕರಣ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ನಿರ್ಣಯ. ಕಾನೂನು ಎಂದರೆ ರಾಜ್ಯ ರಚಿಸುವ ಅಥವಾ ಮಾನ್ಯ ಮಾಡುವ ಮತ್ತು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವ ಒಂದು ನಡವಳಿಕೆಯ ನಿಯಮ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅದರ ಔಪಚಾರಿಕ ಮೂಲಗಳು, ಅಧಿಕಾರದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ, ಸಂವಿಧಾನ, ಶಾಸನ, ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಾಯೋಜಿತ ಶಾಸನ ಹಾಗೂ ಸುಗ್ರೀವಾಜ್ಞೆಗಳು. ನಂತರ ನ್ಯಾಯಿಕ ಪೂರ್ವ ನಿರ್ಣಯ, ಮಾನ್ಯ ಮಾಡಿದ ಸಂಪ್ರದಾಯ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನು ಬರುತ್ತವೆ. ಅದರ ವಸ್ತುಗತ ಮೂಲಗಳು ಧರ್ಮ, ನೈತಿಕತೆ, ಸಮನ್ಯಾಯ, ವಿದ್ವತ್ ಬರಹಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಆಯೋಗಗಳು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಮೂಲಗಳು ಒಂದನ್ನೊಂದು ಪೋಷಿಸುತ್ತವೆ. ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬಂದ ಒಂದು ನಿಯಮ ಭಾರತೀಯ ಕಾನೂನಾಗುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂಬುದನ್ನು Vishaka ಮತ್ತು Maganbhai Ishwarbhai Patel ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.

munotes.in 11

The rest of the answers

The first answer is free. The rest come with the KSLU B.A. LL.B. Semester 3 Kannada solved papers.

You have read the question paper and its first answer in full. Buy the solved papers once and you can read every answer of every solved paper in this semester.

Solved papers: ₹499 Already bought it? Sign in

The question paper itself stays free, and so does the syllabus.

Issue

ಈ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪು ಕಂಡಿತೇ? ತಿಳಿಸಿ ನಾವು ಅದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತೇವೆ.

Done!