Criminology Notes in Marathi (गुन्हेगारीशास्त्र) | LL.M. Semester 2 | Mumbai University | munotes

अनुक्रमणिका

मॉड्यूल I

1. हा पेपर कशाविषयी आहे, आणि गुन्हा म्हणजे काय 1
2. कायदेशीर अपकार म्हणून गुन्हा: अपराधाचे घटक 5
3. गुन्हा, अपकृत्य, संविदाभंग, पाप आणि अनैतिकता 9
4. सार्वजनिक अपकार म्हणून गुन्हा, आणि राज्य खटला का चालवते 13
5. फौजदारी कायदा: तो काय आहे आणि काय करतो 16
6. 1 जुलै 2024 नंतरचा भारताचा फौजदारी कायदा 20
7. गुन्हेगारीशास्त्र: शब्द आणि त्याचा विषय 24
8. गुन्हेगारीशास्त्राची व्याप्ती, शाखा आणि उद्दिष्टे 27
9. गुन्हेगारीशास्त्र हे विज्ञान आहे का? 30
10. गुन्हेगारीशास्त्र आणि फौजदारी कायदा: दोन्ही एकमेकांचा उपयोग कसा करतात 34
11. गुन्हेगारीशास्त्र, दंडशास्त्र, फौजदारी धोरण आणि फौजदारी न्याय 37
12. गुन्हा, फौजदारी कायदा आणि गुन्हेगारीशास्त्र यांतील फरक 40
13. विकास आणि गुन्ह्यांचे बदलते स्वरूप 43
14. गुन्ह्यांचे मोजमाप: अधिकृत आकडेवारी आणि अदृश्य आकडा 46
15. गुन्हेगारीकरण आणि निर्गुन्हेगारीकरण 49
16. पीडितशास्त्र: एक ज्ञानशाखा 52
17. भारतीय फौजदारी प्रक्रियेतील पीडित 55
18. पीडिताला भरपाई 59
19. कायदा कोणाला गुन्हेगार मानतो 63
20. गुन्ह्याची प्राचीन स्पष्टीकरणे: भूतबाधेचे स्पष्टीकरण 66
21. प्राचीन भारतातील गुन्हा आणि शिक्षा 69
22. ग्रीक, रोमन आणि मध्ययुगीन युरोपीय विचार 72
23. पूर्व-अभिजात संप्रदाय 75
24. अभिजात संप्रदाय: बेकारिया 78
25. बेंथम आणि उपयुक्ततावादी गणित 81
26. अभिजात संप्रदायावरील टीका 84
27. नव-अभिजात संप्रदाय 87
28. मानचित्रणात्मक संप्रदाय 90
29. समाजवादी संप्रदाय 93
30. प्रत्यक्षवादी संप्रदाय: अपराध्याकडे वळलेले लक्ष 97
31. लोम्ब्रोसो आणि जन्मजात गुन्हेगार 100
32. फेरी आणि गारोफालो 104
33. प्रत्यक्षवादी संप्रदायावरील टीका 107
34. लोम्ब्रोसोनंतरची जैविक आणि शरीररचनात्मक प्रकारवर्गीकरणे 110
35. मनोचिकित्साशास्त्रीय आणि मनोविश्लेषणात्मक स्पष्टीकरणे 113
36. शिकागो संप्रदाय आणि सामाजिक परिस्थितिकी 117
37. सदरलँड आणि विभेदक साहचर्य 120
38. नियमशून्यता: दुर्खाइम आणि मर्टन 123
39. उपसांस्कृतिक स्पष्टीकरणे 126
40. सामाजिक नियंत्रण आणि शिक्का मारण्याचा सिद्धांत 129
41. मूलगामी, संघर्षवादी आणि चिकित्सक गुन्हेगारीशास्त्र 132
42. आधुनिक गुन्हेगारीशास्त्र: विवेकी निवड, दैनंदिन क्रियाकलाप आणि परिस्थितीजन्य प्रतिबंध 136
43. भारतातील गुन्हेगारीशास्त्रीय विचार 139

मॉड्यूल II

1. बहुघटक दृष्टिकोन 142
2. एकघटक तर्कदोष 145
3. बर्ट, हीली आणि ग्लूक दांपत्य 148
4. सदरलँडचा आक्षेप: घटक म्हणजे कारण नव्हे 152
5. बहुघटक सिद्धांताचे मूल्यमापन 155
6. भारतातील बहुघटक सिद्धांत 158
7. गुन्ह्याच्या कारणांचे वर्गीकरण 161
8. भौतिक, भौगोलिक आणि पर्यावरणीय घटक 164
9. जैविक आणि आनुवंशिक घटक 167
10. वय, लिंग आणि गुन्हा 170
11. मानसशास्त्रीय घटक: बुद्धिमत्ता, व्यक्तिमत्त्व आणि भावना 173
12. मानसिक विकार आणि फौजदारी जबाबदारी 176
13. सामाजिक-सांस्कृतिक घटक: कुटुंब आणि विस्कळीत घर 180
14. सामाजिक-सांस्कृतिक घटक: शाळा, समवयस्क गट आणि संगत 183
15. सामाजिक-सांस्कृतिक घटक: जात, धर्म, समुदाय आणि सांस्कृतिक संघर्ष 186
16. नागरीकरण, औद्योगिकीकरण आणि स्थलांतर 189
17. गुन्ह्याचे कारण म्हणून दारिद्र्य 192
18. बेरोजगारी, विषमता आणि सुबत्ता 195
19. प्रसारमाध्यमे आणि गुन्हा 198
20. अश्लीलता, अश्लील साहित्य आणि छापील मजकूर 201
21. मद्यासक्ती आणि मादक पदार्थांचा गैरवापर 204
22. अमली पदार्थ, NDPS अधिनियम आणि अमली पदार्थांशी निगडित गुन्हे 207
23. बालगुन्हेगारी आणि तिची कारणे 210
24. पुनरपराध आणि सराईत अपराधी 214
25. संघटित गुन्हेगारी 217
26. गुन्हेगारीचे आधुनिक रूप म्हणून सायबर गुन्हेगारी 220
27. गुन्ह्याच्या कारणमीमांसेचे मूल्यमापन 223

मॉड्यूल III

1. विचलन: या मॉड्यूलमागील समाजशास्त्रीय कल्पना 226
2. विशेषाधिकारप्राप्त वर्गाचे विचलन म्हणजे काय 229
3. पांढरपेशा गुन्हेगारी: सदरलँडची संकल्पना आणि तिचा उगम 232
4. पांढरपेशा गुन्हेगारी विरुद्ध पारंपरिक गुन्हेगारी 235
5. पांढरपेशा गुन्हेगारी सिद्ध करणे कठीण का असते 238
6. भारतातील पांढरपेशा गुन्हेगारी आणि संथानम समिती 241
7. करचुकवेगिरी, काळा पैसा आणि समांतर अर्थव्यवस्था 244
8. कंपन्यांमधील कपट आणि बँकांमधील कपट 247
9. प्रतिभूतींमधील कपट आणि बाजारातील फेरफार 250
10. धनशोधन आणि बेनामी मालमत्ता 253
11. भेसळ, बनावट वस्तू आणि ग्राहकांविरुद्धचे गुन्हे 256
12. पांढरपेशा गुन्हेगारीला आळा घालणे 259
13. सध्याचे कायदे पुरेसे आहेत का? 262
14. आर्थिक अपराधांमधील जामीन 265
15. शासकीय विचलन 268
16. पोलिसांचे विचलन 271
17. कोठडीतील हिंसा आणि कोठडीतील मृत्यू 274
18. गुन्ह्याची नोंद आणि अन्वेषण यांतील पोलिसांचे विचलन 279
19. सार्वजनिक सत्तेच्या गैरवापरावर नियंत्रण: पोलीस सुधारणा 283
20. राजकीय विचलन आणि राजकारणाचे गुन्हेगारीकरण 286
21. शैक्षणिक क्षेत्रातील विशेषाधिकारप्राप्त वर्गाचे विचलन 290
22. भारतातील पांढरपेशा गुन्हेगारीवरील कायदेशीर नियंत्रण 294
23. विशेषाधिकारप्राप्त वर्गाचे विचलन आणि भारतीय कायदेशीर व्यवस्था: मूल्यमापन 297
24. व्यावसायिक विचलन म्हणजे काय 300
25. वकिलांचे व्यावसायिक विचलन 303
26. अधिवक्ता अधिनियम, विधिज्ञ परिषदा आणि व्यावसायिक गैरवर्तन 306
27. वकील: संप, बहिष्कार आणि कामापासून अलिप्त राहणे 309
28. वकील: अवमान, आणि वकीलवर्गावर शिस्तीची कारवाई कोण करते 312
29. शिक्षकांचे व्यावसायिक विचलन 315
30. न्यायाधीशांचे व्यावसायिक विचलन 318
31. न्यायिक उत्तरदायित्व: अंतर्गत कार्यपद्धती, महाभियोग आणि फौजदारी कायदा 322
32. पत्रकारांचे व्यावसायिक विचलन 326
33. भारतीय प्रेस परिषद: रचना, कार्ये आणि अधिकार 329
34. अव्यावसायिक आणि अनैतिक पत्रकारितेविरुद्ध प्रेस परिषद 333
35. प्रेस परिषद किती यशस्वी ठरली आहे 336
36. पेड न्यूज 339
37. माध्यमांद्वारे खटला आणि स्टिंग ऑपरेशन 342
38. प्रसारण आणि डिजिटल माध्यमे, आणि त्यांचे नियमन कोण करते 346
39. डॉक्टरांचे व्यावसायिक विचलन 349
40. वैद्यकीय निष्काळजीपणा आणि फौजदारी मानक 352
41. ग्राहक मंचासमोरील वैद्यकीय निष्काळजीपणा 355
42. राष्ट्रीय वैद्यकीय आयोग आणि व्यावसायिक वर्तन 359
43. लेंटिन आयोगाचा अहवाल 362
44. लिंगनिदान, अवयवांचा व्यापार आणि अनावश्यक शस्त्रक्रिया 366
45. तंत्रज्ञांचे व्यावसायिक विचलन 370
46. व्यावसायिक विचलन: सर्व व्यवसायांमध्ये दिसणारा समान आकृतिबंध 373

मॉड्यूल IV

1. भारतीय कायदेशीर व्यवस्थेचा प्रतिसाद म्हणजे काय 376
2. घटनात्मक प्रतिसाद 379
3. भ्रष्टाचार प्रतिबंध अधिनियम, 1988: उद्दिष्टे आणि रचना 382
4. अधिनियमानुसार लोकसेवक कोण 386
5. लाचखोरीचे अपराध: कलमे 7 ते 12 389
6. लोकसेवकाचे फौजदारी गैरवर्तन: कलम 13 393
7. गृहीतक, मंजुरी आणि कलम 17A 396
8. खटला, विशेष न्यायाधीश आणि जप्ती 400
9. Antulay प्रकरण 403
10. अधिनियमाने काय साध्य केले, आणि काय नाही 407
11. केंद्रीय दक्षता आयोग 411
12. ज्या कायद्यान्वये आयोगाची स्थापना झाली तो कायदा 415
13. केंद्रीय अन्वेषण विभाग, आणि CBI v. CBI 418
14. ओम्बड्समन: संकल्पना आणि तिचा उगम 423
15. लोकपाल 426
16. लोकायुक्त 430
17. लोकलेखा समिती 434
18. नियंत्रक व महालेखापरीक्षक, आणि इतर वित्तीय समित्या 437
19. चौकशी आयोग अधिनियम, 1952 441
20. चौकशी आयोग: नियुक्ती, अधिकार आणि कार्यपद्धती 444
21. आयोगाचा अहवाल, आणि कायद्याच्या दृष्टीने त्याचे मूल्य 448
22. प्रत्यक्ष व्यवहारातील चौकशी आयोग 452
23. विचलनाविरुद्धचे साधन म्हणून माहितीचा अधिकार अधिनियम 455
24. जागल्याचे संरक्षण 459
25. धनशोधन, जप्ती आणि मालमत्तेची वसुली 463
26. ग्राहक संरक्षण आणि व्यावसायिक उत्तरदायित्व 466
27. न्यायिक प्रतिसाद: जनहित याचिका आणि सतत परमादेश 469
28. न्यायिक प्रतिसाद: जलद खटला 473
29. शिक्षा ठरवण्याच्या स्तरावरील प्रतिसाद 477
30. सुधारात्मक प्रतिसाद: परिवीक्षा 480
31. कारागृहाच्या स्तरावरील प्रतिसाद 484
32. पीडितकेंद्री प्रतिसाद 487
33. प्रतिसाद म्हणून निर्गुन्हेगारीकरण 490
34. भारतीय कायदेशीर व्यवस्थेच्या प्रतिसादाचे मूल्यमापन 494