Jurisprudence and Legal Theory Notes in Marathi (विधिशास्त्र आणि विधिविषयक सिद्धांत) | B.A. LL.B. (Five Year Course) Semester 8 | Mumbai University | munotes

अनुक्रमणिका

मॉड्यूल I

1. विधिशास्त्र म्हणजे काय 1
2. विधिशास्त्राचे स्वरूप 4
3. विधिशास्त्राची व्याप्ती 7
4. विधिशास्त्राचा अभ्यास का केला जातो 10
5. कायदा म्हणजे काय 13
6. कायद्याच्या व्याख्या 16
7. मानदंडात्मक व्यवस्था म्हणून कायदा 20
8. कायद्याची कार्ये 23
9. कायद्याचे उद्देश 26
10. कायद्याचे वर्गीकरण 29
11. सार्वजनिक कायदा आणि खाजगी कायदा 32
12. प्रस्थापित कायदा आणि प्रस्थापित नीतिमत्ता 35
13. न्याय म्हणजे काय 38
14. न्यायाचे प्रकार 41
15. कायद्यानुसार न्याय, आणि साम्यन्याय 44
16. कायदेशीर दोष आणि नैतिक दोष 48
17. शास्ती 51
18. राज्य म्हणजे काय 54
19. लोकसंख्या आणि प्रदेश 57
20. राज्याचा घटक म्हणून शासन 60
21. सार्वभौमत्व 63
22. राज्याच्या उत्पत्तीचा दैवी सिद्धांत 67
23. सामाजिक कराराचा सिद्धांत 71
24. पितृसत्ताक सिद्धांत 75
25. मातृसत्ताक सिद्धांत 78

मॉड्यूल II

1. कायद्याचा स्रोत म्हणजे काय 81
2. कायद्याचे औपचारिक आणि भौतिक स्रोत 84
3. रूढी म्हणजे काय 87
4. रूढीचे प्रकार 90
5. सर्वसाधारण रूढी आणि स्थानिक रूढी 93
6. व्यापारी प्रथा आणि करारजन्य रूढी 97
7. वैध रूढीचे आवश्यक घटक: प्राचीनता, सातत्य आणि शांततापूर्ण उपभोग 101
8. वैध रूढीचे आवश्यक घटक: वाजवीपणा, निश्चितता, सुसंगती आणि बंधनकारकता 105
9. भारतीय न्यायालयांतील रूढी 109
10. पूर्वनिर्णय म्हणजे काय 113
11. भारतात कायद्याचा स्रोत म्हणून पूर्वनिर्णय 117
12. Stare decisis चा सिद्धांत 121
13. पूर्वनिर्णयाचे प्रकार 125
14. घोषणात्मक सिद्धांत, आणि न्यायाधीश कायदा करतात का 128
15. भविष्यलक्षी अधिक्रमण 132
16. Ratio decidendi (निर्णयाधार) 136
17. एखाद्या प्रकरणाचा ratio कसा शोधावा 140
18. Obiter dicta (प्रासंगिक भाष्य) 144
19. Per incuriam आणि sub silentio 148
20. पूर्वनिर्णयाची बंधनकारकता नष्ट किंवा कमकुवत करणारे घटक 152
21. भेद दाखवणे आणि अधिक्रमण 155
22. पूर्वनिर्णयाचे गुण आणि दोष 159
23. विधिविधान म्हणजे काय 163
24. सर्वोच्च विधिविधान 166
25. दुय्यम आणि प्रत्यायोजित विधिविधान 169
26. विधिविधानाचे गुण आणि दोष 172
27. कायद्याचे संहिताकरण 176
28. कायद्यांचे अर्थनिर्णयन: त्याची गरज का असते 180
29. शाब्दिक नियम, सुवर्ण नियम आणि अनिष्ट निवारण नियम 183
30. अर्थनिर्णयनाचे पूरक नियम 187
31. कायद्याचा स्रोत म्हणून संकेत 191
32. स्रोत म्हणून जनहित याचिका, विधिज्ञांचे लेखन आणि साम्यन्याय 194

मॉड्यूल III

1. विधिशास्त्राचा संप्रदाय म्हणजे काय 198
2. नैसर्गिक कायद्याची मध्यवर्ती संकल्पना 202
3. नैसर्गिक कायद्याची मूलभूत तत्त्वे 206
4. ग्रीक काळातील नैसर्गिक कायदा 210
5. रोमन काळातील नैसर्गिक कायदा 213
6. ख्रिस्ती आणि मध्ययुगीन काळांतील नैसर्गिक कायदा 216
7. आधुनिक काळातील नैसर्गिक कायदा 219
8. भारतीय कायद्यातील नैसर्गिक कायदा 223
9. कायदेशीर प्रत्यक्षवाद म्हणजे काय 227
10. बेंथम आणि उपयुक्ततेचे तत्त्व 231
11. ऑस्टिनचा कायद्याचा आज्ञा सिद्धांत 234
12. ऑस्टिनचा सार्वभौम, आणि आज्ञा सिद्धांतावरील टीका 237
13. हार्टची कायद्याची संकल्पना 241
14. हार्टचा मान्यतेचा नियम आणि हार्ट वादविवाद 245
15. केल्सनचा कायद्याचा शुद्ध सिद्धांत 249
16. Grundnorm (मूलभूत मानदंड) 253
17. कायदा आणि नीतिमत्ता 257
18. धर्माची प्राचीन भारतीय संकल्पना 261
19. सॅव्हिनी आणि Volksgeist (लोकात्मा) 265
20. रूढी आणि राज्य यांविषयी पुख्ता 269
21. मेन: दर्जापासून संविदेपर्यंत 272
22. ऐतिहासिक संप्रदायाची मूलभूत तत्त्वे 275
23. समाजशास्त्रीय संप्रदायाचा उदय 279
24. रॉस्को पाउंड आणि सामाजिक अभियांत्रिकी 282
25. पाउंडची हितसंबंधांची योजना 286
26. इहरिंग, द्युगी आणि एर्लिक 290
27. समाजशास्त्रीय संप्रदायाची मूलभूत तत्त्वे 294
28. अमेरिकन वास्तववादी संप्रदाय 298
29. स्कँडिनेव्हियन वास्तववादी संप्रदाय 303
30. वास्तववादी संप्रदायाची मूलभूत तत्त्वे 307
31. स्त्रीवादी विधिविषयक सिद्धांत 311
32. स्त्रीवादी विधिविषयक सिद्धांताचे संप्रदाय 315

मॉड्यूल IV

1. कायदेशीर हक्क म्हणजे काय 319
2. हक्कांचे सिद्धांत: इच्छा, हित आणि ग्रे 322
3. कायदेशीर हक्काचे घटक 326
4. कायदेशीर हक्काची वैशिष्ट्ये 329
5. कर्तव्ये, आणि हक्क आणि कर्तव्ये यांचा परस्परसंबंध 332
6. कर्तव्याचे प्रकार 336
7. होहफेल्डची विधिक संबंधांची योजना 340
8. विधिक सहसंबंधी आणि विधिक विरोधी 344
9. व्यवहारातील मोकळीक, अधिकार, उन्मुक्ती आणि क्षमता 347
10. पूर्ण आणि अपूर्ण, सकारात्मक आणि नकारात्मक हक्क 351
11. In rem हक्क आणि in personam हक्क 354
12. स्वामित्वविषयक आणि वैयक्तिक हक्क, वारसायोग्य आणि वारसाअयोग्य 357
13. In re propria हक्क आणि in re aliena हक्क 361
14. प्राथमिक आणि दुय्यम, कायदेशीर आणि साम्यन्यायिक, निहित आणि समाश्रित हक्क 364
15. कायदेशीर व्यक्ती म्हणजे काय 368
16. नैसर्गिक आणि कृत्रिम व्यक्ती 372
17. प्राण्याचा कायदेशीर दर्जा 376
18. अल्पवयीन व्यक्तीचा कायदेशीर दर्जा 380
19. विकल मनाच्या व्यक्तीचा आणि मद्यधुंद व्यक्तीचा कायदेशीर दर्जा 384
20. अजन्मा व्यक्तीचा कायदेशीर दर्जा 388
21. मृत व्यक्तीचा कायदेशीर दर्जा 391
22. एकल निगम आणि समूह निगम 395
23. निगमनाची वैशिष्ट्ये आणि फायदे 398
24. निगमित व्यक्तित्वाचे सिद्धांत 402
25. मालमत्ता म्हणजे काय 406
26. मालमत्तेचे तात्त्विक सिद्धांत 410
27. मूर्त आणि अमूर्त मालमत्ता 414
28. वास्तव आणि वैयक्तिक, जंगम आणि स्थावर मालमत्ता 417
29. मालमत्ता संपादन करण्याच्या पद्धती 421
30. हक्काधार: मूळ आणि व्युत्पन्न 425
31. बोजे: पट्टा, सुखाधिकार, प्रतिभूती आणि न्यास 429
32. ताबा म्हणजे काय 433
33. Corpus आणि animus: ताब्याचे दोन घटक 437
34. वस्तुतः ताबा आणि कायद्याने ताबा 440
35. अप्रत्यक्ष आणि प्रत्यक्ष ताबा 443
36. मूर्त आणि अमूर्त ताबा 446
37. ताबा संपादन करण्याच्या पद्धती 449
38. ताब्याला संरक्षण का दिले जाते 453
39. ताबाविषयक उपाय आणि प्रतिकूल ताबा 457
40. स्वामित्व म्हणजे काय 461
41. स्वामित्वाची वैशिष्ट्ये 464
42. स्वामित्वाविषयी ऑस्टिन 467
43. ताबा आणि स्वामित्व यांतील फरक 470
44. स्वामित्वाचे प्रकार 473
45. स्वामित्व संपादन करण्याच्या पद्धती 476
46. आबंधन म्हणजे काय 479
47. पूर्ण आणि अपूर्ण आबंधने 482
48. साधी आणि संयुक्त आबंधने 485
49. आबंधनांचे स्रोत 489
50. वस्तुस्थितीचा प्रश्न आणि कायद्याचा प्रश्न 493