Environmental Law Notes in Marathi (पर्यावरण कायदा) | LL.B. (3 years) Semester 2 | Mumbai University | munotes

अनुक्रमणिका

मॉड्यूल I

1. पर्यावरण म्हणजे काय, आणि कायदा त्याचा कोणता अर्थ घेतो 1
2. पर्यावरणाचे घटक 6
3. पर्यावरणाचा दर्जा कशामुळे खालावतो 11
4. प्रदूषणाचे प्रकार 16
5. जागतिक तापमानवाढ 21
6. हवामान बदल 26
7. पर्यावरण कायदा कशासाठी आहे 31
8. भारतीय पर्यावरण कायदा कसा घडला 37
9. 1976 पूर्वीचे संविधान 43
10. अनुच्छेद 48A आणि राज्याचे कर्तव्य 47
11. अनुच्छेद 51A(g) आणि नागरिकाचे कर्तव्य 52
12. अनुच्छेद 21 आणि स्वच्छ पर्यावरणाचा हक्क 57
13. अनुच्छेद 19 आणि व्यापारावरील मर्यादा 63
14. अनुच्छेद 14, 32 आणि 226: न्यायालयापर्यंत पोहोचणे 68
15. पर्यावरणावर कायदा कोण करू शकतो 73
16. स्थानिक स्वराज्य संस्थेचे कर्तव्य 79
17. जनहित याचिका 84
18. पर्यावरणविषयक प्रकरणांमधील न्यायिक सक्रियता 90
19. उपद्रव 96
20. निष्काळजीपणा आणि अतिक्रमण 102
21. कठोर दायित्व 108
22. संपूर्ण दायित्व 113
23. दंड संहिता आता न्याय संहिता आहे 119
24. फौजदारी प्रक्रिया संहिता आता नागरिक सुरक्षा संहिता आहे 126

मॉड्यूल II

1. एखादा तह भारतीय न्यायालयापर्यंत का पोहोचतो 133
2. स्टॉकहोम परिषद, 1972 139
3. स्टॉकहोम घोषणापत्र आणि त्याची तत्त्वे 143
4. रिओ परिषद आणि घोषणापत्र, 1992 148
5. अजेंडा 21 आणि रिओनंतर काय घडले 154
6. जोहान्सबर्ग घोषणापत्र, 2002 158
7. हवामान बदल अभिसमय, 1992 163
8. क्योटो प्रोटोकॉल, 1997 168
9. मॉन्ट्रियल प्रोटोकॉल, 1987 आणि ओझोनचा थर 173
10. जैविक विविधता अभिसमय, 1992 178
11. शाश्वत विकास 184
12. भारतीय न्यायालयांमधील शाश्वत विकास 189
13. प्रदूषकाने भरपाई करण्याचे तत्त्व 194
14. सावधगिरीचे तत्त्व 199
15. पर्यावरण प्रभाव मूल्यांकन 205
16. पर्यावरण प्रभाव मूल्यांकन अधिसूचना: केंद्र सरकारचा आदेश 210
17. इको-मार्क 216
18. आंतरपिढी आणि पिढीअंतर्गत कर्तव्य 220
19. सार्वजनिक न्यास सिद्धांत 225

मॉड्यूल III

1. जल अधिनियम आणि अनुच्छेद 252 230
2. जल अधिनियम व्याख्या करत असलेले शब्द 235
3. केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण मंडळ 240
4. राज्य प्रदूषण नियंत्रण मंडळ 245
5. मंडळावर कोण बसू शकते, आणि कोण नाही 250
6. मंडळ कसे काम करते 254
7. संयुक्त मंडळ 258
8. केंद्रीय मंडळाची कार्ये 263
9. राज्य मंडळाची कार्ये 267
10. निदेश, आणि अधिनियम कुठे लागू होतो 272
11. माहिती मिळवण्याचा अधिकार 276
12. सांडपाण्याचा नमुना घेणे 281
13. प्रवेश आणि तपासणी 288
14. प्रवाह किंवा विहीर प्रदूषित करण्यास मनाई 293
15. नव्या विसर्गासाठी संमती 299
16. संमती नाकारणे, मागे घेणे आणि मार्गदर्शक सूचना 306
17. जल अधिनियमाखालील अपील आणि पुनरीक्षण 312
18. मंडळ स्वतःच काम करते तेव्हा 317
19. आणीबाणीचे उपाय 323
20. मंडळ न्यायालयात जाते 329
21. बंद करण्याचे निदेश, आणि न्यायाधिकरणाकडे अपील 336
22. मंडळाचा पैसा 345
23. 2024 च्या सुधारणेनंतरचे दंड 352
24. प्रदूषण केल्याबद्दल आणि संमतीचा भंग केल्याबद्दल दंड 360
25. न्यायनिर्णय अधिकारी आणि अपील 368
26. निधी, आणि रक्कम न भरण्याचा अपराध 377
27. अपराध्यांची नावे प्रसिद्ध करणे, आणि शासकीय विभाग 385
28. जल अधिनियमाखाली खटला कोण चालवू शकते 393
29. जल प्रयोगशाळा आणि विश्लेषक 401
30. जल अधिनियमाचा उर्वरित भाग 407
31. वायू अधिनियम आणि अनुच्छेद 253 416
32. वायू अधिनियम व्याख्या करत असलेले शब्द 423
33. वायू अधिनियमाखालील मंडळे 432
34. मंडळाचे सदस्यत्व आणि कामकाज 439
35. वायू अधिनियमाखालील मंडळांची कार्ये 450
36. वायुप्रदूषण नियंत्रण क्षेत्रे 460
37. औद्योगिक संयंत्रे आणि चालवण्यासाठीची संमती 468
38. माहिती, प्रवेश आणि हवेचे नमुने 481
39. राज्य वायू प्रयोगशाळा 494
40. वायू अधिनियमाखालील अपील आणि निदेश 500
41. वायू अधिनियमाखालील मंडळाचा पैसा 509
42. वायू अधिनियमातील दंड, आणि जन विश्वास अधिनियमाने काय बदलले 517
43. वायू अधिनियमाखालील न्यायनिर्णय अधिकारी 527
44. अपराध, खटला चालवणे आणि वायू अधिनियमाचा उर्वरित भाग 539
45. छत्र अधिनियम 552
46. पर्यावरण संरक्षण अधिनियम व्याख्या करत असलेले शब्द 560
47. केंद्र सरकारचे सर्वसाधारण अधिकार 569
48. अधिकारी, निदेश आणि नियम 579
49. प्रदूषण न करण्याचे कर्तव्य 589
50. काहीतरी बिघडते तेव्हा 597
51. प्रयोगशाळा आणि शासकीय विश्लेषक 607
52. जन विश्वास अधिनियमानंतर पर्यावरण संरक्षण अधिनियमातील दंड 613
53. न्यायनिर्णय, निधी, आणि विभागांनी केलेले अपराध 623
54. खटला चालवणे आणि पर्यावरण संरक्षण अधिनियमाचा उर्वरित भाग 634
55. MU नमूद करत असलेले वन अधिनियम, आणि नमूद न केलेला एक 647
56. महाराष्ट्रातील भारतीय वन अधिनियम 654
57. वन अधिनियम व्याख्या करत असलेले शब्द 663
58. वनांचे चार प्रकार 671
59. वन राखीव करणे 679
60. राखीव वनात कशाला मनाई आहे 689
61. संरक्षित वन 699
62. शासनाच्या मालकीची नसलेली वने 710
63. इमारती लाकडावरील शुल्क, आणि वनोपजाची वाहतूक 718
64. वन अपराध, जप्ती आणि सरकारजमा करणे 729
65. वन अधिकारी, दंड आणि वन अधिनियमाचा उर्वरित भाग 741
66. वन संवर्धन अधिनियम: तो का अस्तित्वात आहे 759
67. वनजमिनीचा वनेतर वापर 769
68. सल्लागार समिती, आणि दंड 783

मॉड्यूल IV

1. हरित न्यायाधिकरण का आहे 796
2. न्यायाधिकरण अधिनियम व्याख्या करत असलेले शब्द 804
3. न्यायाधिकरण, आणि त्यावर कोण बसते 814
4. न्यायाधिकरण कशाचा निर्णय देऊ शकते 824
5. प्रकरण न्यायाधिकरणापर्यंत कसे पोहोचते 833
6. न्यायाधिकरणाने लागू करावयाची तत्त्वे 841
7. निर्णय, अपील, खर्च आणि अंमलबजावणी 848
8. न्यायाधिकरण अधिनियमातील दंडात्मक तरतुदी 855
9. न्यायाधिकरण अधिनियमाचा उर्वरित भाग 861
10. वन्यजीव अधिनियम आणि 2022 ची सुधारणा 868
11. वन्यजीव अधिनियम व्याख्या करत असलेले शब्द 875
12. वन्यजीवविषयक प्राधिकारी 883
13. शिकार करण्यास मनाई 890
14. परवाने देणे आणि व्यवहार: MU च्या कलमांच्या टप्प्यातून वगळलेला भाग 898
15. विनिर्दिष्ट वनस्पती 901
16. अभयारण्ये: एखादे अभयारण्य कसे निर्माण होते 907
17. अभयारण्यात काय करता येते आणि काय करता येत नाही 914
18. वाघ आणि हत्ती यांचे संवर्धन 924
19. बंदिवास, व्यापार, आणि शासकीय मालमत्ता 933
20. CITES आणि नवे प्रकरण VB 943
21. वन्यजीवांविरुद्धचे अपराध 951
22. समपहरण, आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापारासंबंधीचे अपराध 960
23. वन्यजीव अधिनियमाचा उर्वरित भाग 967
24. नियम अधिनियमासारखा बंधनकारक का ठरू शकतो 974
25. जैव-वैद्यकीय कचरा नियम 979
26. घातक कचरा नियम 986
27. ध्वनिप्रदूषण नियम 993
28. ओझोन क्षयकारी पदार्थ नियम 1001
29. घनकचरा व्यवस्थापन नियम 1006