LL.B. 3 Years (Marathi) Semester 1: Notes and Solved Previous Year Question Papers 2026

What do you get

• All the notes of all the subjects in Semester 1, as per the latest syllabus 2026.
• Previous year question papers, with full solutions. व्यावसायिक नीतिमत्ता आणि व्यावसायिक लेखांकन पद्धती (Professional Ethics and Professional Accounting System) has no solved papers, so it is not included.
• Your own dashboard, where you can track everything you have read, subject by subject.
• Priority access in our MU law student group. The groups are open, so you can send a message any time.
• Valid for one year, 365 days from the day you pay.
• If the University revises the syllabus while your year is running, the notes are rewritten to match and you read the new version at no extra cost. You are never asked to buy the same semester twice.

1. अपकृत्य कायदा, मोटार अपघात दावे आणि ग्राहक संरक्षण (Law of Torts Motor Accident Claims and Consumer Protection)

   मराठी आवृत्ती munotes.in

   अपकृत्य कायदा, मोटार अपघात दावे आणि ग्राहक संरक्षण

   LL.B. (3 वर्षे) · सत्र 1

   मुंबई विद्यापीठाच्या सुधारित CBCS अभ्यासक्रमानुसारच

   मुंबई विद्यापीठ आणि त्याच्याशी संलग्न सर्व विधी महाविद्यालयांतील विद्यार्थ्यांसाठी

   munotes.in प्रथम वर्ष

   अपकृत्य कायदा, मोटार अपघात दावे आणि ग्राहक संरक्षण

   कॉपीराइट © 2026 munotes.in. सर्व हक्क राखीव.

   munotes.in ने लिहिलेले आणि प्रथम प्रकाशित केलेले, 2026. ही munotes.in च्या इंग्रजी पुस्तकाची मराठी आवृत्ती आहे.

   हे पुस्तक munotes.in वर वैयक्तिक विद्यार्थ्यांनी वाचण्यासाठी आहे. munotes.in च्या पूर्वलेखी परवान्याशिवाय या पुस्तकाचा कोणताही भाग कोणत्याही स्वरूपात पुनर्मुद्रित, वितरित, साठवला किंवा अनुवादित करता येणार नाही, आणि संस्थात्मक किंवा वर्गातील वापरासाठी वापरता येणार नाही.

   परवाना आणि परवानग्यांसाठी: contact@munotes.in

   या पुस्तकात दिलेल्या कायद्यांचा आणि निकालांचा मूळ इंग्रजी मजकूर कॉपीराइट अधिनियम, 1957 च्या कलम 52(1)(q) नुसार सार्वजनिक क्षेत्रात (public domain) आहे. त्या मजकुराचा मराठी अनुवाद, तसेच भाष्य, मांडणी, उदाहरणे आणि प्रश्न हे munotes.in चे मूळ लेखन आहे.

   munotes.in हे MU च्या विद्यार्थ्यांसाठीचे स्वतंत्र अभ्यास साधन आहे. ते मुंबई विद्यापीठाशी संलग्न नाही, त्याला विद्यापीठाची मान्यता नाही आणि त्याचा विद्यापीठाशी कोणताही अधिकृत संबंध नाही. अभ्यासक्रमांची नावे आणि विद्यापीठाचे उल्लेख हे साहित्य कोणत्या विद्यार्थ्यांसाठी आणि कोणत्या अभ्यासक्रमासाठी आहे, एवढेच सांगतात.

   अनुक्रमणिका

   मॉड्यूल I अपकृत्याची सामान्य तत्त्वे

   1. अपकृत्य म्हणजे काय 1
   2. अपकृत्यात्मक दायित्वाचे स्वरूप आणि व्याप्ती 6
   3. अपकृत्य कायद्याचा उद्देश 11
   4. अपकृत्याचा कायदा की अपकृत्यांचा कायदा 16
   5. भारतातील अपकृत्य कायदा 20
   6. अपकृत्यातील मानसिक घटक 25
   7. अपकृत्य आणि गुन्हा यांतील फरक 29
   8. अपकृत्य आणि संविदाभंग व इतर गैरकृत्ये यांतील फरक 33
   9. दावा कोण करू शकतो 37
   10. मृत्यू आणि प्राणांतिक अपघात अधिनियम, 1855 42
   11. कोणाविरुद्ध दावा करता येत नाही 47
   12. हक्कभंगाशिवाय नुकसान: damnum sine injuria 52
   13. नुकसानाशिवाय हक्कभंग: injuria sine damno 56
   14. जिथे हक्क, तिथे उपाय: ubi jus ibi remedium 60
   15. संमती देणाऱ्याचा हक्कभंग होत नाही: volenti non fit injuria 64
   16. अपकृत्यातील दायित्व संपुष्टात येणे आणि त्या दायित्वापासून मुक्ती 69
   17. अपकृत्याच्या दाव्यासाठी मुदत 73
   18. सामान्य बचाव, भाग I 78
   19. सामान्य बचाव, भाग II 82

   अनुक्रमणिका पुढे चालू

   मॉड्यूल II व्यक्ती, मालमत्ता, स्वातंत्र्य आणि प्रतिष्ठा यांविरुद्धची अपकृत्ये

   1. व्यक्तीवरील अतिक्रमण 87
   2. बलप्रयोग 91
   3. हमला 94
   4. अंगभंग 97
   5. बेकायदेशीर कैद 100
   6. जमिनीवरील अतिक्रमण 105
   7. सुरुवातीपासूनचे अतिक्रमण 109
   8. जमिनीवरील अतिक्रमणासाठी उपाय 112
   9. वस्तूंवरील अतिक्रमण 116
   10. वस्तू बेकायदेशीरपणे अडवून ठेवणे 119
   11. रूपांतरण 123
   12. मानहानी: मानहानी म्हणजे काय 126
   13. लेखी आणि मौखिक मानहानी 130
   14. मानहानीचे आवश्यक घटक 134
   15. मानहानीच्या दाव्यातील बचाव 137
   16. भारतातील मानहानीचा कायदा 142
   17. वैयक्तिक संबंधांवर परिणाम करणारी अपकृत्ये 146
   18. उपद्रव: उपद्रव म्हणजे काय 149
   19. सार्वजनिक उपद्रव 152

   अनुक्रमणिका पुढे चालू

   मॉड्यूल II पुढे चालू व्यक्ती, मालमत्ता, स्वातंत्र्य आणि प्रतिष्ठा यांविरुद्धची अपकृत्ये

   1. खाजगी उपद्रव 156
   2. उपद्रवाच्या दाव्यातील बचाव आणि उपाय 159
   3. निष्काळजीपणा: निष्काळजीपणा म्हणजे काय 163
   4. काळजी घेण्याचे कर्तव्य 167
   5. कर्तव्यभंग आणि काळजीचे मानक 171
   6. नुकसान, कार्यकारणभाव आणि दूरस्थता 175
   7. घटनाच स्वतः बोलते: res ipsa loquitur 179
   8. अंशदायी आणि संमिश्र निष्काळजीपणा 182
   9. वैद्यकीय निष्काळजीपणा 185
   10. मानसिक धक्का 190
   11. कपट किंवा फसवणूक 194
   12. संयुक्त अपकृत्यकर्ते 198
   13. द्वेषबुद्धीने चालवलेला खटला 202
   14. कायदेशीर प्रक्रियेचा द्वेषबुद्धीने केलेला दुरुपयोग 206

   मॉड्यूल III अपकृत्यातील दायित्वाची तत्त्वे आणि कायदेशीर उपाय

   1. प्रतिनिधिक दायित्व: आधार आणि समर्थन 210
   2. नोकर म्हणजे कोण 214
   3. नोकरीचा ओघ 218
   4. स्वतंत्र कंत्राटदाराच्या कृत्यांसाठी दायित्व 221

   अनुक्रमणिका पुढे चालू

   मॉड्यूल III पुढे चालू अपकृत्यातील दायित्वाची तत्त्वे आणि कायदेशीर उपाय

   1. प्रतिनिधिक दायित्व निर्माण करणारे इतर संबंध 224
   2. राज्याचे प्रतिनिधिक दायित्व 227
   3. संवैधानिक अपकृत्य 231
   4. कठोर दायित्व: Rylands v. Fletcher प्रकरणातील नियम 235
   5. कठोर दायित्वाचे अपवाद 240
   6. संपूर्ण दायित्व 244
   7. भोपाळ वायुगळती दुर्घटना 248
   8. सार्वजनिक दायित्व विमा अधिनियम, 1991 252
   9. न्यायिक उपाय: नुकसानभरपाई 257
   10. नुकसानभरपाईचे प्रकार 261
   11. मनाई हुकूम आणि मालमत्तेची विशिष्ट पुनर्स्थापना 265
   12. न्यायबाह्य उपाय 269

   मॉड्यूल IV ग्राहकाची संकल्पना आणि ग्राहक संरक्षण अधिनियम, 2019

   1. ग्राहक कायदा कशासाठी, आणि 2019 च्या अधिनियमाची रचना 273
   2. ग्राहक म्हणजे कोण 277
   3. वस्तू आणि त्रुटी 281
   4. सेवा आणि कमतरता 284
   5. सेवांचे प्रकार आणि सेवा नाकारणे 288
   6. वाणिज्यिक आणि व्यावसायिक सेवा 291

   अनुक्रमणिका पुढे चालू

   मॉड्यूल IV पुढे चालू ग्राहकाची संकल्पना आणि ग्राहक संरक्षण अधिनियम, 2019

   1. अधिनियमाखालील वैद्यकीय सेवा 294
   2. अनुचित आणि प्रतिबंधात्मक व्यापार प्रथा 298
   3. दिशाभूल करणाऱ्या जाहिराती आणि शिफारसकर्त्याचे दायित्व 302
   4. ग्राहक हक्क आणि ग्राहक संरक्षण परिषदा 306
   5. केंद्रीय ग्राहक संरक्षण प्राधिकरण 309
   6. जिल्हा आयोग 313
   7. तक्रारीचा निकाल कसा लागतो 317
   8. राज्य आयोग 321
   9. राष्ट्रीय आयोग 324
   10. अधिनियमाखालील मध्यस्थी 328
   11. उत्पादन दायित्व 331
   12. ग्राहक कायद्याखालील अपराध आणि दंड 335
   13. ग्राहक आयोगांचे न्यायिक पुनर्विलोकन 339
   14. मोटार वाहन अधिनियम, 1988: रचना आणि व्याख्या 343
   15. मोटार अपघात दावा म्हणजे काय 346
   16. दावा न्यायाधिकरणे: स्थापना आणि अधिकारक्षेत्र 350
   17. भरपाईसाठी अर्ज 354
   18. दावा न्यायाधिकरणाचा निवाडा 359
   19. न्याय्य भरपाईची गणना 364

   अनुक्रमणिका पुढे चालू

   मॉड्यूल IV पुढे चालू ग्राहकाची संकल्पना आणि ग्राहक संरक्षण अधिनियम, 2019

   1. अपील, वसुली आणि नियम 369
   2. दोषाशिवाय दायित्व 373
   3. धडक देऊन पळून जाणे, आणि सुवर्ण तास 380
   4. सक्तीचा त्रयस्थ पक्ष विमा 385
   5. विमाकर्ता: कर्तव्ये, बचाव आणि भरपाई देऊन वसुली 391
   6. मोटार वाहन अधिनियमाचा उर्वरित भाग I: अनुज्ञप्ती 398
   7. मोटार वाहन अधिनियमाचा उर्वरित भाग II: वाहक आणि नोंदणी 402
   8. मोटार वाहन अधिनियमाचा उर्वरित भाग III: परवाने आणि राज्य परिवहन उपक्रम 406
   9. मोटार वाहन अधिनियमाचा उर्वरित भाग IV: बांधणी, वाहतूक आणि परदेशी वाहने 410
   10. मोटार वाहन अधिनियमाचा उर्वरित भाग V: अपराध आणि संकीर्ण तरतुदी 414

   Page 1 onwards

   420 pages in this book. The cover and the contents are above. Everything from page one is in the pass.

   Notes

   2026 Edition, as per the latest syllabus. 420 pages.

   Papers

   Previous year question paper solutions. Revised edition 2026. 2017, 2018, 2019, 2022, 2023, 2024, 2025, 2026

   Every chapter in the notes: 103 chapters across 4 modules

   Module I. अपकृत्याची सामान्य तत्त्वे 19 chapters

   1. 1 अपकृत्य म्हणजे काय pages 1 to 5
   2. 2 अपकृत्यात्मक दायित्वाचे स्वरूप आणि व्याप्ती pages 6 to 10
   3. 3 अपकृत्य कायद्याचा उद्देश pages 11 to 15
   4. 4 अपकृत्याचा कायदा की अपकृत्यांचा कायदा pages 16 to 19
   5. 5 भारतातील अपकृत्य कायदा pages 20 to 24
   6. 6 अपकृत्यातील मानसिक घटक pages 25 to 28
   7. 7 अपकृत्य आणि गुन्हा यांतील फरक pages 29 to 32
   8. 8 अपकृत्य आणि संविदाभंग व इतर गैरकृत्ये यांतील फरक pages 33 to 36
   9. 9 दावा कोण करू शकतो pages 37 to 41
   10. 10 मृत्यू आणि प्राणांतिक अपघात अधिनियम, 1855 pages 42 to 46
   11. 11 कोणाविरुद्ध दावा करता येत नाही pages 47 to 51
   12. 12 हक्कभंगाशिवाय नुकसान: damnum sine injuria pages 52 to 55
   13. 13 नुकसानाशिवाय हक्कभंग: injuria sine damno pages 56 to 59
   14. 14 जिथे हक्क, तिथे उपाय: ubi jus ibi remedium pages 60 to 63
   15. 15 संमती देणाऱ्याचा हक्कभंग होत नाही: volenti non fit injuria pages 64 to 68
   16. 16 अपकृत्यातील दायित्व संपुष्टात येणे आणि त्या दायित्वापासून मुक्ती pages 69 to 72
   17. 17 अपकृत्याच्या दाव्यासाठी मुदत pages 73 to 77
   18. 18 सामान्य बचाव, भाग I pages 78 to 81
   19. 19 सामान्य बचाव, भाग II pages 82 to 86

   Module II. व्यक्ती, मालमत्ता, स्वातंत्र्य आणि प्रतिष्ठा यांविरुद्धची अपकृत्ये 33 chapters

   1. 20 व्यक्तीवरील अतिक्रमण pages 87 to 90
   2. 21 बलप्रयोग pages 91 to 93
   3. 22 हमला pages 94 to 96
   4. 23 अंगभंग pages 97 to 99
   5. 24 बेकायदेशीर कैद pages 100 to 104
   6. 25 जमिनीवरील अतिक्रमण pages 105 to 108
   7. 26 सुरुवातीपासूनचे अतिक्रमण pages 109 to 111
   8. 27 जमिनीवरील अतिक्रमणासाठी उपाय pages 112 to 115
   9. 28 वस्तूंवरील अतिक्रमण pages 116 to 118
   10. 29 वस्तू बेकायदेशीरपणे अडवून ठेवणे pages 119 to 122
   11. 30 रूपांतरण pages 123 to 125
   12. 31 मानहानी: मानहानी म्हणजे काय pages 126 to 129
   13. 32 लेखी आणि मौखिक मानहानी pages 130 to 133
   14. 33 मानहानीचे आवश्यक घटक pages 134 to 136
   15. 34 मानहानीच्या दाव्यातील बचाव pages 137 to 141
   16. 35 भारतातील मानहानीचा कायदा pages 142 to 145
   17. 36 वैयक्तिक संबंधांवर परिणाम करणारी अपकृत्ये pages 146 to 148
   18. 37 उपद्रव: उपद्रव म्हणजे काय pages 149 to 151
   19. 38 सार्वजनिक उपद्रव pages 152 to 155
   20. 39 खाजगी उपद्रव pages 156 to 158
   21. 40 उपद्रवाच्या दाव्यातील बचाव आणि उपाय pages 159 to 162
   22. 41 निष्काळजीपणा: निष्काळजीपणा म्हणजे काय pages 163 to 166
   23. 42 काळजी घेण्याचे कर्तव्य pages 167 to 170
   24. 43 कर्तव्यभंग आणि काळजीचे मानक pages 171 to 174
   25. 44 नुकसान, कार्यकारणभाव आणि दूरस्थता pages 175 to 178
   26. 45 घटनाच स्वतः बोलते: res ipsa loquitur pages 179 to 181
   27. 46 अंशदायी आणि संमिश्र निष्काळजीपणा pages 182 to 184
   28. 47 वैद्यकीय निष्काळजीपणा pages 185 to 189
   29. 48 मानसिक धक्का pages 190 to 193
   30. 49 कपट किंवा फसवणूक pages 194 to 197
   31. 50 संयुक्त अपकृत्यकर्ते pages 198 to 201
   32. 51 द्वेषबुद्धीने चालवलेला खटला pages 202 to 205
   33. 52 कायदेशीर प्रक्रियेचा द्वेषबुद्धीने केलेला दुरुपयोग pages 206 to 209

   Module III. अपकृत्यातील दायित्वाची तत्त्वे आणि कायदेशीर उपाय 16 chapters

   1. 53 प्रतिनिधिक दायित्व: आधार आणि समर्थन pages 210 to 213
   2. 54 नोकर म्हणजे कोण pages 214 to 217
   3. 55 नोकरीचा ओघ pages 218 to 220
   4. 56 स्वतंत्र कंत्राटदाराच्या कृत्यांसाठी दायित्व pages 221 to 223
   5. 57 प्रतिनिधिक दायित्व निर्माण करणारे इतर संबंध pages 224 to 226
   6. 58 राज्याचे प्रतिनिधिक दायित्व pages 227 to 230
   7. 59 संवैधानिक अपकृत्य pages 231 to 234
   8. 60 कठोर दायित्व: Rylands v. Fletcher प्रकरणातील नियम pages 235 to 239
   9. 61 कठोर दायित्वाचे अपवाद pages 240 to 243
   10. 62 संपूर्ण दायित्व pages 244 to 247
   11. 63 भोपाळ वायुगळती दुर्घटना pages 248 to 251
   12. 64 सार्वजनिक दायित्व विमा अधिनियम, 1991 pages 252 to 256
   13. 65 न्यायिक उपाय: नुकसानभरपाई pages 257 to 260
   14. 66 नुकसानभरपाईचे प्रकार pages 261 to 264
   15. 67 मनाई हुकूम आणि मालमत्तेची विशिष्ट पुनर्स्थापना pages 265 to 268
   16. 68 न्यायबाह्य उपाय pages 269 to 272

   Module IV. ग्राहकाची संकल्पना आणि ग्राहक संरक्षण अधिनियम, 2019 35 chapters

   1. 69 ग्राहक कायदा कशासाठी, आणि 2019 च्या अधिनियमाची रचना pages 273 to 276
   2. 70 ग्राहक म्हणजे कोण pages 277 to 280
   3. 71 वस्तू आणि त्रुटी pages 281 to 283
   4. 72 सेवा आणि कमतरता pages 284 to 287
   5. 73 सेवांचे प्रकार आणि सेवा नाकारणे pages 288 to 290
   6. 74 वाणिज्यिक आणि व्यावसायिक सेवा pages 291 to 293
   7. 75 अधिनियमाखालील वैद्यकीय सेवा pages 294 to 297
   8. 76 अनुचित आणि प्रतिबंधात्मक व्यापार प्रथा pages 298 to 301
   9. 77 दिशाभूल करणाऱ्या जाहिराती आणि शिफारसकर्त्याचे दायित्व pages 302 to 305
   10. 78 ग्राहक हक्क आणि ग्राहक संरक्षण परिषदा pages 306 to 308
   11. 79 केंद्रीय ग्राहक संरक्षण प्राधिकरण pages 309 to 312
   12. 80 जिल्हा आयोग pages 313 to 316
   13. 81 तक्रारीचा निकाल कसा लागतो pages 317 to 320
   14. 82 राज्य आयोग pages 321 to 323
   15. 83 राष्ट्रीय आयोग pages 324 to 327
   16. 84 अधिनियमाखालील मध्यस्थी pages 328 to 330
   17. 85 उत्पादन दायित्व pages 331 to 334
   18. 86 ग्राहक कायद्याखालील अपराध आणि दंड pages 335 to 338
   19. 87 ग्राहक आयोगांचे न्यायिक पुनर्विलोकन pages 339 to 342
   20. 88 मोटार वाहन अधिनियम, 1988: रचना आणि व्याख्या pages 343 to 345
   21. 89 मोटार अपघात दावा म्हणजे काय pages 346 to 349
   22. 90 दावा न्यायाधिकरणे: स्थापना आणि अधिकारक्षेत्र pages 350 to 353
   23. 91 भरपाईसाठी अर्ज pages 354 to 358
   24. 92 दावा न्यायाधिकरणाचा निवाडा pages 359 to 363
   25. 93 न्याय्य भरपाईची गणना pages 364 to 368
   26. 94 अपील, वसुली आणि नियम pages 369 to 372
   27. 95 दोषाशिवाय दायित्व pages 373 to 379
   28. 96 धडक देऊन पळून जाणे, आणि सुवर्ण तास pages 380 to 384
   29. 97 सक्तीचा त्रयस्थ पक्ष विमा pages 385 to 390
   30. 98 विमाकर्ता: कर्तव्ये, बचाव आणि भरपाई देऊन वसुली pages 391 to 397
   31. 99 मोटार वाहन अधिनियमाचा उर्वरित भाग I: अनुज्ञप्ती pages 398 to 401
   32. 100 मोटार वाहन अधिनियमाचा उर्वरित भाग II: वाहक आणि नोंदणी pages 402 to 405
   33. 101 मोटार वाहन अधिनियमाचा उर्वरित भाग III: परवाने आणि राज्य परिवहन उपक्रम pages 406 to 409
   34. 102 मोटार वाहन अधिनियमाचा उर्वरित भाग IV: बांधणी, वाहतूक आणि परदेशी वाहने pages 410 to 413
   35. 103 मोटार वाहन अधिनियमाचा उर्वरित भाग V: अपराध आणि संकीर्ण तरतुदी pages 414 to 420
   Every paper that is solved: 15 papers

   • Feb 2026 - 60/40
   • May 2026 - 75/25
   • Apr 2025 - 60/40
   • Apr 2025 - 75/25
   • Dec 2025 - 75/25
   • Jan 2025 - 60/40
   • Jan 2025 - 75/25
   • Apr 2024 - 60/40
   • Dec 2023 - 60/40
   • Jun 2023 - 60/40
   • Mar 2023 - 75/25
   • May 2022
   • Dec 2019
   • Jun 2018
   • May 2017

2. संविदा कायदा आणि विशिष्ट अनुतोष (Law of Contract and Specific Relief)

   मराठी आवृत्ती munotes.in

   संविदा कायदा आणि विशिष्ट अनुतोष

   LL.B. (3 वर्षे) · सत्र 1

   मुंबई विद्यापीठाच्या सुधारित CBCS अभ्यासक्रमानुसारच

   मुंबई विद्यापीठ आणि त्याच्याशी संलग्न सर्व विधी महाविद्यालयांतील विद्यार्थ्यांसाठी

   munotes.in प्रथम वर्ष

   संविदा कायदा आणि विशिष्ट अनुतोष

   कॉपीराइट © 2026 munotes.in. सर्व हक्क राखीव.

   munotes.in ने लिहिलेले आणि प्रथम प्रकाशित केलेले, 2026. ही munotes.in च्या इंग्रजी पुस्तकाची मराठी आवृत्ती आहे.

   हे पुस्तक munotes.in वर वैयक्तिक विद्यार्थ्यांनी वाचण्यासाठी आहे. munotes.in च्या पूर्वलेखी परवान्याशिवाय या पुस्तकाचा कोणताही भाग कोणत्याही स्वरूपात पुनर्मुद्रित, वितरित, साठवला किंवा अनुवादित करता येणार नाही, आणि संस्थात्मक किंवा वर्गातील वापरासाठी वापरता येणार नाही.

   परवाना आणि परवानग्यांसाठी: contact@munotes.in

   या पुस्तकात दिलेल्या कायद्यांचा आणि निकालांचा मूळ इंग्रजी मजकूर कॉपीराइट अधिनियम, 1957 च्या कलम 52(1)(q) नुसार सार्वजनिक क्षेत्रात (public domain) आहे. त्या मजकुराचा मराठी अनुवाद, तसेच भाष्य, मांडणी, उदाहरणे आणि प्रश्न हे munotes.in चे मूळ लेखन आहे.

   munotes.in हे MU च्या विद्यार्थ्यांसाठीचे स्वतंत्र अभ्यास साधन आहे. ते मुंबई विद्यापीठाशी संलग्न नाही, त्याला विद्यापीठाची मान्यता नाही आणि त्याचा विद्यापीठाशी कोणताही अधिकृत संबंध नाही. अभ्यासक्रमांची नावे आणि विद्यापीठाचे उल्लेख हे साहित्य कोणत्या विद्यार्थ्यांसाठी आणि कोणत्या अभ्यासक्रमासाठी आहे, एवढेच सांगतात.

   अनुक्रमणिका

   मॉड्यूल I प्रस्तावना, प्रस्ताव आणि स्वीकृती, ई-संविदांसह संविदांचे प्रकार

   1. संविदा म्हणजे काय, आणि कायदा वचनाची अंमलबजावणी का करतो 1
   2. संविदात्मक दायित्वाचा इतिहास आणि स्वरूप 5
   3. संविदा कायद्याचे आजचे महत्त्व 11
   4. कलम 2: संपूर्ण अधिनियमाचा आधार असलेले व्याख्या कलम 16
   5. करार, संविदा, आणि खटल्यांचा निकाल ठरवणारा फरक 20
   6. प्रस्ताव: प्रस्ताव म्हणजे काय, आणि काय फक्त प्रस्तावासारखे दिसते 25
   7. प्रस्ताव कळवणे, स्वीकृती कळवणे आणि मागे घेतल्याचे कळवणे 29
   8. प्रस्ताव आणि स्वीकृती मागे घेणे 33
   9. स्वीकृती पूर्ण आणि बिनशर्त असली पाहिजे 37
   10. अटींचे पालन करून स्वीकृती, आणि गर्भित वचने 41
   11. दूर असलेल्या पक्षकारांमधील संविदा: टपाल, दूरध्वनी आणि इनबॉक्स 45
   12. मानक स्वरूपातील करार 49
   13. ई-संविदा आणि माहिती तंत्रज्ञान अधिनियमाची रचना 54
   14. इलेक्ट्रॉनिक अभिलेख आणि इलेक्ट्रॉनिक स्वाक्षरी यांना कायदेशीर मान्यता 59
   15. इलेक्ट्रॉनिक प्रशासन 64
   16. कलम 10A: इलेक्ट्रॉनिक माध्यमातून झालेल्या संविदांची वैधता 69
   17. इलेक्ट्रॉनिक अभिलेखांचे आरोपण, पोचपावती आणि प्रेषण 74
   18. सुरक्षित इलेक्ट्रॉनिक अभिलेख, सुरक्षित स्वाक्षरी आणि सुरक्षा कार्यपद्धती 79

   अनुक्रमणिका पुढे चालू

   मॉड्यूल I पुढे चालू प्रस्तावना, प्रस्ताव आणि स्वीकृती, ई-संविदांसह संविदांचे प्रकार

   1. क्लिकरॅप आणि श्रिंकरॅप संविदा 84
   2. समाश्रित संविदा 89
   3. संविदासदृश संबंध: संविदेने निर्माण होणाऱ्या दायित्वांसारखी दायित्वे 94

   मॉड्यूल II अंमलबजावणीयोग्यतेचे आवश्यक घटक: सक्षमता, मुक्त संमती, प्रतिफल, बेकायदेशीर उद्देश, शून्य करार

   1. कलम 10: कोणते करार संविदा असतात 100
   2. पक्षकारांची सक्षमता, आणि सज्ञान होण्याचे वय 105
   3. अल्पवयीन व्यक्तीचा करार सुरुवातीपासूनच शून्य असतो 109
   4. अल्पवयीन व्यक्तीची स्थिती: आवश्यक वस्तू, परतफेड आणि अनुसमर्थन 115
   5. विकल मनाच्या व्यक्ती, आणि कायद्याने अपात्र ठरवलेल्या व्यक्ती 121
   6. संमती आणि मुक्त संमती 126
   7. बळजबरी 131
   8. अनुचित प्रभाव 136
   9. अनुचित प्रभावाने झालेली संविदा बाजूला सारणे 142
   10. कपट 146
   11. चुकीचे निवेदन 152
   12. मुक्त संमतीशिवाय झालेल्या करारांची शून्यकरणीयता 157
   13. वस्तुस्थितीची चूक आणि कायद्याची चूक 162
   14. प्रतिफल: ते काय आहे, आणि ते कोणते नियम पाळते 168

   अनुक्रमणिका पुढे चालू

   मॉड्यूल II पुढे चालू अंमलबजावणीयोग्यतेचे आवश्यक घटक: सक्षमता, मुक्त संमती, प्रतिफल, बेकायदेशीर उद्देश, शून्य करार

   1. प्रतिफलाशिवाय केलेले करार शून्य असतात, अपवाद वगळता 173
   2. संविदा-संबंध आणि प्रतिफल-संबंध 178
   3. बेकायदेशीर प्रतिफल आणि उद्देश 183
   4. अंशतः शून्य करार, आणि विभाज्यता 189
   5. विवाहास प्रतिबंध करणारे करार 193
   6. व्यापारास प्रतिबंध करणारे करार 197
   7. कायदेशीर कार्यवाहीस प्रतिबंध करणारे करार 203
   8. अनिश्चिततेमुळे शून्य असलेले करार 208
   9. पैजेचे करार 212

   मॉड्यूल III संविदेचे पालन, समाप्ती आणि भंग, आणि त्यावरील उपाय

   1. पालन करण्याचे दायित्व, आणि कोण बांधील असतो 218
   2. पालनाचा प्रस्ताव: निविदा, आणि तिचा परिणाम 222
   3. एका पक्षकाराने पालन करण्यास पूर्णपणे नकार दिल्याचा परिणाम 226
   4. संविदेचे पालन कोणी करायचे 231
   5. संयुक्त दायित्वे आणि संयुक्त हक्क 235
   6. पालनाची वेळ आणि ठिकाण 241
   7. परस्पर वचनांचे पालन 246
   8. वेळ हे संविदेचे सार असणे 252
   9. पालनाची अशक्यता, आणि विफलता 257

   अनुक्रमणिका पुढे चालू

   मॉड्यूल III पुढे चालू संविदेचे पालन, समाप्ती आणि भंग, आणि त्यावरील उपाय

   1. भारतीय कायद्यातील विफलतेचा सिद्धांत 262
   2. कायदेशीर आणि बेकायदेशीर गोष्टी करण्याची परस्पर वचने 267
   3. देयकांचे विनियोजन 271
   4. कराराद्वारे समाप्ती: नवसंविदा, संविदा रद्द करणे आणि फेरबदल 275
   5. पालनातून सूट आणि हक्कत्याग 279
   6. संविदा रद्द केल्याचे परिणाम, आणि मिळालेला लाभ परत करणे 283
   7. संविदा रद्द केल्याचे कळवणे, आणि वचनग्रहीत्याची उपेक्षा 288
   8. संविदेची समाप्ती: संपूर्ण चित्र 292
   9. संविदाभंग, प्रत्यक्ष आणि आगाऊ 296
   10. संविदाभंगामुळे झालेल्या हानीची किंवा नुकसानीची भरपाई 301
   11. नुकसानीची दूरस्थता, आणि नुकसान कमी करण्याचे कर्तव्य 306
   12. निर्धारित नुकसानभरपाई आणि दंड 311
   13. योग्य कारणाने संविदा रद्द करणाऱ्या पक्षकाराला भरपाई 318
   14. नुकसानभरपाईचे प्रकार, आणि संविदाभंगावरील उपाय 322

   मॉड्यूल IV विशिष्ट अनुतोष: ताबा परत मिळवणे, विशिष्ट पालन, दुरुस्ती, संविदा रद्द करणे, संलेख रद्दबातल करणे, घोषणा आणि मनाई हुकूम

   1. साम्यन्यायाचा अनुतोष म्हणून विशिष्ट अनुतोषाचा उगम 327
   2. विशिष्ट अनुतोष अधिनियम, 1963 ची रचना 333
   3. स्थावर मालमत्तेचा ताबा परत मिळवणे 338
   4. जंगम मालमत्तेचा ताबा परत मिळवणे 343

   अनुक्रमणिका पुढे चालू

   मॉड्यूल IV पुढे चालू विशिष्ट अनुतोष: ताबा परत मिळवणे, विशिष्ट पालन, दुरुस्ती, संविदा रद्द करणे, संलेख रद्दबातल करणे, घोषणा आणि मनाई हुकूम

   1. 2018 नंतरचे विशिष्ट पालन: विवेकाधिकार नव्हे, नियम 347
   2. संविदेवर आधारित अनुतोषाच्या दाव्यांतील बचाव 354
   3. न्यासांशी संबंधित संविदा, आणि संविदेच्या भागाचे विशिष्ट पालन 358
   4. मालकी हक्क नसलेल्या व्यक्तीविरुद्ध खरेदीदार किंवा भाडेपट्टेदाराचे हक्क 364
   5. ज्यांचे विशिष्ट पालन करवता येत नाही अशा संविदा 369
   6. तज्ज्ञांची नेमणूक करण्याचा न्यायालयाचा अधिकार 374
   7. विशिष्ट पालन कोण मिळवू शकतो, आणि ते कोणाविरुद्ध करवता येते 379
   8. अनुतोषास वैयक्तिक अडथळे 385
   9. संविदेचे पर्यायी पालन 391
   10. पायाभूत सुविधा प्रकल्प, विशेष न्यायालये आणि जलद निपटारा 396
   11. विशिष्ट पालनासोबत किंवा त्याऐवजी भरपाई 401
   12. लवादाचे निवाडे आणि मृत्युपत्रातील निर्देश यांचे विशिष्ट पालन 407
   13. संलेखांची दुरुस्ती 411
   14. संविदा रद्द करणे 416
   15. संलेख रद्दबातल करणे 422
   16. घोषणात्मक हुकूमनामे 427
   17. प्रतिबंधक अनुतोष, आणि मनाई हुकुमाचे प्रकार 432
   18. कायमस्वरूपी आणि आदेशात्मक मनाई हुकूम 436
   19. मनाई हुकुमाऐवजी किंवा त्याव्यतिरिक्त नुकसानभरपाई 441

   अनुक्रमणिका पुढे चालू

   मॉड्यूल IV पुढे चालू विशिष्ट अनुतोष: ताबा परत मिळवणे, विशिष्ट पालन, दुरुस्ती, संविदा रद्द करणे, संलेख रद्दबातल करणे, घोषणा आणि मनाई हुकूम

   1. मनाई हुकूम केव्हा देता येत नाही 445
   2. नकारात्मक कराराचे पालन करवण्यासाठी मनाई हुकूम 450
   3. अधिनियमाची शेवटची कलमे, आणि काय निरसित झाले 455

   Page 1 onwards

   458 pages in this book. The cover and the contents are above. Everything from page one is in the pass.

   Notes

   2026 Edition, as per the latest syllabus. 458 pages.

   Papers

   Previous year question paper solutions. Revised edition 2026. 2017, 2018, 2019, 2022, 2023, 2024, 2025, 2026

   Every chapter in the notes: 93 chapters across 4 modules

   Module I. प्रस्तावना, प्रस्ताव आणि स्वीकृती, ई-संविदांसह संविदांचे प्रकार 21 chapters

   1. 1 संविदा म्हणजे काय, आणि कायदा वचनाची अंमलबजावणी का करतो pages 1 to 4
   2. 2 संविदात्मक दायित्वाचा इतिहास आणि स्वरूप pages 5 to 10
   3. 3 संविदा कायद्याचे आजचे महत्त्व pages 11 to 15
   4. 4 कलम 2: संपूर्ण अधिनियमाचा आधार असलेले व्याख्या कलम pages 16 to 19
   5. 5 करार, संविदा, आणि खटल्यांचा निकाल ठरवणारा फरक pages 20 to 24
   6. 6 प्रस्ताव: प्रस्ताव म्हणजे काय, आणि काय फक्त प्रस्तावासारखे दिसते pages 25 to 28
   7. 7 प्रस्ताव कळवणे, स्वीकृती कळवणे आणि मागे घेतल्याचे कळवणे pages 29 to 32
   8. 8 प्रस्ताव आणि स्वीकृती मागे घेणे pages 33 to 36
   9. 9 स्वीकृती पूर्ण आणि बिनशर्त असली पाहिजे pages 37 to 40
   10. 10 अटींचे पालन करून स्वीकृती, आणि गर्भित वचने pages 41 to 44
   11. 11 दूर असलेल्या पक्षकारांमधील संविदा: टपाल, दूरध्वनी आणि इनबॉक्स pages 45 to 48
   12. 12 मानक स्वरूपातील करार pages 49 to 53
   13. 13 ई-संविदा आणि माहिती तंत्रज्ञान अधिनियमाची रचना pages 54 to 58
   14. 14 इलेक्ट्रॉनिक अभिलेख आणि इलेक्ट्रॉनिक स्वाक्षरी यांना कायदेशीर मान्यता pages 59 to 63
   15. 15 इलेक्ट्रॉनिक प्रशासन pages 64 to 68
   16. 16 कलम 10A: इलेक्ट्रॉनिक माध्यमातून झालेल्या संविदांची वैधता pages 69 to 73
   17. 17 इलेक्ट्रॉनिक अभिलेखांचे आरोपण, पोचपावती आणि प्रेषण pages 74 to 78
   18. 18 सुरक्षित इलेक्ट्रॉनिक अभिलेख, सुरक्षित स्वाक्षरी आणि सुरक्षा कार्यपद्धती pages 79 to 83
   19. 19 क्लिकरॅप आणि श्रिंकरॅप संविदा pages 84 to 88
   20. 20 समाश्रित संविदा pages 89 to 93
   21. 21 संविदासदृश संबंध: संविदेने निर्माण होणाऱ्या दायित्वांसारखी दायित्वे pages 94 to 99

   Module II. अंमलबजावणीयोग्यतेचे आवश्यक घटक: सक्षमता, मुक्त संमती, प्रतिफल, बेकायदेशीर उद्देश, शून्य करार 23 chapters

   1. 22 कलम 10: कोणते करार संविदा असतात pages 100 to 104
   2. 23 पक्षकारांची सक्षमता, आणि सज्ञान होण्याचे वय pages 105 to 108
   3. 24 अल्पवयीन व्यक्तीचा करार सुरुवातीपासूनच शून्य असतो pages 109 to 114
   4. 25 अल्पवयीन व्यक्तीची स्थिती: आवश्यक वस्तू, परतफेड आणि अनुसमर्थन pages 115 to 120
   5. 26 विकल मनाच्या व्यक्ती, आणि कायद्याने अपात्र ठरवलेल्या व्यक्ती pages 121 to 125
   6. 27 संमती आणि मुक्त संमती pages 126 to 130
   7. 28 बळजबरी pages 131 to 135
   8. 29 अनुचित प्रभाव pages 136 to 141
   9. 30 अनुचित प्रभावाने झालेली संविदा बाजूला सारणे pages 142 to 145
   10. 31 कपट pages 146 to 151
   11. 32 चुकीचे निवेदन pages 152 to 156
   12. 33 मुक्त संमतीशिवाय झालेल्या करारांची शून्यकरणीयता pages 157 to 161
   13. 34 वस्तुस्थितीची चूक आणि कायद्याची चूक pages 162 to 167
   14. 35 प्रतिफल: ते काय आहे, आणि ते कोणते नियम पाळते pages 168 to 172
   15. 36 प्रतिफलाशिवाय केलेले करार शून्य असतात, अपवाद वगळता pages 173 to 177
   16. 37 संविदा-संबंध आणि प्रतिफल-संबंध pages 178 to 182
   17. 38 बेकायदेशीर प्रतिफल आणि उद्देश pages 183 to 188
   18. 39 अंशतः शून्य करार, आणि विभाज्यता pages 189 to 192
   19. 40 विवाहास प्रतिबंध करणारे करार pages 193 to 196
   20. 41 व्यापारास प्रतिबंध करणारे करार pages 197 to 202
   21. 42 कायदेशीर कार्यवाहीस प्रतिबंध करणारे करार pages 203 to 207
   22. 43 अनिश्चिततेमुळे शून्य असलेले करार pages 208 to 211
   23. 44 पैजेचे करार pages 212 to 217

   Module III. संविदेचे पालन, समाप्ती आणि भंग, आणि त्यावरील उपाय 23 chapters

   1. 45 पालन करण्याचे दायित्व, आणि कोण बांधील असतो pages 218 to 221
   2. 46 पालनाचा प्रस्ताव: निविदा, आणि तिचा परिणाम pages 222 to 225
   3. 47 एका पक्षकाराने पालन करण्यास पूर्णपणे नकार दिल्याचा परिणाम pages 226 to 230
   4. 48 संविदेचे पालन कोणी करायचे pages 231 to 234
   5. 49 संयुक्त दायित्वे आणि संयुक्त हक्क pages 235 to 240
   6. 50 पालनाची वेळ आणि ठिकाण pages 241 to 245
   7. 51 परस्पर वचनांचे पालन pages 246 to 251
   8. 52 वेळ हे संविदेचे सार असणे pages 252 to 256
   9. 53 पालनाची अशक्यता, आणि विफलता pages 257 to 261
   10. 54 भारतीय कायद्यातील विफलतेचा सिद्धांत pages 262 to 266
   11. 55 कायदेशीर आणि बेकायदेशीर गोष्टी करण्याची परस्पर वचने pages 267 to 270
   12. 56 देयकांचे विनियोजन pages 271 to 274
   13. 57 कराराद्वारे समाप्ती: नवसंविदा, संविदा रद्द करणे आणि फेरबदल pages 275 to 278
   14. 58 पालनातून सूट आणि हक्कत्याग pages 279 to 282
   15. 59 संविदा रद्द केल्याचे परिणाम, आणि मिळालेला लाभ परत करणे pages 283 to 287
   16. 60 संविदा रद्द केल्याचे कळवणे, आणि वचनग्रहीत्याची उपेक्षा pages 288 to 291
   17. 61 संविदेची समाप्ती: संपूर्ण चित्र pages 292 to 295
   18. 62 संविदाभंग, प्रत्यक्ष आणि आगाऊ pages 296 to 300
   19. 63 संविदाभंगामुळे झालेल्या हानीची किंवा नुकसानीची भरपाई pages 301 to 305
   20. 64 नुकसानीची दूरस्थता, आणि नुकसान कमी करण्याचे कर्तव्य pages 306 to 310
   21. 65 निर्धारित नुकसानभरपाई आणि दंड pages 311 to 317
   22. 66 योग्य कारणाने संविदा रद्द करणाऱ्या पक्षकाराला भरपाई pages 318 to 321
   23. 67 नुकसानभरपाईचे प्रकार, आणि संविदाभंगावरील उपाय pages 322 to 326

   Module IV. विशिष्ट अनुतोष: ताबा परत मिळवणे, विशिष्ट पालन, दुरुस्ती, संविदा रद्द करणे, संलेख रद्दबातल करणे, घोषणा आणि मनाई हुकूम 26 chapters

   1. 68 साम्यन्यायाचा अनुतोष म्हणून विशिष्ट अनुतोषाचा उगम pages 327 to 332
   2. 69 विशिष्ट अनुतोष अधिनियम, 1963 ची रचना pages 333 to 337
   3. 70 स्थावर मालमत्तेचा ताबा परत मिळवणे pages 338 to 342
   4. 71 जंगम मालमत्तेचा ताबा परत मिळवणे pages 343 to 346
   5. 72 2018 नंतरचे विशिष्ट पालन: विवेकाधिकार नव्हे, नियम pages 347 to 353
   6. 73 संविदेवर आधारित अनुतोषाच्या दाव्यांतील बचाव pages 354 to 357
   7. 74 न्यासांशी संबंधित संविदा, आणि संविदेच्या भागाचे विशिष्ट पालन pages 358 to 363
   8. 75 मालकी हक्क नसलेल्या व्यक्तीविरुद्ध खरेदीदार किंवा भाडेपट्टेदाराचे हक्क pages 364 to 368
   9. 76 ज्यांचे विशिष्ट पालन करवता येत नाही अशा संविदा pages 369 to 373
   10. 77 तज्ज्ञांची नेमणूक करण्याचा न्यायालयाचा अधिकार pages 374 to 378
   11. 78 विशिष्ट पालन कोण मिळवू शकतो, आणि ते कोणाविरुद्ध करवता येते pages 379 to 384
   12. 79 अनुतोषास वैयक्तिक अडथळे pages 385 to 390
   13. 80 संविदेचे पर्यायी पालन pages 391 to 395
   14. 81 पायाभूत सुविधा प्रकल्प, विशेष न्यायालये आणि जलद निपटारा pages 396 to 400
   15. 82 विशिष्ट पालनासोबत किंवा त्याऐवजी भरपाई pages 401 to 406
   16. 83 लवादाचे निवाडे आणि मृत्युपत्रातील निर्देश यांचे विशिष्ट पालन pages 407 to 410
   17. 84 संलेखांची दुरुस्ती pages 411 to 415
   18. 85 संविदा रद्द करणे pages 416 to 421
   19. 86 संलेख रद्दबातल करणे pages 422 to 426
   20. 87 घोषणात्मक हुकूमनामे pages 427 to 431
   21. 88 प्रतिबंधक अनुतोष, आणि मनाई हुकुमाचे प्रकार pages 432 to 435
   22. 89 कायमस्वरूपी आणि आदेशात्मक मनाई हुकूम pages 436 to 440
   23. 90 मनाई हुकुमाऐवजी किंवा त्याव्यतिरिक्त नुकसानभरपाई pages 441 to 444
   24. 91 मनाई हुकूम केव्हा देता येत नाही pages 445 to 449
   25. 92 नकारात्मक कराराचे पालन करवण्यासाठी मनाई हुकूम pages 450 to 454
   26. 93 अधिनियमाची शेवटची कलमे, आणि काय निरसित झाले pages 455 to 458
   Every paper that is solved: 14 papers

   • May 2026 - 75/25
   • Apr 2025 - 75/25
   • Dec 2025 - 60/40
   • Dec 2025 - 75/25
   • Jan 2025 - I 60/40
   • Jan 2025 - I 75/25
   • Apr 2024 - 60/40
   • Dec 2023 - 60/40
   • 2021-22
   • Nov 2022 - 60/40
   • Feb 2019 - I
   • Jan 2018 - I
   • Jun 2018
   • May 2017

3. व्यावसायिक नीतिमत्ता आणि व्यावसायिक लेखांकन पद्धती (Professional Ethics and Professional Accounting System)

   मराठी आवृत्ती munotes.in

   व्यावसायिक नीतिमत्ता आणि व्यावसायिक लेखांकन पद्धती

   LL.B. (3 वर्षे) · सत्र 1

   मुंबई विद्यापीठाच्या सुधारित CBCS अभ्यासक्रमानुसारच

   मुंबई विद्यापीठ आणि त्याच्याशी संलग्न सर्व विधी महाविद्यालयांतील विद्यार्थ्यांसाठी

   munotes.in प्रथम वर्ष

   व्यावसायिक नीतिमत्ता आणि व्यावसायिक लेखांकन पद्धती

   कॉपीराइट © 2026 munotes.in. सर्व हक्क राखीव.

   munotes.in ने लिहिलेले आणि प्रथम प्रकाशित केलेले, 2026. ही munotes.in च्या इंग्रजी पुस्तकाची मराठी आवृत्ती आहे.

   हे पुस्तक munotes.in वर वैयक्तिक विद्यार्थ्यांनी वाचण्यासाठी आहे. munotes.in च्या पूर्वलेखी परवान्याशिवाय या पुस्तकाचा कोणताही भाग कोणत्याही स्वरूपात पुनर्मुद्रित, वितरित, साठवला किंवा अनुवादित करता येणार नाही, आणि संस्थात्मक किंवा वर्गातील वापरासाठी वापरता येणार नाही.

   परवाना आणि परवानग्यांसाठी: contact@munotes.in

   या पुस्तकात दिलेल्या कायद्यांचा आणि निकालांचा मूळ इंग्रजी मजकूर कॉपीराइट अधिनियम, 1957 च्या कलम 52(1)(q) नुसार सार्वजनिक क्षेत्रात (public domain) आहे. त्या मजकुराचा मराठी अनुवाद, तसेच भाष्य, मांडणी, उदाहरणे आणि प्रश्न हे munotes.in चे मूळ लेखन आहे.

   munotes.in हे MU च्या विद्यार्थ्यांसाठीचे स्वतंत्र अभ्यास साधन आहे. ते मुंबई विद्यापीठाशी संलग्न नाही, त्याला विद्यापीठाची मान्यता नाही आणि त्याचा विद्यापीठाशी कोणताही अधिकृत संबंध नाही. अभ्यासक्रमांची नावे आणि विद्यापीठाचे उल्लेख हे साहित्य कोणत्या विद्यार्थ्यांसाठी आणि कोणत्या अभ्यासक्रमासाठी आहे, एवढेच सांगतात.

   अनुक्रमणिका

   मॉड्यूल I

   1. हा विषय काय आहे, आणि विधिज्ञाच्या वर्तनाचे नियमन संसदेच्या अधिनियमाद्वारे का होते 1
   2. अधिवक्ता म्हणून प्रवेश कोणाला मिळू शकतो: कलम 24 आणि त्यातील पाच अटी 6
   3. नावनोंदणीसाठी अपात्रता: कलम 24A आणि दोन वर्षांचा नियम 11
   4. नावनोंदणीची कार्यपद्धती: अर्ज, निपटारा, प्रमाणपत्र आणि नामावली 16
   5. अखिल भारतीय विधिज्ञ परीक्षा: Bonnie Foi, आणि केवळ नावनोंदणीने तुम्हाला काय मिळत नाही 21
   6. नावनोंदणीसाठी किती खर्च येतो: कलम 24(1)(f) आणि Gaurav Kumar 26
   7. अधिवक्ता, विधिज्ञ, विधिव्यवसायी आणि प्लीडर: अधिनियमाने व्याख्या केलेले शब्द 30
   8. सॉलिसिटर, बॅरिस्टर, ॲटर्नी: इंग्लिश शब्द, आणि त्यांपैकी भारतात काय शिल्लक आहे 34
   9. ज्येष्ठ विधिज्ञ, कनिष्ठ विधिज्ञ, अभिलेखावरील अधिवक्ता आणि Amicus Curiae 38
   10. वकिलीचे सात दीप 43
   11. ज्येष्ठ अधिवक्ता हा दर्जा प्रदान करणे: कलम 16, आणि Indira Jaising 48
   12. भारतीय विधिज्ञ परिषद: रचना, अधिकार आणि कार्ये 54
   13. राज्य विधिज्ञ परिषद: रचना, अधिकार आणि कार्ये 60
   14. दोन विधिज्ञ परिषदांची तुलना, आणि कोण कोणाला जबाबदार असते 66
   15. वकिली करण्याचा हक्क: कलमे 29 ते 34 71
   16. वकिली करण्याचा हक्क हा मूलभूत हक्क आहे का, आणि अधिवक्ते संप करू शकतात का? 76

   अनुक्रमणिका पुढे चालू

   मॉड्यूल I पुढे चालू

   1. विधिज्ञाचे विशेषाधिकार 81
   2. दलाल, आणि अधिवक्तावर्गाची मक्तेदारी: कलम 45A 86
   3. अधिवक्ता अधिनियम, 1961 ची ठळक वैशिष्ट्ये: अधिनियमाचे संपूर्ण चित्र 92

   मॉड्यूल II

   1. व्यावसायिक नीतिमत्ता म्हणजे काय, आणि ती लागू करण्याचा अधिकार विधिज्ञ परिषदेला कुठून मिळतो 99
   2. व्यावसायिक वर्तन आणि शिष्टाचाराची मानके: नियमांची मांडणी कशी आहे 104
   3. न्यायालयाप्रती कर्तव्य: नियम 1 ते 10 108
   4. अशिलाप्रती कर्तव्य I: वकिलीचे काम स्वीकारणे, नाकारणे आणि त्यातून माघार घेणे 114
   5. अशिलाप्रती कर्तव्य II: हितसंबंधांचा संघर्ष आणि गोपनीयतेचे कर्तव्य 120
   6. अशिलाप्रती कर्तव्य III: फी, आणि अधिवक्ता कोणती फी आकारू शकत नाही 126
   7. विरुद्ध पक्षकाराप्रती कर्तव्य: नियम 34 आणि 35 131
   8. सहकारी अधिवक्त्यांप्रती कर्तव्य, आणि जाहिरातीविरुद्धचा नियम: नियम 36 ते 39 135
   9. व्यवसायाप्रती कर्तव्य: इतर नोकरी, प्रशिक्षण आणि कल्याण निधी 140
   10. जनता, राज्य आणि समाज यांच्याप्रती कर्तव्य 146
   11. विधी साहाय्य देण्याचे कर्तव्य: नियम 46, अनुच्छेद 39A आणि विधी सेवा प्राधिकरण अधिनियम 150

   अनुक्रमणिका पुढे चालू

   मॉड्यूल III

   1. व्यावसायिक गैरवर्तन म्हणजे काय: कलम 35 आणि 'किंवा अन्यथा' हे शब्द 156
   2. अशिलाप्रती गैरवर्तन: पैसे, कागदपत्रे आणि बाजू बदलणे 161
   3. न्यायालयाप्रती गैरवर्तन: खोटेपणा, बनावटगिरी आणि लाच देण्याचा सल्ला 167
   4. व्यावसायिक कामाबाहेरील गैरवर्तन, आणि गैरवर्तन नसलेले वर्तन 173
   5. गैरवर्तनासाठी शिक्षा: कलम 35(3) अन्वये देता येणारे चार आदेश 178
   6. राज्य विधिज्ञ परिषदेची शिस्तपालन समिती: संघटन, अधिकार आणि कार्यपद्धती 183
   7. भारतीय विधिज्ञ परिषदेची शिस्तपालन समिती: संघटन, अधिकार आणि कार्यपद्धती 189
   8. राज्य विधिज्ञ परिषदेकडून भारतीय विधिज्ञ परिषदेकडे कार्यवाहीचे हस्तांतरण 194
   9. उपाय I: कलम 37 अन्वये भारतीय विधिज्ञ परिषदेकडे अपील 199
   10. उपाय II: कलम 38 अन्वये सर्वोच्च न्यायालयात अपील 204
   11. उपाय III: कलम 44 अन्वये पुनर्विलोकन, आणि राज्य परिषदेच्या पुनर्विलोकनाला मंजुरी का लागते 209
   12. उपाय IV: कलम 48A अन्वये पुनरीक्षण, कलम 48AA अन्वये पुनर्विलोकन आणि कलम 48B अन्वये निदेश 214
   13. उपायांची तुलना: कोणता मार्ग, आणि केव्हा 219
   14. विधिज्ञ परिषदांच्या शिस्तपालन समित्यांचे निवडक अभिप्राय 223
   15. व्यावसायिक गैरवर्तनाविषयी सर्वोच्च न्यायालयाचे प्रमुख निकाल 229

   अनुक्रमणिका पुढे चालू

   मॉड्यूल III पुढे चालू

   1. सर्वोच्च न्यायालय काय करू शकत नाही: Supreme Court Bar Association आणि अनुच्छेद 142 च्या मर्यादा 236

   मॉड्यूल IV

   1. न्यायालयाचा अवमान म्हणजे काय, आणि हा अधिकार कुठून येतो 242
   2. दिवाणी अवमान: कलम 2(b) 248
   3. फौजदारी अवमान: कलम 2(c) आणि त्याची तीन अंगे 253
   4. अवमान काय ठरत नाही: कलमे 3 ते 9 आणि कलम 13 259
   5. दुय्यम न्यायालयांचा अवमान: कलमे 10, 11 आणि कलम 15(2) 266
   6. अवमानासाठी शिक्षा: कलम 12 271
   7. अवमानाची कार्यपद्धती: कलमे 14, 15, 17, 18 आणि 20 277
   8. अवमानातील अपिले: कलम 19, आणि कलमे 21 ते 24 283
   9. अधिवक्त्याने केलेला अवमान, आणि लागू होणारी दोन अधिकारक्षेत्रे 288
   10. अधिवक्तावर्ग आणि न्यायाधीशवर्ग: हे नाते काय आहे, आणि ते का महत्त्वाचे आहे 294
   11. अधिवक्तावर्ग आणि न्यायाधीशवर्ग यांचे संबंध दृढ करण्यात अधिवक्तावर्गाची भूमिका 300
   12. विधिज्ञांसाठी लेखाकर्म: विधिज्ञाने मुळात हिशेब का ठेवावा 305
   13. लेखांकनाची मूलभूत तत्त्वे: दुहेरी नोंद पद्धती, आणि खाते म्हणजे काय 310
   14. विधिज्ञ ठेवत असलेल्या हिशेबाच्या वह्या: रोख पुस्तक, खातेवही, रोजकीर्द आणि तेरीज पत्रक 315

   अनुक्रमणिका पुढे चालू

   मॉड्यूल IV पुढे चालू

   1. वित्तीय विवरणपत्रे: उत्पन्न विवरणपत्र आणि ताळेबंद 321
   2. अशिलाचा पैसा: अशिलाला देय रक्कम आणि अशिलाकडून येणे रक्कम 326
   3. आयकर अधिनियम, 2025 अन्वये हिशेबाच्या वह्या, आणि त्या न ठेवल्याबद्दल दंड 332
   4. हिशेब ठेवण्यातील कसूर गैरवर्तन केव्हा ठरते 338

   Page 1 onwards

   344 pages in this book. The cover and the contents are above. Everything from page one is in the pass.

   Notes

   2026 Edition, as per the latest syllabus. 344 pages.

   Every chapter in the notes: 64 chapters across 4 modules

   Module I 19 chapters

   1. 1 हा विषय काय आहे, आणि विधिज्ञाच्या वर्तनाचे नियमन संसदेच्या अधिनियमाद्वारे का होते pages 1 to 5
   2. 2 अधिवक्ता म्हणून प्रवेश कोणाला मिळू शकतो: कलम 24 आणि त्यातील पाच अटी pages 6 to 10
   3. 3 नावनोंदणीसाठी अपात्रता: कलम 24A आणि दोन वर्षांचा नियम pages 11 to 15
   4. 4 नावनोंदणीची कार्यपद्धती: अर्ज, निपटारा, प्रमाणपत्र आणि नामावली pages 16 to 20
   5. 5 अखिल भारतीय विधिज्ञ परीक्षा: Bonnie Foi, आणि केवळ नावनोंदणीने तुम्हाला काय मिळत नाही pages 21 to 25
   6. 6 नावनोंदणीसाठी किती खर्च येतो: कलम 24(1)(f) आणि Gaurav Kumar pages 26 to 29
   7. 7 अधिवक्ता, विधिज्ञ, विधिव्यवसायी आणि प्लीडर: अधिनियमाने व्याख्या केलेले शब्द pages 30 to 33
   8. 8 सॉलिसिटर, बॅरिस्टर, ॲटर्नी: इंग्लिश शब्द, आणि त्यांपैकी भारतात काय शिल्लक आहे pages 34 to 37
   9. 9 ज्येष्ठ विधिज्ञ, कनिष्ठ विधिज्ञ, अभिलेखावरील अधिवक्ता आणि Amicus Curiae pages 38 to 42
   10. 10 वकिलीचे सात दीप pages 43 to 47
   11. 11 ज्येष्ठ अधिवक्ता हा दर्जा प्रदान करणे: कलम 16, आणि Indira Jaising pages 48 to 53
   12. 12 भारतीय विधिज्ञ परिषद: रचना, अधिकार आणि कार्ये pages 54 to 59
   13. 13 राज्य विधिज्ञ परिषद: रचना, अधिकार आणि कार्ये pages 60 to 65
   14. 14 दोन विधिज्ञ परिषदांची तुलना, आणि कोण कोणाला जबाबदार असते pages 66 to 70
   15. 15 वकिली करण्याचा हक्क: कलमे 29 ते 34 pages 71 to 75
   16. 16 वकिली करण्याचा हक्क हा मूलभूत हक्क आहे का, आणि अधिवक्ते संप करू शकतात का? pages 76 to 80
   17. 17 विधिज्ञाचे विशेषाधिकार pages 81 to 85
   18. 18 दलाल, आणि अधिवक्तावर्गाची मक्तेदारी: कलम 45A pages 86 to 91
   19. 19 अधिवक्ता अधिनियम, 1961 ची ठळक वैशिष्ट्ये: अधिनियमाचे संपूर्ण चित्र pages 92 to 98

   Module II 11 chapters

   1. 20 व्यावसायिक नीतिमत्ता म्हणजे काय, आणि ती लागू करण्याचा अधिकार विधिज्ञ परिषदेला कुठून मिळतो pages 99 to 103
   2. 21 व्यावसायिक वर्तन आणि शिष्टाचाराची मानके: नियमांची मांडणी कशी आहे pages 104 to 107
   3. 22 न्यायालयाप्रती कर्तव्य: नियम 1 ते 10 pages 108 to 113
   4. 23 अशिलाप्रती कर्तव्य I: वकिलीचे काम स्वीकारणे, नाकारणे आणि त्यातून माघार घेणे pages 114 to 119
   5. 24 अशिलाप्रती कर्तव्य II: हितसंबंधांचा संघर्ष आणि गोपनीयतेचे कर्तव्य pages 120 to 125
   6. 25 अशिलाप्रती कर्तव्य III: फी, आणि अधिवक्ता कोणती फी आकारू शकत नाही pages 126 to 130
   7. 26 विरुद्ध पक्षकाराप्रती कर्तव्य: नियम 34 आणि 35 pages 131 to 134
   8. 27 सहकारी अधिवक्त्यांप्रती कर्तव्य, आणि जाहिरातीविरुद्धचा नियम: नियम 36 ते 39 pages 135 to 139
   9. 28 व्यवसायाप्रती कर्तव्य: इतर नोकरी, प्रशिक्षण आणि कल्याण निधी pages 140 to 145
   10. 29 जनता, राज्य आणि समाज यांच्याप्रती कर्तव्य pages 146 to 149
   11. 30 विधी साहाय्य देण्याचे कर्तव्य: नियम 46, अनुच्छेद 39A आणि विधी सेवा प्राधिकरण अधिनियम pages 150 to 155

   Module III 16 chapters

   1. 31 व्यावसायिक गैरवर्तन म्हणजे काय: कलम 35 आणि 'किंवा अन्यथा' हे शब्द pages 156 to 160
   2. 32 अशिलाप्रती गैरवर्तन: पैसे, कागदपत्रे आणि बाजू बदलणे pages 161 to 166
   3. 33 न्यायालयाप्रती गैरवर्तन: खोटेपणा, बनावटगिरी आणि लाच देण्याचा सल्ला pages 167 to 172
   4. 34 व्यावसायिक कामाबाहेरील गैरवर्तन, आणि गैरवर्तन नसलेले वर्तन pages 173 to 177
   5. 35 गैरवर्तनासाठी शिक्षा: कलम 35(3) अन्वये देता येणारे चार आदेश pages 178 to 182
   6. 36 राज्य विधिज्ञ परिषदेची शिस्तपालन समिती: संघटन, अधिकार आणि कार्यपद्धती pages 183 to 188
   7. 37 भारतीय विधिज्ञ परिषदेची शिस्तपालन समिती: संघटन, अधिकार आणि कार्यपद्धती pages 189 to 193
   8. 38 राज्य विधिज्ञ परिषदेकडून भारतीय विधिज्ञ परिषदेकडे कार्यवाहीचे हस्तांतरण pages 194 to 198
   9. 39 उपाय I: कलम 37 अन्वये भारतीय विधिज्ञ परिषदेकडे अपील pages 199 to 203
   10. 40 उपाय II: कलम 38 अन्वये सर्वोच्च न्यायालयात अपील pages 204 to 208
   11. 41 उपाय III: कलम 44 अन्वये पुनर्विलोकन, आणि राज्य परिषदेच्या पुनर्विलोकनाला मंजुरी का लागते pages 209 to 213
   12. 42 उपाय IV: कलम 48A अन्वये पुनरीक्षण, कलम 48AA अन्वये पुनर्विलोकन आणि कलम 48B अन्वये निदेश pages 214 to 218
   13. 43 उपायांची तुलना: कोणता मार्ग, आणि केव्हा pages 219 to 222
   14. 44 विधिज्ञ परिषदांच्या शिस्तपालन समित्यांचे निवडक अभिप्राय pages 223 to 228
   15. 45 व्यावसायिक गैरवर्तनाविषयी सर्वोच्च न्यायालयाचे प्रमुख निकाल pages 229 to 235
   16. 46 सर्वोच्च न्यायालय काय करू शकत नाही: Supreme Court Bar Association आणि अनुच्छेद 142 च्या मर्यादा pages 236 to 241

   Module IV 18 chapters

   1. 47 न्यायालयाचा अवमान म्हणजे काय, आणि हा अधिकार कुठून येतो pages 242 to 247
   2. 48 दिवाणी अवमान: कलम 2(b) pages 248 to 252
   3. 49 फौजदारी अवमान: कलम 2(c) आणि त्याची तीन अंगे pages 253 to 258
   4. 50 अवमान काय ठरत नाही: कलमे 3 ते 9 आणि कलम 13 pages 259 to 265
   5. 51 दुय्यम न्यायालयांचा अवमान: कलमे 10, 11 आणि कलम 15(2) pages 266 to 270
   6. 52 अवमानासाठी शिक्षा: कलम 12 pages 271 to 276
   7. 53 अवमानाची कार्यपद्धती: कलमे 14, 15, 17, 18 आणि 20 pages 277 to 282
   8. 54 अवमानातील अपिले: कलम 19, आणि कलमे 21 ते 24 pages 283 to 287
   9. 55 अधिवक्त्याने केलेला अवमान, आणि लागू होणारी दोन अधिकारक्षेत्रे pages 288 to 293
   10. 56 अधिवक्तावर्ग आणि न्यायाधीशवर्ग: हे नाते काय आहे, आणि ते का महत्त्वाचे आहे pages 294 to 299
   11. 57 अधिवक्तावर्ग आणि न्यायाधीशवर्ग यांचे संबंध दृढ करण्यात अधिवक्तावर्गाची भूमिका pages 300 to 304
   12. 58 विधिज्ञांसाठी लेखाकर्म: विधिज्ञाने मुळात हिशेब का ठेवावा pages 305 to 309
   13. 59 लेखांकनाची मूलभूत तत्त्वे: दुहेरी नोंद पद्धती, आणि खाते म्हणजे काय pages 310 to 314
   14. 60 विधिज्ञ ठेवत असलेल्या हिशेबाच्या वह्या: रोख पुस्तक, खातेवही, रोजकीर्द आणि तेरीज पत्रक pages 315 to 320
   15. 61 वित्तीय विवरणपत्रे: उत्पन्न विवरणपत्र आणि ताळेबंद pages 321 to 325
   16. 62 अशिलाचा पैसा: अशिलाला देय रक्कम आणि अशिलाकडून येणे रक्कम pages 326 to 331
   17. 63 आयकर अधिनियम, 2025 अन्वये हिशेबाच्या वह्या, आणि त्या न ठेवल्याबद्दल दंड pages 332 to 337
   18. 64 हिशेब ठेवण्यातील कसूर गैरवर्तन केव्हा ठरते pages 338 to 344

4. कामगार कायदा आणि औद्योगिक संबंध 1 (Labour Law and Industrial Relations I)

   मराठी आवृत्ती munotes.in

   कामगार कायदा आणि औद्योगिक संबंध 1

   LL.B. (3 वर्षे) · सत्र 1

   मुंबई विद्यापीठाच्या सुधारित CBCS अभ्यासक्रमानुसारच

   मुंबई विद्यापीठ आणि त्याच्याशी संलग्न सर्व विधी महाविद्यालयांतील विद्यार्थ्यांसाठी

   munotes.in प्रथम वर्ष

   कामगार कायदा आणि औद्योगिक संबंध 1

   कॉपीराइट © 2026 munotes.in. सर्व हक्क राखीव.

   munotes.in ने लिहिलेले आणि प्रथम प्रकाशित केलेले, 2026. ही munotes.in च्या इंग्रजी पुस्तकाची मराठी आवृत्ती आहे.

   हे पुस्तक munotes.in वर वैयक्तिक विद्यार्थ्यांनी वाचण्यासाठी आहे. munotes.in च्या पूर्वलेखी परवान्याशिवाय या पुस्तकाचा कोणताही भाग कोणत्याही स्वरूपात पुनर्मुद्रित, वितरित, साठवला किंवा अनुवादित करता येणार नाही, आणि संस्थात्मक किंवा वर्गातील वापरासाठी वापरता येणार नाही.

   परवाना आणि परवानग्यांसाठी: contact@munotes.in

   या पुस्तकात दिलेल्या कायद्यांचा आणि निकालांचा मूळ इंग्रजी मजकूर कॉपीराइट अधिनियम, 1957 च्या कलम 52(1)(q) नुसार सार्वजनिक क्षेत्रात (public domain) आहे. त्या मजकुराचा मराठी अनुवाद, तसेच भाष्य, मांडणी, उदाहरणे आणि प्रश्न हे munotes.in चे मूळ लेखन आहे.

   munotes.in हे MU च्या विद्यार्थ्यांसाठीचे स्वतंत्र अभ्यास साधन आहे. ते मुंबई विद्यापीठाशी संलग्न नाही, त्याला विद्यापीठाची मान्यता नाही आणि त्याचा विद्यापीठाशी कोणताही अधिकृत संबंध नाही. अभ्यासक्रमांची नावे आणि विद्यापीठाचे उल्लेख हे साहित्य कोणत्या विद्यार्थ्यांसाठी आणि कोणत्या अभ्यासक्रमासाठी आहे, एवढेच सांगतात.

   अनुक्रमणिका

   मॉड्यूल I औद्योगिक संबंध संहिता

   1. संहिता, आणि कायदा बदलल्याचा दिवस 1
   2. कामगार एकत्र का आले: ऐतिहासिक कारणे 8
   3. कायदेशीर अडथळे: कट आणि व्यापारास प्रतिबंध 14
   4. आंतरराष्ट्रीय कामगार संघटना 23
   5. आंतरराष्ट्रीय कामगार संघटनेचा भारतीय कामगार कायद्यांवरील प्रभाव 30
   6. कामगार संघटना म्हणजे काय: व्याख्या 38
   7. निबंधक आणि नोंदणीचे निकष 46
   8. नोंदणीसाठी अर्ज, आणि नोंदणी रद्दबातल करणे 56
   9. निगम निकाय म्हणून नोंदणीकृत कामगार संघटना 65
   10. कामगार संघटनेचे निधी, आणि राजकीय निधी 75
   11. मान्यता: वाटाघाटी संघटना आणि वाटाघाटी परिषद 83
   12. सामूहिक सौदेबाजी 92
   13. विवाद, नावात बदल, एकत्रीकरण आणि विसर्जन 101
   14. दिवाणी दाव्यापासून उन्मुक्ती 110
   15. फौजदारीपात्र कटापासून उन्मुक्ती 119
   16. करारांची अंमलबजावणीयोग्यता, आणि व्यापारास प्रतिबंध 127

   मॉड्यूल II औद्योगिक संबंध: औद्योगिक विवाद

   1. 'उद्योग': संकल्पनात्मक विश्लेषण 135
   2. 'औद्योगिक विवाद', आणि वैयक्तिक विवाद 145

   अनुक्रमणिका पुढे चालू

   मॉड्यूल II पुढे चालू औद्योगिक संबंध: औद्योगिक विवाद

   1. संहितेनुसार 'कामगार' (workman): कामगार (worker), कर्मचारी आणि नियोक्ता 152
   2. स्थायी आदेश: ते काय असतात आणि कोणत्या आस्थापनांना ते आवश्यक असतात 162
   3. स्थायी आदेशांचे प्रमाणन, अपील आणि फेरबदल 170
   4. द्विपक्षीय मंच: कार्य समिती आणि तक्रार निवारण समिती 181
   5. सेवाशर्तींमधील बदलाची नोटीस 190
   6. समेट आणि स्वेच्छा लवाद 198
   7. औद्योगिक न्यायाधिकरण आणि राष्ट्रीय औद्योगिक न्यायाधिकरण 208
   8. निवाडे आणि तडजोडी: अधिकार, स्वरूप, अंमल आणि वसुली 219

   मॉड्यूल III औद्योगिक विवादाची कारणे

   1. 'संप': संकल्पना, कायदेशीरपणा आणि समर्थनीयता 232
   2. 'टाळेबंदी': संकल्पना, कायदेशीरपणा आणि समर्थनीयता 243
   3. 'कामबंदी' आणि भरपाईचा हक्क 251
   4. 'कामगार कपात': पूर्वअटी आणि कार्यपद्धती 262
   5. उपक्रमाचे हस्तांतरण, आणि कायमस्वरूपी बंद (closure) 271
   6. मोठ्या आस्थापना: प्रकरण X आणि तीनशे कामगारांची मर्यादा 281
   7. कामगार पुनर्कौशल्य निधी 291
   8. अनुचित कामगार प्रथा 297
   9. संहितेतील अपराध आणि दंड 308

   अनुक्रमणिका पुढे चालू

   मॉड्यूल III पुढे चालू औद्योगिक विवादाची कारणे

   1. संहितेतील उर्वरित तरतुदी 320

   मॉड्यूल IV वेतन संहिता, 2020

   1. वेतन संहिता: उद्देश, व्याप्ती आणि प्रारंभ 331
   2. 'वेतन', आणि प्रत्येक गणना ठरवणाऱ्या व्याख्या 339
   3. किमान वेतन: निश्चिती, घटक आणि तळ वेतन 348
   4. वेतन प्रदान: पद्धत, कालावधी आणि कालमर्यादा 359
   5. वेतनातून वजावट 366
   6. बोनस प्रदान: पात्रता, गणना आणि बोनस देणे 377
   7. सल्लागार मंडळे, देय रकमा, दावे आणि निरीक्षक तथा सुविधाकार 390
   8. वेतन संहितेतील अपराध आणि दंड 405
   9. वेतन संहितेतील उर्वरित तरतुदी 417

   Page 1 onwards

   428 pages in this book. The cover and the contents are above. Everything from page one is in the pass.

   Notes

   2026 Edition, as per the latest syllabus. 428 pages.

   Papers

   Previous year question paper solutions. Revised edition 2026. 2019, 2022, 2023, 2025, 2026

   Every chapter in the notes: 45 chapters across 4 modules

   Module I. औद्योगिक संबंध संहिता 16 chapters

   1. 1 संहिता, आणि कायदा बदलल्याचा दिवस pages 1 to 7
   2. 2 कामगार एकत्र का आले: ऐतिहासिक कारणे pages 8 to 13
   3. 3 कायदेशीर अडथळे: कट आणि व्यापारास प्रतिबंध pages 14 to 22
   4. 4 आंतरराष्ट्रीय कामगार संघटना pages 23 to 29
   5. 5 आंतरराष्ट्रीय कामगार संघटनेचा भारतीय कामगार कायद्यांवरील प्रभाव pages 30 to 37
   6. 6 कामगार संघटना म्हणजे काय: व्याख्या pages 38 to 45
   7. 7 निबंधक आणि नोंदणीचे निकष pages 46 to 55
   8. 8 नोंदणीसाठी अर्ज, आणि नोंदणी रद्दबातल करणे pages 56 to 64
   9. 9 निगम निकाय म्हणून नोंदणीकृत कामगार संघटना pages 65 to 74
   10. 10 कामगार संघटनेचे निधी, आणि राजकीय निधी pages 75 to 82
   11. 11 मान्यता: वाटाघाटी संघटना आणि वाटाघाटी परिषद pages 83 to 91
   12. 12 सामूहिक सौदेबाजी pages 92 to 100
   13. 13 विवाद, नावात बदल, एकत्रीकरण आणि विसर्जन pages 101 to 109
   14. 14 दिवाणी दाव्यापासून उन्मुक्ती pages 110 to 118
   15. 15 फौजदारीपात्र कटापासून उन्मुक्ती pages 119 to 126
   16. 16 करारांची अंमलबजावणीयोग्यता, आणि व्यापारास प्रतिबंध pages 127 to 134

   Module II. औद्योगिक संबंध: औद्योगिक विवाद 10 chapters

   1. 17 'उद्योग': संकल्पनात्मक विश्लेषण pages 135 to 144
   2. 18 'औद्योगिक विवाद', आणि वैयक्तिक विवाद pages 145 to 151
   3. 19 संहितेनुसार 'कामगार' (workman): कामगार (worker), कर्मचारी आणि नियोक्ता pages 152 to 161
   4. 20 स्थायी आदेश: ते काय असतात आणि कोणत्या आस्थापनांना ते आवश्यक असतात pages 162 to 169
   5. 21 स्थायी आदेशांचे प्रमाणन, अपील आणि फेरबदल pages 170 to 180
   6. 22 द्विपक्षीय मंच: कार्य समिती आणि तक्रार निवारण समिती pages 181 to 189
   7. 23 सेवाशर्तींमधील बदलाची नोटीस pages 190 to 197
   8. 24 समेट आणि स्वेच्छा लवाद pages 198 to 207
   9. 25 औद्योगिक न्यायाधिकरण आणि राष्ट्रीय औद्योगिक न्यायाधिकरण pages 208 to 218
   10. 26 निवाडे आणि तडजोडी: अधिकार, स्वरूप, अंमल आणि वसुली pages 219 to 231

   Module III. औद्योगिक विवादाची कारणे 10 chapters

   1. 27 'संप': संकल्पना, कायदेशीरपणा आणि समर्थनीयता pages 232 to 242
   2. 28 'टाळेबंदी': संकल्पना, कायदेशीरपणा आणि समर्थनीयता pages 243 to 250
   3. 29 'कामबंदी' आणि भरपाईचा हक्क pages 251 to 261
   4. 30 'कामगार कपात': पूर्वअटी आणि कार्यपद्धती pages 262 to 270
   5. 31 उपक्रमाचे हस्तांतरण, आणि कायमस्वरूपी बंद (closure) pages 271 to 280
   6. 32 मोठ्या आस्थापना: प्रकरण X आणि तीनशे कामगारांची मर्यादा pages 281 to 290
   7. 33 कामगार पुनर्कौशल्य निधी pages 291 to 296
   8. 34 अनुचित कामगार प्रथा pages 297 to 307
   9. 35 संहितेतील अपराध आणि दंड pages 308 to 319
   10. 36 संहितेतील उर्वरित तरतुदी pages 320 to 330

   Module IV. वेतन संहिता, 2020 9 chapters

   1. 37 वेतन संहिता: उद्देश, व्याप्ती आणि प्रारंभ pages 331 to 338
   2. 38 'वेतन', आणि प्रत्येक गणना ठरवणाऱ्या व्याख्या pages 339 to 347
   3. 39 किमान वेतन: निश्चिती, घटक आणि तळ वेतन pages 348 to 358
   4. 40 वेतन प्रदान: पद्धत, कालावधी आणि कालमर्यादा pages 359 to 365
   5. 41 वेतनातून वजावट pages 366 to 376
   6. 42 बोनस प्रदान: पात्रता, गणना आणि बोनस देणे pages 377 to 389
   7. 43 सल्लागार मंडळे, देय रकमा, दावे आणि निरीक्षक तथा सुविधाकार pages 390 to 404
   8. 44 वेतन संहितेतील अपराध आणि दंड pages 405 to 416
   9. 45 वेतन संहितेतील उर्वरित तरतुदी pages 417 to 428
   Every paper that is solved: 15 papers

   • May 2026 - 60/40
   • May 2026 - 75/25
   • 2024-25 - ATKT 75/25
   • Apr 2025 - 60/40
   • Dec 2025 - 60/40
   • Dec 2025 - 75/25
   • Jan 2025 - 60/40
   • Jan 2025 - 75/25
   • Dec 2023 - 60/40
   • Jun 2023 - 60/40
   • May 2022
   • Nov 2022 - 60/40
   • Dec 2019
   • Feb 2019
   • May 2019

Questions